Tarihi Erzincan Kale Kapısı

Tarihi Erzincan Kale Kapısı, Erzincan şehir merkezindeki Beybağı Mahallesi’nde yer alan ve tarihi Erzincan Kalesi’nden günümüze bütünüyle ulaşabilmiş yegâne mimari yapıdır.

Tarihçe ve Onarımlar

Kalenin ilk inşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, tarihi kökenlerinin 10. yüzyıla veya daha eskilere dayandığı tahmin edilmektedir. Yapı; Mengücekliler, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar, Eretnalılar, Akkoyunlular ve Osmanlılar gibi bölgeye hâkim olan çeşitli medeniyetler tarafından kullanılmıştır.^【1】

Tarihsel süreçte önemli onarımlar geçiren yapı için kaydedilen bazı bilgiler şunlardır:

Selçuklu Dönemi: Sultan Alaeddin Keykubad tarafından Moğol istilası tehlikesine karşı tahkim edilmiştir.

Akkoyunlu Dönemi: 1455 yılında Uzun Hasan tarafından onarımdan geçirilmiştir.

Osmanlı Dönemi: Kanuni Sultan Süleyman ve sonraki dönemlerde çeşitli kereler tamir edilmiştir.

Mimari Özellikler

Yapı, düzgün kesme kaplama taşlarla inşa edilmiş dikdörtgen prizmal kârgîr bir kütledir. Mimari detayları şu şekildedir:

Kuzey Cephesi: Her iki köşesinde beşgen planlı birer kule bulunan bu cephe, sivri bir kemer şeklinde tasarlanmıştır. Giriş, bu cephenin ortasındaki basık kemerli kapıdan sağlanır.

İç Mekân: Kare planlı olan iç mekân, kuzey-güney doğrultusunda uzanan tuğla örgülü bir sivri beşik tonoz ile örtülüdür. Tonozun merkezinde kare kesitli bir havalandırma deliği mevcuttur.

Malzeme: İnşaatında yer yer başka yapılardan getirilen "devşirme taşlar" kullanılmıştır; örneğin doğu cephesindeki taşlardan biri üzerinde dokuz kollu yıldız motifi bulunmaktadır.

Tarihi Tanıklar ve Mevcut Durum

Kale ve kapısı, 15. yüzyılda İspanyol elçi Clavijo, 16. yüzyılda minyatür ustası Matrakçı Nasuh ve 17. yüzyılda Evliya Çelebi gibi isimlerin eserlerinde zikredilmiştir.^【2】 Evliya Çelebi, şehre demir bir kapıdan girildiğini ve kapı önünde bir hendek ile köprü bulunduğunu belirtmiştir.

1939 Erzincan depreminde büyük hasar gören yapı, günümüzde tarihi çevresinden yalıtılmış bir vaziyettedir. 2018 yılına ait veriler, yapının koruma altında tescilli bir kültür varlığı olmasına rağmen bir dönem depo, ahır ve samanlık olarak kullanıldığını; taşlarında sökülme ve dökülmelerin meydana geldiğini göstermektedir. Yapının yaklaşık 30 metre batısında, geçmişte "donjon" (iç kale kulesi) işlevi gördüğü düşünülen Taş Burç kalıntısı bulunmaktadır.