Tralleis Antik Kenti

Tralleis Antik Kenti, Türkiye'nin Aydın il merkezinin yaklaşık bir kilometre kuzeyinde, Kestane Dağları’nın (Mesogis) güney eteklerinde, verimli bir plato üzerine kurulmuş antik bir yerleşimdir. Kentin kuruluşunun, Trakyalı Tralleis halkı ile Argos’tan gelen kolonistler tarafından gerçekleştirildiği düşünülmektedir. Antik kaynaklarda Tralleis, Trallais, Tralla, Seleukeia, Antiochia ve Caesarea gibi farklı adlarla anılmıştır. Antik çağda önemli bir üretim, ticaret, eğitim ve sanat merkezi olan Tralleis, özellikle heykeltıraşlık alanındaki üretimi ve yetiştirdiği sanatçılarla tanınmıştır.

Tralleis Antik Kenti (Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Tarihçe

Tralleis’in kuruluşu Dor göçleri sonrası, MÖ XIII. yüzyıla kadar uzanır. Antik yazar Ksenophon’un Anabasis ve Hellenika adlı eserlerinde adı geçen kent, Perslerin Lydia Krallığı’na son vermesinden sonra Pers Satraplığı’na bağlanmış, daha sonra Karia Satraplığı’nın yönetimine geçmiştir. MÖ 334 yılında Büyük İskender’in Anadolu’daki seferi sırasında Nysa ve Magnesia ile birlikte savaşmadan teslim olmuştur. Diadokhoslar döneminde Seleukoslar’a bağlanan kent, I. Antiochos (MÖ 280–261) tarafından yeniden inşa edilmiş ve Seleukeia adıyla anılmıştır.

MÖ III. yüzyılda bronz sikke bastıracak derecede sınırlı bir özerklik kazanan Tralleis, MÖ 188’de Apameia Antlaşması ile Roma’nın etkisine girmiştir. MÖ 133 yılında ise resmen Roma İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. Roma döneminde kültürel, ticari ve sanatsal açıdan önem kazanan kent, MÖ 27-24 yılları arasında bir depremle büyük ölçüde tahrip olmuş, İmparator Augustus’un desteğiyle yeniden inşa edilerek “Caesarea” adını almıştır. Claudius ve Caligula dönemlerinde heykeltıraşlık üretimiyle öne çıkmıştır.

Bizans döneminde önemli bir piskoposluk merkezi olan Tralleis, XIII. yüzyılda Selçukluların egemenliğine geçmiş, ardından Osmanlı yönetimine dahil olmuştur. Bu dönemlerde kentin antik çağdaki önemi büyük ölçüde azalmıştır.

Tralleis Antik Kenti (Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Mimari Özellikler

Tralleis, antik dönemde güçlü bir savunma yapısı, ticaret ve üretim altyapısına sahipti. Kentin yerleşimi, trapez biçimli yüksek bir tepenin düzlüklerine kurulmuştur. Ayakta kalabilen en belirgin yapı, halk arasında “Üç Gözler” olarak bilinen gymnasiondur. MS II. yüzyıla tarihlenen bu yapı, eğitim, kültür ve spor etkinliklerinin merkezi olup, aynı zamanda hamam işlevi görmüştür.

Tralleis Antik Kenti (Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Kentte ayrıca tiyatro, agora, stadyum, hamam, surlar, arsenal, latrina, mezarlar, konut ve dükkân kalıntıları, piskoposluk sarayı, çeşitli tapınaklar (Zeus Larasios, Asklepion, Nike, Dionysos, Konkordia) ile heykeltıraşlık okulu bulunmaktadır. Roma döneminde tuğladan inşa edilmiş bir sarayın, Zeus Larasios rahibinin ikametgâhı olduğu antik kaynaklarda yer alır.

Anadolu’nun en büyüklerinden biri olan hamam-gymnasium kompleksi, yaklaşık 40.000 m²’lik bir alana yayılmaktadır. İçinde 200 kişilik, iyi korunmuş bir havuz yer almakta olup, yapının sosyal, eğitsel ve gündelik yaşamdaki işlevi büyüktür.

Restorasyon ve Arkeolojik Çalışmalar

Tralleis’teki ilk arkeolojik kazılar 1888 yılında Carl Humann ve William Dörpfeld tarafından başlatılmıştır. Ardından 1899, 1902, 1980, 1996 ve 2000 yıllarında farklı dönemlerde kazılar gerçekleştirilmiştir. Günümüzde kazılar, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Murat Çekilmez başkanlığında devam etmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen “Geleceğe Miras” projesi kapsamında, özellikle hamam kompleksinde yoğunlaşan çalışmalar sürmektedir.

Sanat ve Kültür

Tralleis, antik çağda heykeltıraşlık ve seramik üretimiyle tanınmış bir merkezdi. Apollonios ve Tauriskos gibi ünlü heykeltıraşlar bu kentte yetişmiştir. Kentin yetiştirdiği önemli bir başka figür ise Ayasofya’nın mimarlarından Anthemios’tur. Tralleis’te ortaya çıkarılan önemli heykel eserleri arasında Farnese Boğası, Ephebos (Genç Atlet), Eros heykeli, Aphrodite başı ve Nymph yontusu yer almaktadır. Bu eserler günümüzde Aydın Arkeoloji Müzesi, İstanbul Arkeoloji Müzesi, Napoli Arkeoloji Müzesi ve British Museum gibi müzelerde sergilenmektedir.

Kentte yaşamış olan Seikilos’a ait mezar taşı üzerindeki ağıt, dünya tarihindeki bilinen en eski tam müzik örneğidir. Bu yazıt, günümüzde Kopenhag Milli Müzesi’nde sergilenmektedir.