Tekkale Manastırı

Tekkale Manastırı, Artvin ili Yusufeli ilçesinin 4 km güneybatısındaki Tekkale Köyü'ne yaklaşık 7 km mesafede, 1350 metre rakımlı bir tepede yer alan Ortaçağ dönemine ait bir Gürcü manastır yapısıdır. “Dört Kilise” ya da “Okhta Ecclesia” olarak da bilinen manastır, kilise, trapeza (yemekhane), seminer odası ve şapelden oluşan kompleks bir yapılar topluluğudur. Barhal Kilisesi ile benzer plan özellikleri taşıyan kilise, yöredeki Ortaçağ Gürcü manastır mimarisinin belirgin örneklerinden biridir.

Tekkale Manastırı (Kültür Portalı)

Tarihçe

Tekkale Manastırı, Bagratlılar döneminde, Gürcü Kralı David’in 961-1001 yılları arasındaki hükümranlığı sırasında inşa edilmiştir. Manastır topluluğu mimari yapısıyla bir rahibe okulu niteliği taşımaktadır. 1031 tarihli Gürcüce bir el yazmasında, Ioannes isimli din adamının 965 yılında “İsa’nın aşkının ateşiyle dünyadaki nimetlerden vazgeçerek” Okhta Ecclesia Manastırı’na çekildiği belirtilmektedir. Bu ifade, dönemin manastır yaşamına ve yapının önemine dair tarihsel bir referans sunmaktadır.

Tekkale Manastırı (Kültür Portalı)

Mimari Özellikler

Tekkale Manastırı dört ana yapıdan oluşmaktadır: kilise, trapeza, seminer odası ve şapel. Kilise üç neflidir ve bazilikal plana sahiptir. Dıştan 28.40 x 18.65 metre ölçülerindedir. Doğu cephesi dikeyde iki, yatayda üç kademeli olarak düzenlenmiştir. Ortada apsis, yanlarda ise pastoforion odaları yer alır. Cephe, yuvarlak kemerli pencereler ve geometrik-bitkisel motifli kabartmalarla süslenmiştir. Kuzey ve güney cepheler iki katlı olup, her iki cephede simetrik bir düzenleme gözlenmektedir. Batı cephesine dikdörtgen planlı bir narteks eklenmiştir.

İç mekânda haç biçimli sekiz serbest paye ile üç nef oluşturulmuştur. Orta nef beşik tonozla, yan nefler ise daha alçak örtülerle kapatılmıştır. Doğuda dikdörtgen planlı bema ve yarım kubbeli apsis yer almaktadır. Pastoforion odaları iki katlı olup üst katlarda dikdörtgen ve armudi planlı hücreler bulunmaktadır. Yapının çatısı büyük ölçüde tahrip olmuştur.

Süslemeler

Yapının iç ve dış cephelerinde mimari plastik süslemeler ve fresk izleri gözlemlenmektedir. Kabartma süslemelerde geometrik ve bitkisel motifler yer almaktadır. Apsiste bulunan fresklerde elinde bazilikal planlı bir kilise taşıyan bir aziz figürü dikkat çekmektedir. Bu figürün Aziz Nino’yu betimlediği düşünülmektedir. Freskler, yapının genel tahribatına rağmen kısmen günümüze ulaşabilmiştir. Kilise çatı alınlığında “İsa David’i korusun” yazısı yer almaktadır.

Tekkale Manastırı (Kültür Portalı)

Restorasyon ve Günümüzdeki Durumu

Tekkale Manastırı günümüzde harabe durumundadır. Gürcüce yazılmış iki kitabe mevcuttur; batı ve güney cephelerdeki bu kitabeler tahribattan dolayı okunamamaktadır. Yapı, bölge halkının Müslüman olmasıyla birlikte terk edilmiştir. Zamanla çatısı yıkılmış, seller nedeniyle toprakla dolmuş, duvar sıvaları dökülmüştür. Ayrıca, define arayıcılarının tahribatına uğramıştır. Bugüne kadar herhangi bir restorasyon çalışması yapılmamıştır. Manastır, kullanım dışı olmasına rağmen ziyaretçilere açıktır ve bölgeye ulaşım köy araçlarıyla sağlanabilmektedir.