Uzundere (İlçe)

Erzurum ilinin kuzeydoğusunda yer almakta olup Doğu Anadolu Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölgesi sınırında konumlanmaktadır. Doğusunda Oltu, batısında İspir, kuzeyinde Yusufeli ve güneyinde Tortum ilçeleri ile komşudur. İlçe merkezi Tortum Çayı vadisi tabanında kurulmuştur. Vadinin konumu nedeniyle mikroklima iklim özellikleri de gözlemlenmektedir. Vadinin alt kısımlarında Karadeniz iklimi etkileri görülmektedir.

^Uzundere (Uzundere Belediyesi)

Uzundere ilçesinin yaklaşık 3000 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır. İlçe, tarihsel süreç içerisinde Hititler, İskitler, Sakalar, Persler, Çoruh Bulgarları, Doğu Romalılar, Suvarlar, Abbasiler, Sasaniler, Ardahan-Artvin Bağratlı Devleti, Vaspurakan Krallığı, Selçuklular, Atabeyler, Moğollar, Karakoyunlular, Akkoyunlular hâkimiyetinde kalmıştır. En son olarak Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı topraklarına katılmıştır.

1883 tarihli Erzurum Vilayet Salnamesi'nde Uzundere nahiyesinin müdürü Şerif Ağa olarak geçmektedir. I. Dünya Savaşı sırasında Rus işgali nedeniyle ilçe halkı, 1916 yılında Batı Anadolu illerine göç etmiştir. Bu süreç "muhacirlik" olarak adlandırılmaktadır. Uzundere ilçesi, 16 Mart 1918 tarihinde Türk ordusu tarafından işgalden kurtarılmıştır.

Daha önce Tortum ilçesine bağlı bir bucak merkezi olan Uzundere, 1987 yılında yapılan idari düzenlemeyle ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Uzundere, Erzurum-Artvin karayolu üzerinde, Tortum Çayı vadisi içerisinde yer almaktadır. Erzurum’a uzaklığı 84 kilometredir. Denizden yüksekliği 1050 metre, yüzölçümü ise 840 km²’dir. 6.625.000 m² yüzölçümüne sahip Tortum Gölü ilçe sınırları içerisinde bulunmaktadır. Gölün uzunluğu 10.800 metre, genişliği 600-1000 metre, derinliği 40-50 metre, rakımı ise 1027 metredir. Yine ilçe sınırları içerisinde yer alan Tortum Şelalesi'nin genişliği ise 22 metre, yüksekliği 50 metredir.

İlçedeki önemli dağlar arasında Ziyaret Tepe (2755 m), Tav Dağı (2244 m), Murat Tepe (2234 m), Kıllı Dağ (2530 m), Hergavur Dağı (2835 m), Ak Dağlar (3030 m) ve Mescit Sıradağları (3238 m) bulunmaktadır. Oltu Çayı ve İspir Suyu ile birleşen Tortum Çayı, Çoruh Nehri olarak Karadeniz’e dökülmektedir.

İklim, genellikle Doğu Karadeniz iklim tipindedir. Yağışlar ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde yoğundur. Ortalama sıcaklık 8°C, yıllık ortalama yağış 435 mm’dir. İlçede sarıçam, meşe, ladin, ardıç, karaağaç, kavak ve ıhlamur gibi ağaç türleri bulunur. Vadi içlerinde mikroklima etkisiyle narenciye hariç çeşitli meyve ve sebze üretimi yapılmaktadır.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Uzundere’nin nüfusu 7.664’tür. 2017 yılına göre nüfus 7.598, 2000 yılına göre 12.209’dur. 2023 yılına göre nüfusta %-0,5 oranında bir değişim yaşanmıştır. Nüfusun büyük bir kısmı kırsalda yaşamaktadır. İlçe merkezinde turistik alanlara bağlı olarak hareketlilik gözlenmektedir. Yaş yapısında yaşlı nüfus yoğunluğu dikkat çekerken, genç nüfus oranında da artış gözlemlenmektedir.

Uzundere ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Meyve bahçeleri, tahıl tarımı, organik bal üretimi, dut pekmezi, pestil ve köme üretimi yapan küçük işletmeler bulunmaktadır. Son yıllarda arıcılık faaliyetleri artış göstermektedir.

Uzundere, Karadeniz kültürü ile geçiş noktası konumundadır. Gürcü mimarisi etkisi görülmektedir. Folklor, halk oyunları ve mutfak kültürü çeşitlidir. Yöresel oyunlar arasında Uzundere Barı yer almaktadır.

• Öşvank Kilisesi: Çamlıyamaç köyünde yer alan Gürcü yapısıdır. 958-966 yılları arasında inşa edilmiştir.

^{Öşvank Kilisesi} (Uzundere Belediyesi)

• Tortum Gölü ve Şelalesi: 1700’lü yıllarda oluşmuş doğal yapılardır.

^{Tortum Şelalesi (}Uzundere Belediyesi⁾

• Köttek Mağarası: İlçe merkezine yakın sarp kayalıklarda yer almaktadır.
• Uzundere Evleri: Eski mimari özellikleri taşır.
• Altınçanak Köyü Mezar Taşları: Akkoyunlu dönemine ait olduğu düşünülmektedir.
• Zugar Mesire Yeri: Doğal bir mesire alanıdır.
• Cam Seyir Terası: Tortum Gölü manzarasına sahip turistik seyir alanıdır.

^{Cam Seyir Terası (}Uzundere Belediyesi)