Uygur Soykırımı

BEKLEYECEK

Çin Hükümetinin, 1949 yılındandan itibaren Doğu Türkistan’da yaşayan Uygur Türklerine uyguladığı soykırım ve asimilasyon politikaları, uluslararası alanda büyük bir insan hakları ihlali olarak değerlendirilmektedir. 2009 yılından itibaren bölgedeki baskılar giderek artmış, son yıllarda ise Çin yönetimi tarafından "yeniden eğitim" adı altında uygulanan sistematik baskılar, dünya çapında geniş bir kınama ve tepkiye yol açmıştır.

Uygur Soykırımı

Doğu Türkistan, Çin’in batısında yer alan ve Orta Asya’nın doğusunda bulunan, geniş yüzölçümüne sahip, stratejik açıdan oldukça önemli bir bölgedir. Bu bölge, Çin’in batıya açılan kapısı olarak önemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Hem kara yolları hem de enerji kaynakları açısından kritik öneme sahip olan Doğu Türkistan, aynı zamanda Orta Asya ile Çin arasındaki önemli bir köprü işlevi görmektedir.

Uygurlar, Doğu Türkistan’ın en büyük etnik grubunu oluşturur. Türk dilini konuşan ve İslam dinine mensup olan Uygurlar, tarihsel olarak Türk ve Müslüman kimliğiyle bilinirler. Uygurlar, bölgenin özgün kültürünü ve dilini taşımakla birlikte, halklarının geleneksel olarak sahip olduğu İslam inançları, onlara hem etnik hem de dini bir kimlik kazandırmıştır. Ancak, Çin yönetiminin bölgedeki etkisini artırmasıyla, Uygurlar bu kimliklerini korumak adına ciddi bir baskıyla karşı karşıya kalmıştır.

Doğu Türkistan, 1949 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’nin egemenliğine girmiştir. O tarihten itibaren, bölge üzerindeki Çin yönetimi etkisi giderek artmış ve Uygurlar üzerinde kültürel, dini ve dilsel baskılar başlamıştır. Çin, bölgenin yönetiminde kendi kültürünü ve ideolojisini dayatmaya çalışmış, Uygurların yerel kültür ve inançlarını erozyona uğratma yoluna gitmiştir. Bu dönemde, Uygurların kendi kimliklerini muhafaza etmeleri, Çin’in uygulamaları ve bölgedeki asimilasyon politikaları nedeniyle giderek daha da zorlaşmıştır.

Doğu Türkistan, Çin’in enerji kaynakları açısından önemli bir bölge olmanın yanı sıra, Çin’in uluslararası enerji tedarik rotaları üzerindeki stratejik konumuyla da dikkat çekmektedir. Bölgedeki yeraltı kaynakları, özellikle petrol ve doğalgaz, hem Çin için hem de bölgedeki diğer ülkeler için oldukça önemlidir. Ayrıca, Doğu Türkistan, Çin’in “Küresel Kültürel Yumuşama” stratejisinin bir parçası olarak yerel halkların entegrasyonunu sağlayacak şekilde yönetilmektedir. Bu stratejiyle birlikte, Çin, bölgedeki Uygur halkının kültür ve kimliklerini silmeye yönelik çeşitli politikalar uygulamaktadır.

Doğu Türkistan Haritası

• 1950’lerin başından itibaren, Çin hükümeti; Uygurların kültürel, dini ve dilsel kimliklerine baskılar yapmaya başlamıştır.

• Uygurların dini özgürlükleri kısıtlanmış, camiler kapatılmış ve dini eğitimler yasaklanmıştır.

•Sürecin ateşi Urumçi Katliamı ile alevlemiştir. Urumçi Katliamı, 5 Temmuz 2009 tarihinde Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin başkenti Urumçi’de meydana gelen ve yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açan, Uygur Türkleri ile Çinli etnik gruplar arasındaki etnik çatışmalardır. Olay, Uygur gençlerinin, Çinli bir fabrikada çalışan Uygur kadınlarının fiziksel saldırıya uğramasıyla başlayan bir protesto ile tetiklenmiştir. Çin hükümeti, olayları "ayaklanma" olarak nitelendirerek, güvenlik güçlerini bölgeye sevk etmiş ve Uygur protestocularına karşı sert bir müdahale gerçekleştirmiştir.

Çatışmalar sırasında yüzlerce Uygur hayatını kaybetmiş, çok sayıda insan yaralanmış ve onbinlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kalmıştır. Çin hükümeti, olaylar sonrasında Uygur nüfusuna karşı şiddetli bir baskı uygulamış ve bölgedeki interneti kesmiştir. Bu olay, Uygurların Çin hükümetine karşı duyduğu derin hoşnutsuzluğu ve özgürlük mücadelesini simgeliyor. Urumçi Katliamı, dünya çapında büyük yankı uyandırmış ve uluslararası insan hakları savunucuları tarafından şiddetle kınanmıştır.

