Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA)

TEMA Vakfı (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı), Türkiye’de toprak ve doğal varlıkların korunmasını amaçlayan, kar amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşudur. 11 Eylül 1992 tarihinde, erozyonla mücadeleye yönelik acil bir ihtiyaca cevap olarak kurulmuştur.

Kuruluş ve Amaç

TEMA Vakfının temelleri, iş insanları Hayrettin Karaca ve Nihat Gökyiğit tarafından atılmıştır. Kuruluş öyküsü, 1990’lı yıllarda Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı ciddi erozyon sorununa karşı bir “sivil seferberlik” yaratma düşüncesine dayanmaktadır. Kurucular, özellikle kırsal alanlardaki çölleşmenin yarattığı tehdidi gözlemleyerek doğayı savunmayı görev edinen kurumsal bir yapının gerekli olduğunu düşünmüşlerdir. Vakıf, doğanın bir parçası olan toprağın korunması ile hem doğal varlıkların hem de gelecek nesillerin güvence altına alınabileceğini savunmaktadır.

Varoluş Nedeni ve Temel İlkeler

TEMA Vakfının varlık sebebi, Türkiye topraklarının çölleşmesini durdurmak, biyolojik çeşitliliği ve doğal varlıkları korumak, sürdürülebilir yaşam anlayışını yaygınlaştırmak ve toplumun tüm kesimlerinde ekolojik farkındalık oluşturmaktır. Vakıf, bu hedeflere ulaşmak için eğitim, savunuculuk, bilimsel araştırma ve saha projeleri yürütmektedir.

Organizasyon Yapısı

TEMA Vakfının karar alma organları arasında Yönetim Kurulu, Mütevelli Heyeti, Bilim Kurulu ve çeşitli uzmanlık komisyonları yer almaktadır. Mütevelli Heyeti, vakfın uzun vadeli vizyonunu şekillendiren üst yapı niteliğindedir. Bilim Kurulu, akademik danışmanlık sağlayarak projelerin bilimsel geçerliliğini garanti altına alır. Yönetim Kurulu ise vakfın günlük idari ve stratejik kararlarını alır.

TEMA Vakfı’nın Kurucu Figürleri: “Toprak Dede” ve “Yaprak Dede”

Hayrettin Karaca

1922 yılında Balıkesir’in Bandırma ilçesinde doğan Hayrettin Karaca, genç yaşta aile şirketi Karaca Tekstilin yönetiminde görev aldı ve sanayicilik yaptı. 1970’li yıllardan itibaren Türkiye’nin farklı bölgelerinde erozyon, orman tahribatı, biyolojik çeşitlilik kaybı ve çölleşme gibi çevresel sorunlara dikkat çekti.

Hayrettin Karaca - Anadolu Ajansı

1980’lerde Türkiye’nin ilk özel arboretumu olan Karaca Arboretumunu Yalova’da kurdu. 7.000’den fazla bitki türünü barındıran bu arboretum, bilimsel ve koruma amaçlı bir merkez işlevi gördü.

1992’de A. Nihat Gökyiğit ile birlikte TEMA Vakfını kurarak erozyonla mücadele, biyolojik çeşitliliğin korunması, anıtsal ağaçların tespiti ve köy ölçeğinde sürdürülebilir kalkınma projeleri geliştirilmesine öncülük etti. Karaca, 20 Ocak 2020’de vefat etti.

Ali Nihat Gökyiğit

1925 yılında Artvin’de doğan Ali Nihat Gökyiğit, çocukluk yıllarını doğa ile iç içe geçirdi. 1956’da TEKFEN Holding’in kurucuları arasında yer aldı. Çevre alanındaki faaliyetleri, özellikle TEMA Vakfının kuruluşu ile öne çıktı.

Ali Nihat Gökyiğit - Anadolu Ajansı

Gökyiğit, Artvin’in Borçka ilçesinde başlattığı Camili Projesi ile bu bölgenin korunmasına katkı sağladı. Çalışmaları sonucunda Camili Havzası, Türkiye’nin ilk ve tek UNESCO Biyosfer Rezerv Alanı ilan edildi.

Sanat ve kültür alanında da girişimleri olan Gökyiğit, Tekfen Filarmoni Orkestrası’nı kurdu. Ayrıca 1995’te eşi Aliye Gökyiğit’in anısını yaşatmak amacıyla Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’ni kurdu. Ali Nihat Gökyiğit, 25 Ocak 2023’te vefat etti.

Ödüller

Ali Nihat Gökyiğit, farklı kurum ve ülkelerden ödüller aldı. Bunlar arasında Japon Hükûmeti’nden Altın Işıklar Nişanı, TBMM Üstün Hizmet Ödülü, Galatasaray Derneği tarafından verilen “Çevre” temalı ödül (2021), Gürcistan ve Kırgızistan’dan fahri konsolosluk unvanları ile Çukurova, Boğaziçi ve Gazi Osman Paşa üniversitelerinden fahri doktora unvanları yer almaktadır.

Gönüllülük ve Toplumsal Katılım

Vakıf, gönüllülüğü temel alan bir yapılanmaya sahiptir. 2023 yılı itibarıyla TEMA’nın 1 milyondan fazla gönüllüsü ve 81 ilde örgütlü yapısı bulunmaktadır. İl temsilcilikleri, ilçe sorumlulukları, genç TEMA ve okul TEMA programları aracılığıyla, her yaştan bireyin aktif çevre savunuculuğu yapmasına olanak tanınmaktadır.

Faaliyet Alanları ve Projeler

TEMA Vakfı, dört temel alanda faaliyet göstermektedir:

1. Eğitim Faaliyetleri

TEMA, çocuklardan yetişkinlere kadar farklı yaş gruplarına yönelik çevre eğitimi programları sunmaktadır. 2023 yılında, 3 milyondan fazla kişiye ulaşılan çevre eğitimleri, okul öncesinden üniversiteye kadar çeşitli kademelerde gerçekleştirilmiştir.

2. Ağaçlandırma ve Saha Çalışmaları

Vakıf, bugüne dek Türkiye genelinde milyonlarca fidan dikimini organize etmiş, çok sayıda kırsal kalkınma ve doğa rehabilitasyon projesini hayata geçirmiştir. 2023’te yürütülen projeler arasında Bal Ormanı, Endemik Türlerin Korunması, Yaban Hayatı Koridorları gibi çalışmalar öne çıkmaktadır.

3. Politika ve Savunuculuk

TEMA, çevre mevzuatının geliştirilmesine katkı sunmakta ve doğal alanların korunması için yasal mücadeleler yürütmektedir. Vakıf, özellikle orman alanlarının maden faaliyetleri, HES projeleri ve plansız yapılaşma gibi tehditlere karşı korunmasında aktif rol oynamaktadır.

4. Bilimsel Araştırmalar ve Raporlar

Vakıf, akademik iş birlikleri ile erozyon, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve doğal kaynak yönetimi konularında bilimsel veri üretmekte ve yayımlamaktadır. Bu veriler, politika yapıcılara ve kamuoyuna rehberlik etmeyi amaçlar.

İktisadi İşletme ve Kaynak Yönetimi

TEMA Vakfı, bağışlar dışında, vakfa ait iktisadi işletme aracılığıyla gelir elde etmektedir. Bu yapı, vakfın faaliyetlerini sürdürülebilir bir şekilde yürütmesini sağlar. Aynı zamanda şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda düzenli olarak faaliyet raporları yayımlanmakta ve kamuoyu bilgilendirilmektedir.