Tilsit Antlaşması

Tilsit Antlaşması, 1807 yılında Napolyon Fransası ile Rusya ve Prusya arasında imzalanarak dördüncü koalisyon savaşlarını sona erdiren ve Avrupa'daki güç dengelerini Fransız lehine yeniden şekillendiren bir barış anlaşmasıdır. Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart ile Rus Çarı I. Aleksandr’ın, Friedland Muharebesi’nden (14 Haziran 1807) sonra Niemen Nehri üzerindeki salda başlattıkları görüşmeler, 7 Temmuz 1807’de Prusya’nın Tilsit (bugünkü Sovetsk) şehrinde imzalanan ve 29 maddeden oluşan barış-ittifak antlaşmasıyla sonuçlandı. Böylece iki büyük güç, devam eden Koalisyon Savaşları içinde taraf değiştirerek yeni bir Avrupa dizaynı üzerinde mutabakata vardı; Osmanlı Devleti ise antlaşmanın dışında bırakıldı.

Tilsit Antlaşması (Yapay Zeka İle Oluşturuldu)

Tarihî arka plan

• Osmanlı-Rus Savaşı (1806-1812) sürüyordu; III. Selim’in tahttan indirildiği Kabakçı İsyanı (Mayıs 1807) İstanbul’u karışık hâle getirmişti .
• Napolyon, İngiltere’ye karşı Rusya’yı yanına çekmek için Osmanlı ve İran’ı bir pazarlık kozu olarak görüyor, Fransa-Osmanlı-İran üçlü ittifakı söylemini bu amaçla kullanıyordu.
• Friedland’daki Fransız zaferi sonrasında Rusya, Fransa ile barışa yanaşınca denge değişti; “Fransa’nın Osmanlı’yı feda etmeye hazır olduğu” Osmanlı bürokrasisi tarafından ancak Tilsit’le fark edildi.

Müzakere ve imza süreci

Napolyon ile Aleksandr, Niemen’de başlayan dostane temaslarını Tilsit’te resmîleştirdi; birbirlerine nişanlar verdiler ve Avrupa’daki düzenlemeleri bizzat yürüttüler . Aynı günlerde Paris’te bulunan Osmanlı elçisi Muhib Efendi ile Varşova’daki Vahid Efendi, toplantıya dâhil edilmediklerini öğrenince Babıâli’ye endişeli raporlar yolladılar.

Antlaşmanın başlıca hükümleri

• Fransız-Rus ittifakı: Taraflar, Avrupa’da ortak hareket etmeyi kabul etti; bu durum Prusya’yı zayıf bıraktı, İngiltere’ye karşı Kıta Ablukası’nın genişletilmesinin zeminini hazırladı .
• Osmanlı maddeleri (21-23):
• • Osmanlı-Rus savaşının derhâl durdurulması; haberin cephelere bildirilmesi.
  • Rus ordusunun Eflak ve Boğdan’dan çekilmesi, fakat kalıcı bir Osmanlı-Rus barışı imzalanana kadar Memleketeyn’e Osmanlı kuvveti de girmeyecekti.
  • İki devlet arasındaki barış görüşmelerinde Fransa’nın arabuluculuğunun kabulü .
• Gizli paylaşımlar: Müzakerelerde Napolyon, Balkan vilayetlerinin paylaşımını gündeme getirerek Aleksandr’ı cezbetti; Aleksandr özellikle Eflak-Boğdan ve Besarabya’yı talep ediyordu.

Osmanlı dış politikasına etkileri

Tilsit Antlaşması, 1807 yılında Fransa ile Rusya arasında imzalanarak Osmanlı Devleti’ni büyük güçler arasında yalnız bırakan bir gelişme oldu. Osmanlı, savaşın sürdüğü ve İngiliz donanmasının hâlen Çanakkale önlerinde bulunduğu bir dönemde Fransa’nın arabuluculuğunu kabul etmek zorunda kaldı. Fransa’nın “müttefik” olarak görülmesine rağmen Osmanlı’yı antlaşma sürecinde yok sayması, Babıâli’de derin bir hayal kırıklığı ve güvensizlik yarattı. Antlaşmanın ardından İstanbul’daki Fransız elçisi Sebastiani ile yapılan görüşmelerde Osmanlı bürokrasisi, Fransa’ya rağmen İngiltere ile yakınlaşma fikrine yöneldi. Ağustos 1807’de Rusya ile Yergöğü Mütarekesi imzalanarak barış süreci başlatıldıysa da, Rus tarafının yavaş hareket etmesi nedeniyle uygulamada ciddi sorunlar yaşandı. Tilsit Antlaşması, Osmanlı dış politikasında Fransa’ya karşı temkinli, İngiltere’ye daha yakın, Rusya karşısında ise diplomatik olarak yalnız bir pozisyonu pekiştirdi. 1808’deki gelişmeler bu dengeyi yeniden değiştirecek olsa da, Osmanlı için “Fransa’ya mutlak güven” dönemi sona erdi. Bu antlaşma, Osmanlı diplomasisinin denge siyasetini güçlendirmesine, Fransa-Rus ittifakının dağılmasını bekleyerek İngiltere ile teması artırmasına neden olarak, dış politikada bir kırılma noktası teşkil etti.