Tarihi Elmalı Yağlı Pehlivan Güreşleri

Tarihi Elmalı Yağlı Pehlivan Güreşleri, Antalya iline bağlı Elmalı ilçesinde her yıl düzenlenen ve kökeni Anadolu'nun Türkleşme dönemine kadar uzanan geleneksel bir yağlı güreş organizasyonudur. Bölgede kurulan Abdal Musa Tekkesi çevresinde gelişen bu güreş geleneği, Türkiye'deki geleneksel yağlı güreş etkinlikleri arasında en eski tarihli organizasyon olarak kabul edilmektedir. Organizasyonun kökeni 1352 yılına kadar dayanmaktadır ve etkinlik günümüze kadar kesintisiz biçimde sürdürülmüştür.

Antalya'nın kuzeybatısında, Elmalı Dağı eteklerinde kurulu Elmalı ilçesi, Antik dönemden Bizans dönemine kadar Akarassos ismiyle anılmıştır. Bölge, XII. yüzyılda Selçuklu Türkleri tarafından fethedilmiş, Sultan II. Murad döneminde kesin olarak Osmanlı topraklarına katılarak Teke Sancağı adıyla Osmanlı vilayeti haline getirilmiştir.

Orta Asya'dan Anadolu topraklarına gelen derviş zümrelerine mensup Abdal Musa Sultan, Elmalı'da bir tekke kurarak bölgenin Türkleşmesinde önemli rol oynamış şahsiyetlerdendir. Antalya'nın Elmalı ilçesine bağlı Tekke (Teke) köyünde XIV. yüzyılda kurulan Abdal Musa Tekkesi'nin kesin kuruluş tarihi bilinmemekle birlikte, Kaygusuz Abdal'ın Bursa'nın fethine (1326) katıldıktan sonra bu tekkede Abdal Musa'ya intisap ettiği bilgisinden hareketle tekkenin XIV. yüzyılın ikinci yarısında mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi ile Teke Vilâyeti Vakıfları Tahrir Defteri'nden tekkenin zaman içinde büyük bir gelişme göstererek XVII. yüzyılda zengin vakıflara sahip tam teşekküllü bir Bektaşî âsitânesi durumuna geldiği öğrenilmektedir.

Bölge vakıf kayıtlarında "Toramanlar Vakfı" olarak bilinen, Hicri 822, Rumi 1419 tarihli Nuh Çelebi'den gelen taşınmaz mal varlığı vakfı kayıtları, bugünkü Yeşil Camii yerinde bulunan Musalla Çevrik diye mahallen anılan arazinin "güreş çayırlığı" olarak vakfiye hududunda belirlendiğini göstermektedir.^【1】Bu kayıt, dönemin müsabakaları için ayrılmış bir alanı işaret etmesi bakımından önem taşımaktadır. Güreş çayırlığına ilişkin bu kayıt, ilk güreş etkinliklerinin Abdal Musa'nın kurduğu tekke dönemine karşılık geldiğini ortaya koymaktadır.

Tarihi Elmalı Yeşil Yayla Yağlı Pehlivan Güreşleri organizasyonunun 2021 yılında 669'uncusunun düzenlenmiş olması, ilk güreşlerin XIV. yüzyıl ortalarında, 1352 yılında yapıldığını göstermektedir. Bu tarih, Elmalı'da Türklerin ilk yerleşme dönemlerine denk gelmektedir. Bu veriler bir arada değerlendirildiğinde, geleneksel güreş sporunun Elmalı'da, Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli katkıları bulunan alp-eren dervişlerin kurduğu tekkeler bünyesinde geliştiği anlaşılmaktadır.

Türkiye'de geleneksel yağlı güreşler içerisinde en çok bilinen organizasyon Edirne'de düzenlenen Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri'dir. Ancak tarihsel süreç bakımından değerlendirildiğinde, Tarihi Elmalı Yeşil Yayla Yağlı Pehlivan Güreşleri, Kırkpınar Güreşleri'nden daha eski tarihli bir organizasyondur. 2021 yılı itibarıyla Kırkpınar Güreşleri'nin 660'ıncısı düzenlenirken, Elmalı'daki organizasyonun aynı yıl 669'uncusu gerçekleştirilmiştir. Bu durum, Elmalı Güreşleri'ni Anadolu'daki en eski geleneksel yağlı güreş organizasyonu konumuna taşımaktadır.

Türk kültüründe güreş, iki kişinin belirlenmiş kurallara uyarak bedenleriyle birbirlerine karşı üstün gelme mücadelesi olarak tanımlanmaktadır. Türkler, Orta Asya'dan Anadolu'ya göçleri sırasında taşıdıkları güreş geleneğini, yerleştikleri bölgelerde kurdukları tekke, zaviye ve vakıf gibi kurumlar bünyesinde sürdürmüşlerdir. Bu kurumlar, gençlere dini ve milli eğitimlerin yanında bedensel eğitimler de sağlamış, böylece bir taraftan toplumsal bağlar güçlendirilirken diğer taraftan savaşa hazır bireyler yetiştirilmiştir.

Selçuklu döneminden başlayarak fethedilen bölgelerde kurulan tekke, zaviye ve vakıflar bünyesinde diğer geleneksel sporlarla birlikte güreş sporu da icra edilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde hem devlet hem de varlıklı kişiler tarafından vakıf teşkilatı şeklinde güreş tekkeleri açılmıştır. Bu tekkeler yalnızca pehlivan yetiştirmekle kalmamış, aynı zamanda toplumun kaynaşmasını sağlayan müsabakalar düzenlenerek sosyalleşme aracı olarak da işlev görmüştür.

Tarihi Elmalı Yeşil Yayla Yağlı Pehlivan Güreşleri, 1352 yılından itibaren kesintisiz biçimde sürdürülen bir gelenek olarak günümüze ulaşmıştır. Organizasyon, yerel halk tarafından her yıl belirli bir dönemde düzenlenmekte olup, bölgenin kültürel kimliğinin ve tarihsel devamlılığının önemli bir göstergesi kabul edilmektedir. 2026 yılına ait organizasyon, 4-6 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecektir.