Tesla Roadster

Tesla Roadster (İkinci Nesil), ABD merkezli elektrikli araç üreticisi Tesla, Inc. tarafından geliştirilen, ilk prototipi Kasım 2017'de gösterilen ve yeniden tasarlanmış hali 15 Ekim 2026'da Teksas eyaletinin McGregor kentindeki SpaceX test tesisinde düzenlenen etkinlikle tanıtılan elektrikli spor otomobildir.^【1】 Araç, şirketin 2008-2012 yılları arasında satışta olan ilk modeli birinci nesil Roadster'ın halefidir.^【2】 Tesla CEO'su Elon Musk'ın yönettiği roket şirketi SpaceX ile birlikte geliştirilen araçta fan tabanlı bir emme sistemi ve soğuk gazlı iticiler bulunmaktadır.^【3】 Musk, aracın üretimine 2028 yılında başlanacağını açıklamış ancak satış fiyatı duyurulmamıştır.^【4】

Musk, 2 Ağustos 2006 tarihli "The Secret Tesla Motors Master Plan" başlıklı yazısında şirketin ilk ürününün yüksek performanslı elektrikli bir spor otomobil olan Tesla Roadster olduğunu, uzun vadeli planın ise uygun fiyatlı aile otomobilleri de dâhil olmak üzere geniş bir model yelpazesi üretmek olduğunu belirtmiştir.^【5】 Musk aynı yazıda şirketin pazara üst segmentten girip her yeni modelle daha yüksek üretim hacmine ve daha düşük fiyatlara inmeyi hedeflediğini, Roadster satışlarından elde edilecek gelirin düşük maliyetli aile otomobilinin geliştirilmesinde kullanılacağını ifade etmiştir.^【6】 Yazıda Roadster'ın fiyatı 89 bin dolar olarak anılmış, ikinci modelin bu fiyatın yaklaşık yarısına satılacak dört kapılı bir aile otomobili olacağı belirtilmiştir.^【7】 Musk planı; spor otomobil üretmek, elde edilen gelirle uygun fiyatlı bir otomobil üretmek, bu gelirle daha da uygun fiyatlı bir otomobil üretmek ve bu süreçte sıfır emisyonlu elektrik üretim seçenekleri sunmak şeklinde dört maddede özetlemiştir.^【8】

Tesla, AC Propulsion şirketinin geliştirdiği tzero adlı konsept otomobilin motor ve invertör teknolojisini lisanslayarak Roadster'ın geliştirilmesine başlamıştır.^【9】 Şirketin kurucu ortaklarından Marc Tarpenning, AC Propulsion motorunun yalnızca ilk test aracında kullanıldığını ve üretimden yaklaşık bir yıl önce kendi motorlarını tasarladıklarını aktarmıştır. AC Propulsion'dan Tom Gage ve Paul Carosa ise Tesla'nın üretimin ortasında lisans ödemelerini durdurduğunu ve araçta kendi teknolojilerinin önemli ölçüde yer aldığını ileri sürmüş; Gage, Tesla'nın ilk 500 araç için lisans ücreti ödediğini belirtmiştir.^【10】

Araçta Panasonic 18650 tipi lityum iyon hücrelerden oluşan ve Tesla tarafından "Energy Storage System" (ESS) olarak adlandırılan bir batarya paketi kullanılmıştır.^【11】 Şasi ve bazı bileşenler için İngiliz otomobil üreticisi Lotus ile çalışılmış; Roadster ile Lotus Elise arasındaki ortak bileşen oranının yaklaşık yüzde 6 olduğu aktarılmıştır. Tesla, Elise şasisinde kapı eşiklerini yaklaşık iki inç alçaltmış, bataryaya yer açmak için dingil mesafesini yaklaşık iki inç uzatmıştır. Gövdede karbon fiber kompozit malzeme kullanılmış, gövde tasarımı için açılan yarışmayı Lotus Tasarım Stüdyosu'ndan Barney Hatt kazanmıştır.^【12】

Roadster, 19 Temmuz 2006'da Santa Monica Havalimanı'ndaki bir hangarda yaklaşık 350 davetliye tanıtılmıştır. Karbon fiber gövde panelleri Fransız Sotira, frenler ve hava yastıkları Almanya'da Siemens, şasi ve süspansiyonun büyük bölümü İngiltere'de Lotus, tek vitesli şanzıman ise ABD'de BorgWarner tarafından üretilmiştir. Başlangıçta iki vitesli olarak tasarlanan şanzımanın yaklaşık 3.000 milde arızalandığının anlaşılması üzerine teslimatlar ertelenmiş; Tesla seri üretime Mart 2008'de geçici bir tek vitesli şanzımanla başlayacağını açıklamış, ardından BorgWarner'ın ürettiği yeni tek vitesli şanzımana geçilmiştir. Üretim öncesinde araç başına maliyetin yaklaşık 120 bin dolar olacağı öngörülmüş, ancak yalnızca malzeme maliyeti araç başına 140 bin dolara ulaşmıştır; taban fiyatı 92 bin dolar olan araç bu dönemde zararına satılmış, 2009 modelinde fiyat 109 bin dolara yükseltilmiştir. Haziran 2009 itibarıyla araç başına malzeme maliyeti 80 bin dolara gerilemiştir.^【13】

Tesla, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) sunduğu 2010 yılı faaliyet raporunda kendisini federal mevzuata uygun bir elektrikli aracı ticari olarak üreten ilk şirket olarak tanımlamış ve Roadster'ın aktarma organı sisteminin Model S sedanın da temelini oluşturacağını belirtmiştir.^【14】 Şirketin 2014 yılı faaliyet raporuna göre Roadster 0'dan 60 mil/saat (yaklaşık 97 km/sa) hıza 3,7 saniyede çıkabilmekte, azami hızı yaklaşık 120 mil/saat ve ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) ölçümüne göre tek şarjla menzili 245 mildir. Aynı rapora göre Tesla 30'dan fazla ülkede yaklaşık 2.500 Roadster satmış, aracın üretimini Ocak 2012'de sona erdirmiştir.^【15】

Musk'a ait kırmızı bir birinci nesil Roadster, 6 Şubat 2018'de SpaceX'in Falcon Heavy roketinin ilk uçuşunda, sürücü koltuğunda "Starman" adı verilen uzay giysili bir manken bulunduğu halde Güneş yörüngesine gönderilmiştir.^【16】 Yapılan modelleme çalışmalarına göre araç, Dünya'ya ya da Venüs'e çarpmadan önce milyonlarca yıl boyunca Güneş'in çevresinde dolanmaya devam edecektir.

İkinci nesil Roadster, 2017'de Tesla Semi tır çekicisinin tanıtım etkinliğinin sonunda gösterilmiştir.^【17】 Tesla o tarihte teslimatların 2020'de başlayacağını açıklamış, aracın taban fiyatını 200 bin dolar olarak belirtmiştir.^【18】 Rezervasyon için müşterilerden 50 bin dolar depozito alınmış; 1.000 adetle sınırlı "Founders Series" versiyonu için ise 250 bin dolarlık rezervasyon bedeli ödenmiştir.^【19】

Musk, Haziran 2018'de Twitter'daki paylaşımında yeni Roadster için sunulacak "SpaceX seçenek paketi"nin aracın çevresine yerleştirilmiş yaklaşık 10 küçük roket iticisi içereceğini, bu iticilerin ivmelenmeyi, azami hızı, frenlemeyi ve viraj performansını artıracağını ve aracın uçmasına da imkân tanıyabileceğini yazmıştır.^【20】

