Yara Örtüleri

Yara örtüleri temel olarak yarayı mikroorganizmalardan ve enfeksiyonlardan koruyarak yara iyileşme sürecine katkıda bulunurlar. İdeal yara pansuman malzemeleri esnek, biyobozunur, gaz iletimine izin veren ve nem koruyucu özelliktedir. Bunun yanı sıra yaralı bölgedeki eksüdaların absorbansını kontrol etmelidir. Geleneksel pansumanlar kanamanın önlenmesi ve yaranın çevreden korunması amacıyla iyileşme sürecinin ilk aşamasında etkili olsa da tek başına kullanımlarında, eksüdalı yaralarda kuruyarak yara bölgesine yapışır. Günümüzde insan dokusuyla uyumlu olan doğal polimerler yara tedavisinde yaygın olarak kullanılır. Yara iyileşmesi için uygulanan en yaygın doğal biyopolimerlere selüloz, aljinatlar, kitosan, heparin, hyaluronik asit gibi polisakkaritler ve kolajen, jelatin, fibrin, keratin, ipek fibroin gibi proteinler örnek olarak verilebilir. Biyolojik olarak bozunabilirlikleri, doğal hücresel etkileşimleri ve ECM'nin yapısına benzerliklerinin yanı sıra biyopolimerlerin fizyolojik sinyallere yanıt verebileceği ve doğal iyileşme mekanizmasını katkı sağlayacak büyüme faktörlerini aktive edebilir.

Yara örtüsü olarak gazlı bez.

İdeal Yara Örtüsü Özellikleri

• Hücrelerin ve farklı biyokimyasal faktörlerin taşınmasını destekler.
• Uygun hücre bağlanmasını ve göçünü kolaylaştırarak hücrelerin etkileşime girmesini ve tutunmasını sağlar.
• Mekanik ve biyolojik uyaranlar uygulayarak hücre davranışını değiştirir.
• Üç boyutlu uzayda ECM benzeri mikro ortamı taklit eder.
• Eksüdayı giderir.
• Nem kontrolünü sağlar.
• Gaz iletimine izin verir.
• Yara yüzey nekrozunu azaltır.
• Kolayca çıkarılıp değiştirilebilir.
• Biyouyumludur.
• Biyobozunurdur.
• Elastiktir.
• Toksik değildir.
• Yara bölgesindeki ağrıyı azaltır.
• Düşük maliyetlidir.

Yara İyileşmesindeki Etkinliklerine Göre Yara Örtüleri

Pasif Yara Örtüleri

Pasif yara örtüleri yara bölgesini dış etkenlere karşı korur. İdeal yara örtüsü özelliklerinin çok azını taşır. Gazlı bez, bandaj pasif yara örtülerine örnek olarak verilebilir. Bu tür yara örtülerinin yara bölgesine yapışması durumu, çıkarılıp değiştirilmesini zorlaştırdığı ve yara yatağına zarar verdiği için genellikle ikincil örtü olarak yara kapamada kullanılır.

İnteraktif Yara Örtüleri

İnteraktif yara örtüleri nem korumasını sağlar, gaz iletimine izin verir ve şeffaf yapıdadır. Polimerik film ve köpükleri içeren örtülerdir. Yara iyileşmesini hızlandırma, enfeksiyonları önleme ve tedavi etme açısından sınırlıdırlar.

Biyoaktif Yara Örtüleri

Biyoaktif yara örtüleri aktif yara örtüleri olarak da adlandırılır. Yara iyileşmesine taşıdıkları biyoaktif maddeler ile aktif destek verirler. Bu yara örtüleri hidrokolloidler, aljinatlar, kolajen ve kitosan gibi polimerlerden elde edilirler.

Mevcut Kullanımdaki Yara Örtüleri

Gazlı Bez, Pamuklu Ped, Bandaj

Yara yatağını nemli tutmada yetersiz olan bu malzemelerin yara bölgesinde kullanımı, yara eksüdaların emilimi sonucunda malzemenin yara yatağına yapışması ile sonuçlanır. Çıkarılması veya değiştirilmesi durumunda yara yatağında travmaya neden olabilir. Düşük maliyetli ve üretiminin kolay olması kullanımını arttırmaktadır.

Film Sargı

Film sargı, şeffaf yapısıyla yara iyileşme sürecinin gözlemlenmesine olanak tanır. Yara ile ortam arasında 0₂, CO₂ ve su buharının değişimine izin verir. Fakat sıvı geçirmez özelliği eksüdanın birikmesine neden olarak kullanımını sınırlandırır.

Hidrokolloidler

2 katmandan oluşur. Dış katman tıkayıcı görevi görür, hidrokolloid katman ise eksüda varlığında sıvıyı emerek bir jel oluşturur, bu reaksiyon yara yatağı için nemli bir ortam oluşmasını sağlayarak otolitik debridmanı uyarır.

Aljinat

Aljinatlar, kalsiyum iyonu aktivitesinin varlığından dolayı farmakolojik bir özelliğe sahiptir. Yüksek sıvı absorblama kapasiteleri ile yara eksüdası ile temas edince güçlü hidrofilik jel oluşturarak lezyonun ideal nem ve sıcaklıkta kalmasını sağlar. Aljinat yara örtülerinin kullanımında nem gerektiği için kuru yaralarda tercih edilmemelidir. Aksi halde yarayı nemsiz bırakarak iyileşme sürecini olumsuz etkiler. Yara bölgesinden çıkarılma işlemi zamanında yapılmadığında çevre dokuları maserasyona uğratıp, travma oluşturabilir.

Hidrojel

Hidrojel pansumanlar genellikle şeffaf veya berrak olduğundan yara yüzeyi pansuman çıkarılmadan kolayca gözlemlenebilir. Kurumuş olan yara yüzeyine uygulandıklarında, yarayı nemlendirerek yaranın iyileşmesi için gerekli nemli ortamı yaratmaktadır. Hidrojelin bozunma hızı da ayarlanabilir, bu da bu materyali ilaç taşıyıcısı ve biyolojik olarak aktif madde olarak kullanıma uygun hale getirir. Öte yandan hidrojeller, doğasında bulunan yüksek su içeriği nedeniyle düşük emme kapasitesine sahip olma eğilimindedir. Düşük emme kapasitesi eksuda birikimini kolaylaştırabilir, bu da yaranın maserasyonuna ve bakteri çoğalmasına neden olabilir. Yara yatağına yapışmaları düşüktür, bu da film veya köpük gibi ikincil bir pansumanın kullanılmasını gerektirir.

Köpük

Köpük, poliüretan veya silikon bazlıdır. Yarı geçirgendir ve bakteriyel bariyere sahip hidrofilik veya hidrofobiktir. Isı yalıtımı sağlayarak yaranın nemini korur ve çıkarılma sırasında yaranın zarar görmesini önler. Bakteriyel kontaminasyonu önlemede yetersizliği kullanımını sınırlayan ana faktördür.