Tutunacak Bir Dal, Tüketilecek Bir Acı

Geçtiğimiz günlerde dünya gündemine Punch isimli bir maymun oturdu. Japonya’daki Ichikawa City Zoo’da dünyaya gelen bu yavru Japon makakı, doğumundan kısa süre sonra annesi tarafından terk edildi. Bu küçük canlı, daha hayatın başında en temel bağından koparıldı. Bakımevinde görevliler tarafından elle beslenerek büyütüldü; ancak primatlarda fiziksel temasın ve anneye tutunmanın yalnızca içgüdüsel değil, hayati bir ihtiyaç olduğu özellikle vurgulanıyordu.^【1】

Yalnızlığın insana mahsus olmadığı, içgüdüsel de olsa hayvanların da benzer duyguları bir nebze yaşadığı bu olayla birlikte bir kez daha görüldü. Punch, annesinin yokluğunu doldurmak için kendisine verilen turuncu pelüş bir orangutanı seçti. O oyuncak artık bir eşya değil, bir “yerine koyma”ydı. Gece onunla uyuyor, diğer maymunlarla tanıştırıldığında onu yanından ayırmıyor, hatta zaman zaman bir kalkan gibi kullanıyordu. Bakımevi çalışanlarının ifadesiyle o pelüş oyuncak, Punch için bir tür “yapay anne” işlevi görüyordu.^【2】

Aslında Punch tutunmak istiyordu. Anne yokluğunu, oyuncak bir maymunla da olsa, içgüdüsel de olsa gidermeye çalışıyordu. Maymun da olsa tutunacak bir şeyler arıyordu. Çünkü dünya, bir dala tutunmaktan ibaretti. Tutunulmadığı vakit kayıp gidiyordunuz uzay boşluğuna. Onun küçük kollarıyla pelüş oyuncağa sarılışı yalnızca sevimli bir görüntü değildi; hayata yeniden bağlanma çabasıydı. Nitekim başka bir yetişkin maymunun onu kabul etmesi ve ona sarılması da bu bağ arayışının başka bir halkasıydı.

Sosyal medyada yayılan görüntüler kısa sürede milyonlara ulaştı. #HangInTherePunch etiketiyle on binlerce paylaşım yapıldı; insanlar onun için ağladıklarını, her gün etiketi kontrol ettiklerini yazdı.^【3】 Punch kamera karşısında olduğu için fark edildi. Oysa buna benzer milyarlarca örnek muhtemelen vardır; sadece kayıt altına alınmayan, trend olmayan, etikete dönüşmeyen.

Ancak kapital sistem bu olayın da ekmeğini bir güzel yedi. Çok kısa bir zaman içerisinde Punch’ın sarıldığı oyuncağın benzeri ürünler piyasaya sürüldü. Çünkü günümüzde dünya gösterişin etrafında dönüyordu. Her şey alınıp satılmalıydı; duygular bile. Alınıp satılmayan, paylaşılmayan — özellikle sosyal medyada paylaşılmayan — duygular gereksizdi, sanki yaşanmamalıydı. Sosyal medyada yaşamak, reel dünyada yaşamaktan daha havalıydı. Ve acıları görünür kılan şey gözden düşen bir yaş değil; bir “rt”, bir “fav” olarak hayat bulmalıydı.

Acıların sanallığı, duyguların sömürüsü, yalnızca alınıp satılan şeylerin yüceliği üzerine hüküm sürüyordu yeni dünya düzeni. Punch’ın pelüş oyuncağı bir anda küresel bir sembole dönüştü; ama sembol olabilmesi için önce izlenmesi, sonra paylaşılması, ardından tüketilmesi gerekiyordu.

Sadece Punch değil. Geçtiğimiz günlerde “nihilist penguen” olarak paylaşılan görüntüler, sele kapılan horoz videoları… Dünya gündemi, hayvan acılarına odaklanmış gibiydi. Eğer bir şey birileri tarafından odağa alınıyorsa, muhtemelen odakta olmaması gereken başka şeyler göz ardı edilmeye çalışılıyordur. Elbette bu görüntülere gerçekten his duyan insanlar müstesna. Fakat her duygunun ekmeğini yemek istemek, günümüzü özetleyen bir durum.

Odak maymunda, odak horozda, odak penguende.

Ancak odakta olmayan; senelerdir katledilen çocuklar, üstü tek kalemde çizilen hayatlar, bombalar altında yitip giden nice canlar...

Konu politik olunca öldürülen hayvanlar da politiktir ve görmezden gelinmelidir.

Punch iyi ki bebeklerin ve çocukların katledildiği coğrafyada değil. Zira orada canına dahi tutunamazdı.