Köken

Türk kelimesi, Eski Türkçe türük biçiminden evrilmiştir. Bu sözcüğün, Eski Türkçe törü- (“yaratmak, düzene koymak”) fiilinden türemiş olabileceği öne sürülmüştür; ancak bu görüş kesin değildir. Törü aynı zamanda “yasa, düzen” anlamına da geldiği için, “ortak yasaya uyan topluluk” şeklinde bir etnik anlam kazanmış olması dilbilimsel olarak mümkündür. “Güçlü” anlamına geldiği yönündeki iddialar, Doerfer’in dayanak aldığı Uygurca tek bir kaynağın yanlış okunmasına dayanmakta ve bu görüş, Gerard Clauson’un An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish adlı eserinde ikna edici biçimde çürütülmektedir.

Pomponius Mela ve Yaşlı Plinius, Dniepr Nehri çevresinde yaşayan Turcae ya da Tyrcae adlı kavimlerden söz etmiş, bu adın daha sonra M.S. 540 civarında Çin kaynaklarında Tu-kyu olarak geçen ve Kök-Türk devletini kuran kavimle ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Orhun Yazıtları’nda geçen “Tengri teg tengride bolmış türük bilge kagan” ifadesi ise bu adın en eski doğrudan kullanımlarından biridir.

Kullanım Alanları

• Tarih: Orta Asya bozkırlarında teşkilatlanmış ilk büyük kavimlerin adlandırılması ve yazılı kaynaklara geçen ilk etnonimlerden biri olarak kullanılır.
• Dilbilim: Türk dillerini tanımlayan üst başlık olarak, dil ailesine kimlik kazandıran temel sözcüktür.
• Siyaset: Modern ulus-devlet sınırları içerisinde etnik kimlik, vatandaşlık ve ideolojik aidiyetle ilişkilendirilerek kullanılır.
• Edebiyat: Epik anlatılarda, destanlarda ve milli edebiyat akımlarında simgesel ve tarihsel bir kolektif kimliği temsil eder.
• Epigrafi: Orhun Yazıtları ve diğer runik metinlerde millet adı olarak belgelenmiş ilk örneklerinden biridir.
• Uluslararası İlişkiler: Pan-Türkizm, Türk dünyası ve kimlik politikaları bağlamında ideolojik terim olarak işlev görür.