Taşçı Hamamı

Taşçı Hamamı; Erzincan’ın Merkez İlçesi, Beydağı Mahallesi sınırları içerisinde yer alan Osmanlı dönemine ait bir yapıdır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür. Yapının inşasına dair herhangi bir kitabe veya arşiv kaydı bulunmamakla birlikte, plan ve mimari özellikleri dikkate alınarak 19. yüzyıla tarihlendirilmektedir.^【1】

Tarihçe ve Koruma Durumu

Erzincan'daki diğer tarihi yapılar gibi 1939 depreminde önemli ölçüde hasar gören hamam, bu tarihten sonra uzun süre kullanım dışı kalmıştır. 29 Nisan 1991 tarihinde "Korunması Gereken Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edilmiştir.

Yapı, 2010 yılında valilik tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları sonucunda yeniden işlevlendirilmiş ve günümüzde restoran olarak hizmet vermeye başlamıştır. Restorasyon sürecinde iç mekanın çimento sıva ile kapatılması, duvarların ve zeminlerin granit veya mermer gibi özgün dokuya uygun olmayan malzemelerle kaplanması, mimari açıdan eleştirilen müdahaleler arasında yer almaktadır.

Mimari Özellikler

• Plan ve Tipoloji: Kuzey-güney doğrultusunda uzanan yapı, 15.70 x 38.20 metre boyutlarında dikdörtgen bir kütleye sahiptir ve tipolojik olarak tek hamam sınıfındadır.^【2】
• Mekân Dizilimi: Klasik Osmanlı hamam mimarisine uygun olarak; soyunmalık (soğukluk), ılıklık, sıcaklık, su deposu ve külhan bölümleri aynı eksen üzerinde sıralanmıştır.
• Soyunmalık (Soğukluk): Giriş bölümünü oluşturan 12.50 x 13.70 metre boyutlarındaki bu mekân, kareye yakın bir plana sahiptir ve üzeri düz ahşap tavan ile örtülüdür.^【3】
• Ilıklık: 3.50 x 13.70 metre boyutlarındaki enine dikdörtgen planlı geçiş alanı, tromplarla geçilen üç kubbe ile örtülüdür. Kubbelerde aydınlatmayı sağlayan yıldız formunda ışık gözleri bulunmaktadır.^【4】
• Sıcaklık: 12.70 x 13.70 metre boyutlarındaki ana yıkanma bölümü, Türk hamam geleneğinde yaygın olan dört eyvanlı ve dört köşe hücreli (A tipi) plan şemasına sahiptir. Merkezi alan ve halvet hücreleri kubbeyle, eyvanlar ise beşik tonozla örtülüdür. Mekânın merkezinde sekizgen bir göbek taşı yer almaktadır.^【5】
• Su Deposu ve Külhan: Yapının güney ucunda beşik tonoz örtülü su deposu bulunur. Isıtma merkezi olan külhan bölümü ise günümüzde toprak altında kalmış durumdadır.

Yapım Tekniği ve Malzeme

Hamamın beden duvarlarında moloz taş kullanılmış, cephe köşelerinde ve kemerlerde düzgün kesme taş işçiliğine gidilmiştir. Duvar örgüsünde moloz taşlar arasında üç sıra tuğla dizilerek oluşturulan almaşık duvar tekniği, 14. ve 15. yüzyıl Osmanlı mimarisini anımsatan özgün bir teknik özellik olarak kaydedilmiştir. Üst örtü sistemi ve kubbelerde ise tuğla malzeme tercih edilmiştir.^【6】