Ana YazarMuzaffer AYKUT13 Temmuz 2026 13:51

Gazze Şeridi, uzun yıllardır İsrail tarafından uygulanan sıkı bir abluka altında bulunmaktadır. Bu kuşatma, temel insani ihtiyaçlar olan su, gıda, tıbbi malzeme ve elektrik erişiminin kısıtlanmasıyla bölgede normal yaşam koşullarını sürdürmeyi neredeyse imkansız hale getirmiştir【1】. Bu bağlamda, Gazze tünelleri, sivil nüfusun hayatta kalmasını sağlayan stratejik bir mekanizma olarak kritik bir rol oynamaktadır. Aynı zamanda, bu tüneller, İsrail’in saldırgan politikalarına karşı Gazze direnişinin kapasitesini güçlendiren bir unsur olarak işlev görmektedir.Gazze’deki tüneller, sayıları üç bini aşan bir ağ oluşturmakta ve uzunlukları ile derinlikleri açısından yer altı şehirleri gibi bir görünüm sergilemektedir. Tüneller hem sivillere yardım açısından hem de İsrail saldırganlığından korunmak için önemli bir role sahiptir. Tüneller, on binlerce insanın barınabileceği alanlar olarak işlev görür. Ayrıca bu tüneller, hava, su, elektrik ve iletişim altyapısıyla donatılmış olup, insanların burada haftalarca yaşamasına imkân tanımaktadır (bkz. Musa, 2023).Gazze Şeridi’ndeki tünellerin tarihi, 1990’lı yıllara kadar uzanmaktadır. Bu dönemde, Filistin ile Mısır arasındaki sınırda yaşayan bazı aileler, lazım olan eşyaların girişini yapmak amacıyla küçük tüneller kazmaya başlamıştı. 2000 yılında İkinci İntifada’nın patlak vermesiyle Filistin direnişi bu tünelleri bölgeye silah taşımak amacıyla da kullanmaya başladı. Tüneller, zamanla genişletilip geliştirilerek günümüzde çok etkin bir ağ yapısına dönüşmüştür (Mecli, 2023). Bu ağ, stratejik ve lojistik amaçlarla oldukça çeşitli yapılara sahiptir. 800 metreye kadar uzanan tüneller, genişlik, yükseklik ve uzunluklarına göre kullanım amaçları açısından farklılık göstermektedir. İnsan geçişi, eşya nakliyesi ve hatta mühimmat taşımak gibi farklı işlevlere göre tasarlanan bu tüneller, bölgenin zorlu koşullarına uygun olarak inşa edilmiştir. Özellikle bazı tünellerin otomobil geçişine uygun boyutlarda olması, bu yapıların oldukça işlevsel ve geniş kapsamlı tasarlandığını göstermektedir. Bu durum, tünellerin hem malzeme taşıma kapasitelerini hem de gizlilik ve güvenlik önlemlerini etkileyen önemli bir faktör olmasını sağlamaktadır. (Ersoy, 2017: 48).40 yıllık bir geçmişe sahip olan tüneller, giderek daha uzun, sağlam ve güvenli bir şekilde inşa edilmektedir. 2022 yılında İsrail işgal kuvvetleri, yerin yaklaşık 70 metre altında, ağır bombardımanlara karşı dayanıklı durumda olan bir sığınak buldular (Sputnik Türkiye, 2023). Çok sayıda olduğu tahmin edilen bu sığınak tüneller, oldukça basit silahlara sahip direnişçilerin, teknolojik açıdan donanımlı işgal kuvvetlerine karşı mukavemetini de artırmaktadır.İsrail’in gıda ve sağlık başta olmak üzere her türlü insani malzemeye çok uzun zamandır uyguladığı ambargo ve ablukanın olumsuz etkileri, bu tüneller vasıtasıyla kısmen bertaraf edilmektedir. Tüneller sivil yaşamı yeniden üretirken ayrıca direnişin de en önemli unsurlarıdır ve bu amaçla kullanılan tüneller, üç ana grupta sınıflanabilir (Mecli, 2023):İlk gruptakiler operasyon tünelleridir. Bu tüneller, sınırları aşarak İsrail işgal ordusu hatlarının gerisinde operasyonlar düzenlemek ve askeri hedeflere ulaşmak amacıyla inşa edilmiştir.İkincisi savunma tünelleri olarak adlandırılabilir. Önleyici konuşlanma ve direnişçileri İsrail uçaklarının ve baskınlarının havadan görüş alanından uzak tutmak için kullanılan bu tüneller, savunma amaçlı olarak tasarlanmıştır. Savaşçıların korunması ve düşman hava saldırılarından kaçınmak için stratejik bir rol oynar.Son grupta ise komuta kontrol tünelleri yer almaktadır. Bu tüneller, operasyonları yönetmek için komuta kontrol merkezi olarak kullanılmaktadır. Lojistik destek sağlayan bu tüneller, etkin bir stratejik yönetim ve iletişim için kritik öneme sahiptir.Bu tünellerin her biri, Gazze Şeridi’nde farklı hayati ve stratejik ihtiyaçları karşılamak üzere özel olarak tasarlanmış tüneller olarak ifade edilebilir.İsrail, Gazze Şeridi’ndeki tünel ağının etkisini azaltmak için çeşitli önlemler alarak 65 kilometrelik bir duvar inşa etmiştir. Ancak, 7 Ekim 2023’te Kassam Tugayları tarafından gerçekleştirilen harekat, bu duvarın etkili bir koruma sağlayamadığını göstermiştir. 2006 yılından bu yana tünelleri yok etme amacıyla yürütülen İsrail saldırıları, başarılı olamamıştır (Independent Türkçe, 2019). Tüneller, sadece askeri amaçlı olarak kullanılmamakta; gıda ve ilaç tedariki yanında ağır İsrail saldırılarında sivil halk için barınak hatta okul ve ibadethane olarak da kullanılmaktadır.Okuma ÖnerileriAhmad, Hebah Abdelbaset Ibrahim (2021). Filistin Sorununun Tarihi Gelişimi ve Ürdün’deki Filistinli Mülteciler [Yüksek Lisans Tezi]. Karabük: Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.Babahanoğlu, Veysel (2024). “İsrail’in “Yerleşimci” Politikası ve Filistin’e Yansımaları: Gazze Saldırıları”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20 (1 ), 175-196.