Proje, Tesla'nın 2018'de Model 3 üretiminde yaşadığı sorunlar ve ardından Model Y ile Cybertruck projelerine yönelmesiyle geri planda kalmış; Musk aracın çıkışını 2020, 2021, 2023 ve 2024 yıllarında ertelemiştir.^【21】 Musk 2023'te Roadster'ı, şirketin finansal durumunu büyük ölçüde etkilemeyecek küçük ölçekli bir proje olarak nitelendirmiştir. 2025 yılı sonunda Joe Rogan'ın podcast programında aracı yıl sonuna kadar tanıtmak istediğini söyleyen Musk, bir hafta sonra yapılan Tesla hissedarlar toplantısında tanıtım tarihini 1 Nisan 2026 olarak açıklamıştır. Tanıtım bu tarihte gerçekleştirilmemiş; 1 Ekim 2026'da yapılması planlanan etkinlik de şiddetli hava koşulları nedeniyle ertelenmiştir.^【22】

Tanıtım, 15 Ekim 2026 akşamı Teksas'ın Waco kenti yakınlarındaki McGregor'da bulunan SpaceX roket test tesisinde düzenlenmiştir.^【23】 Gösteride beyaz renkli, iki kişilik araç emme sistemi sayesinde dikey bir duvara ve ardından ters açılı bir çıkıntıya dönüşen bir rampada baş aşağı ilerlemiş, buradan ayrılarak havada kendi ekseni etrafında dönmüş ve iticilerin yardımıyla yere inmiştir.^【24】

Etkinliğin devamında araç, hareket halindeyken iticileri kullanarak aralarında bir Tesla Semi'nin de bulunduğu araç dizisinin üzerinden atlamıştır. Gösteriler sırasında sürücü koltuğunda SpaceX uzay giysisi giydirilmiş bir manken bulunmuştur.^【25】

Musk etkinlikte aracın Tesla ve SpaceX mühendislerinin ortak çalışmasının ürünü olduğunu söylemiş,^【26】 gösterilen aracın yollara çıkacak gerçek araç olacağını belirtmiştir.^【27】 Musk ayrıca aracın güvenlik açısından optimize edilmiş bir araç olmadığını ifade etmiş ve Tesla'nın Snake River Kanyonu üzerinden atlama girişiminde bulunabileceğini dile getirmiştir.^【28】 Etkinlikte, "The Spy Who Loved Me" adlı James Bond filminde kullanılan ve Musk'ın sahibi olduğu Lotus Esprit de sergilenmiştir. Tesla hisseleri, etkinliğin ardından 16 Ekim'deki işlem öncesi seansta yüzde 5 yükselmiştir.^【29】

Tesla Araç Mühendisliğinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Lars Moravy'nin etkinlikte verdiği bilgilere göre araç 0'dan 60 mil/saat (97 km/sa) hıza bir saniyenin altında çıkabilmekte, 230 mil/saatin (370 km/sa) üzerinde azami hıza ulaşabilmekte ve tek şarjla 300 milin (480 km) üzerinde yol katedebilmektedir.^【30】 Musk, azami hızın bu değerin de üzerinde olacağını ve ses hızının yarısına ulaşılması gerektiğini söylemiştir. Açıklanan menzil, Musk'ın 2017'de vaat ettiği değerin yarısından azdır. Üç donanım seçeneğinin tamamında 300 mil menzil ve 230 mil/saatin üzerinde azami hız sunulacağı bildirilmiştir.^【31】

Araç yaklaşık 3.700 libre (yaklaşık 1.680 kg) ağırlığındadır ve yalnızca arka tekerleklerden çekişlidir; arkada yer alan iki elektrik motorunun 1.500 beygir gücüne kadar güç ürettiği belirtilmiştir.^【32】 Kelebek kapılı coupé gövdeye sahip araçta direksiyon, fren ve gaz kumandaları elektronik (by-wire) sistemle çalışmakta, klasik direksiyon simidi yerine "yoke" tipi bir kumanda bulunmaktadır. Araçta, Roadster'a özgü olarak geliştirilen ve Tesla tarafından şirketin şimdiye kadarki en hızlı şarj olan versiyonu olarak tanımlanan 4680 tipi batarya hücresi kullanılmaktadır.^【33】

