Tokat Üzüm Tarhanası, Tokat ili ve çevresinde geleneksel yöntemlerle üretilen, temel hammaddesi üzüm olan ve kışlık gıda olarak tüketilen yöresel bir tarhana çeşididir. Bu ürün, buğday unu, üzüm ve yoğurt gibi bileşenlerin belirli aşamalardan geçirilmesiyle hazırlanmakta olup üretim süreci, bölgenin iklim koşulları ve yerel uygulamalarla şekillenmektedir. Tokat Üzüm Tarhanası, yöresel mutfak kültürünün önemli unsurları arasında yer almaktadır.

Tarihçe

Tokat Üzüm Tarhanası’nın ortaya çıkışı, Tokat ve çevresinde üzüm yetiştiriciliğinin yaygın olduğu dönemlere dayanmaktadır. Bölge halkı tarafından uzun yıllardır kış aylarında tüketilmek üzere hazırlanan bu ürün, özellikle kırsal yerleşimlerde geleneksel yöntemlerle üretilmiştir. Üzümün tarhana yapımında kullanılması, ürüne özgün bir tat ve aroma kazandırmış; bu özellik zamanla Tokat mutfağıyla özdeşleşmiştir.

Üretim Süreci

Tokat Üzüm Tarhanası’nın üretimi, üzümün işlenmesiyle başlamaktadır. Üzüm, buğday unu ve yoğurtla karıştırılarak hamur kıvamına getirilir. Elde edilen karışım belirli bir süre bekletilerek fermantasyona bırakılır. Fermantasyon sürecinin ardından hamur, ince tabakalar hâlinde serilerek güneşte kurutulur. Kuruyan tarhana parçalanarak saklanır ve tüketim aşamasında genellikle suyla kaynatılarak hazırlanır. Üretim sürecinde uygulanan bu aşamalar, ürünün kendine özgü yapısını ve lezzetini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır.

Coğrafi İşaret ve Tescil

Tokat Üzüm Tarhanası, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescil edilmiştir. Bu tescil ile ürünün Tokat iliyle bağlantısı resmî olarak kayıt altına alınmış; üretim şekli ve ayırt edici özellikleri belirlenmiştir. Coğrafi işaret, Tokat Üzüm Tarhanası’nın belirli bir yöreye özgü geleneksel bir ürün olduğunu belgelemektedir.

Kültürel ve Gastronomik Önemi

Tokat Üzüm Tarhanası, Tokat mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Yörede özellikle kış aylarında tüketilen bu ürün, aileler tarafından evlerde hazırlanmakta ve geleneksel bilgi birikimiyle kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Aynı zamanda Tokat’ın yerel gastronomi unsurları arasında yer almakta ve bölgenin mutfak kimliğini yansıtan ürünlerden biri olarak değerlendirilmektedir.

Kullanım ve Tüketim

Tokat Üzüm Tarhanası, en yaygın olarak çorba şeklinde tüketilmektedir. Kurutulmuş tarhana parçaları suyla karıştırılarak kaynatılmakta, elde edilen çorba sıcak olarak servis edilmektedir. Üzüm içeriği sayesinde kendine özgü bir tat profiline sahip olan bu ürün, diğer tarhana çeşitlerinden ayrılmaktadır.