• 2014 yılından itibaren Çin, Doğu Türkistan’da "terörle mücadele" adı altında Uygurları kitlesel şekilde gözaltına almaya başlamıştır.

• Uygurlar, kültürel, dini ve dilsel kimliklerinin yok edilmesi amacıyla sistematik baskılara tabi tutulmaktadır.

• 1980’lerin sonlarına doğru, Uygurların milliyetçilik ve bağımsızlık talepleri arttıkça Çin, bölgedeki güvenliği sağlama adı altındaki eylemlerini daha da sıkılaştırmıştır.

• Toplama Kampları ve Zorla Çalıştırma: Çin, Uygurları zorla çalıştırmak ve onları Çin komünizmi ideolojisini benimsemeye zorlamak amacıyla toplama kamplarına yerleştirmiştir.

• Dinî ve Kültürel Baskılar: Camiiler kapatılmış, dini etkinlikler yasaklanmış ve Uygurların İslam inançlarına karşı baskılar artmıştır. Uygurlara Çin komünizminin öğretilmesi zorlanmıştır.

• Zorla Evlat Edinme ve Nüfus Kontrolü: Uygur çocukları, Çinli ailelere zorla verilmekte, böylece bölgedeki demografik yapı değiştirilmek istenmektedir.

• Zorla Evlendirme ve Cinsel Şiddet: Uygur kadınları, Çinli erkeklerle zorla evlendirilmekte ve cinsel şiddet uygulamaları yaygındır.

Toplama Kampları

Birçok ülke, Çin’in uygulamalarını uluslararası insan hakları ihlalleri ve soykırım olarak nitelendirmektedir. 2021 yılında 43^【1】  ülke, Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde Çin'e karşı çağrı yaparak, Sincan'daki Uygurların haklarının korunması için hukukun üstünlüğüne saygı gösterilmesini talep etmiştir. Bu ülkeler arasında Türkiye de yer almaktadır. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri gibi büyük aktörler, Çin’in uygulamalarına karşı duruşlarını netleştirmiştir. Ancak Çin, uluslararası baskılara rağmen, Sincan'daki "yeniden eğitim" kamplarının ve insan hakları ihlallerinin ardında terörle mücadele gerekçesini öne sürmektedir.

Çin, BM'ye yapılan çağrılara karşılık, ülkeleri baskı altına almayı sürdürmüştür. ABD, 2020 yılında Çin'in Uygurlara yönelik soykırım uyguladığını açıklamış ve buna dair bir yasa tasarısı^【2】   sunmuştur. Çin, bu suçlamaları reddederek, ABD’nin bu adımlarını "yalan"^【3】   olarak nitelendirmiştir. Pekin yönetimi, Batı ülkelerinin bu tür suçlamalarla kendi iç meselelerini örtbas etmeye çalıştığını iddia etmiştir. Ancak, ABD'nin bu tutumu ve Batı ülkelerinin desteği, Çin üzerindeki baskıyı artırmış ve uluslararası toplumu daha fazla harekete geçmeye teşvik etmiştir.

Yapılan açıklamalarda, Uygurların insan haklarının ihlali, zorla çalıştırma, işkence, zorla kısırlaştırma ve çocukları zorla ayırma gibi uygulamalara dikkat çekilmiştir. Çin ise bu suçlamaları reddederek, Sincan'ın kalkınma sürecinde olduğunu ve burada yaşayan insanların yaşam kalitesinin arttığını savunmuştur. Çin’in BM büyükelçisi, Uygurlara yönelik suçlamaların yalan olduğunu ve ülkesine zarar vermek amacıyla yapıldığını ifade etmiştir. Ancak, dünya çapında artan tepki, Çin'in uygulamalarının dünya gündeminde daha fazla yer bulmasına neden olmuştur.

Dünyanın çeşitli bölgelerindeki hükümetler ve sivil toplum kuruluşları, Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik uygulanan soykırım ve asimilasyon politikalarını kınamakta ve protestolar gerçekleştirmektedir, bunların arasında Türkiye^【4】  de vardır. Öte yandan, bazı ülkeler Çin’in politikalarını desteklemekte^【5】  ve bu konuda uluslararası kamuoyunu etkilemeye çalışmaktadır. Çin’in ekonomik gücü, özellikle bu tür suçlamaların dünya çapında somut adımlara dönüştürülmesini engellemektedir.