Araç, alt kısmındaki havayı dışarı çeken çok modlu bir fan ve zemin sızdırmazlık sistemine sahiptir; bu sistemin aracın duruş hâlinde dahi ters çevrilmiş bir yüzeyde tutunmasına yetecek emiş gücü ürettiği belirtilmiştir. Fanlar ve aktif kanatlar birlikte 200 mil/saat hızda 2 g'ye kadar yere basma kuvveti üretmektedir. Moravy, sistemin iki modu olduğunu; düşük hızlarda aracı yere doğru çekerek ek çekiş sağladığını, yüksek hızlarda ise sistemin ön ve arka kısımlarının açılarak araç altındaki hava akışını artırdığını açıklamıştır. Moravy'nin verdiği bilgiye göre kanatların etkili olmadığı 0-50 mil/saat aralığında bu mod sayesinde virajlarda 2 g'nin üzerinde tutunma sağlanabilmektedir. Arkadaki dört fan, aracın ısı pompasını çalıştıran 12 kW'lık yüksek gerilimli kompresör motorunun 20 kW'lık versiyonlarıdır; arka kanadın açısı ise değişkendir.^【34】 Musk, emme sisteminin yüksek hızlı virajlarda aracın yolla temasını korumaya yardımcı olacağını belirtmiştir.^【35】

Moravy'nin açıklamasına göre araçta, yaklaşık 250 kilogram ağırlığındaki 600 litre basınçlı havayla beslenen toplam 10 itici bulunmaktadır. Hava, Tesla'nın X'teki paylaşımına göre araçtaki kullanılabilir her boşluğa yerleştirilen karbon fiber sargılı basınçlı kaplarda (COPV) depolanmaktadır.^【36】 Hava tankı yeniden doldurulabilmektedir.^【37】 Musk, aracın arka kısmında ana iticiler, bunların yanı sıra aracın yönelimini kontrol eden konum kontrol iticileri bulunduğunu açıklamıştır.

Tesla'ya göre aracın çevresine yerleştirilen soğuk gazlı iticiler, hassas ayar imkânı veren tamamen elektrikli aktüatörler aracılığıyla ileri ve yukarı yönlü ivmelenmeyi ve yanal dönme hareketlerini desteklemektedir. Gösteriyi gerçekleştiren Rocket versiyonunda hava, toplam 600 litre kapasiteli iki basınçlı kapta tutulmakta ve bu kaplar yolcu koltuğunun yerini almaktadır.^【38】

Araç, 2017'de gösterilen prototipe kıyasla daha köşeli hatlarla yeniden tasarlanmıştır. Tesla, tasarımda SR-71 keşif uçağından ve F-35 savaş uçağından esinlenildiğini, şirketin tasarım dilinin önceki tanıtımdan bu yana Cybertruck, Cybercab ve Optimus yönünde evrildiğini açıklamıştır.^【39】

Tesla, aracı Performance, Thrust ve Rocket olmak üzere üç donanım seçeneğiyle sunmaktadır. Performance ve Thrust seçenekleri için rezervasyon alınmakta, Rocket seçeneği ise yalnızca davetle satılmaktadır.^【40】 Thrust seçeneğinin 0'dan 60 mil/saat hıza bir saniyenin altında çıkabildiği belirtilmiştir. Tesla'nın internet sitesinde Rocket seçeneğinin kamuya açık yollarda kullanım için onaylı olmadığı ve tüm bölgelerde sunulmadığı belirtilmektedir.^【41】 Seçeneklerin toplam satış fiyatları açıklanmamıştır.

_{Tablo: Tesla Roadster (İkinci Nesil) donanım seçenekleri.}^【42】