Yemen-Suudi Arabistan Gerilimi ve İran Uçağı Krizi (Temmuz, 2026)

Yemen-Suudi Arabistan Gerilimi ve İran Uçağı Krizi, Temmuz 2026'da Yemen'de uluslararası toplum tarafından tanınan hükümet, İran destekli Husiler (Ensarullah Hareketi) ve Suudi Arabistan öncülüğündeki Koalisyon Güçleri arasında yaşanan siyasi ve askeri krizi ifade etmektedir. Kriz, İran'a ait sivil uçakların Husilerin kontrolündeki Sana Uluslararası Havalimanı'na uçuş gerçekleştirmesiyle başlamıştır. Süreç, havalimanına yönelik askeri saldırılar, karşılıklı füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları, deniz ablukası ilanları ve genel seferberlik çağrılarıyla tırmanmıştır.

Yemen'de İran destekli Husiler, Eylül 2014'ten beri başkent Sana ile ülkenin kuzey ve batısındaki geniş bölgelerin kontrolünü elinde bulundurmaktadır. Suudi Arabistan öncülüğündeki Koalisyon Güçleri ise Mart 2015'ten itibaren, geçici başkent Aden merkezli uluslararası toplum tarafından tanınan Yemen hükümetine askeri destek sağlamaktadır.

Nisan 2022'de yürürlüğe giren ateşkes sonrasında çatışmaların yoğunluğu büyük ölçüde azalmış ve birçok cephede göreceli bir sükünet sağlanmıştır. Bununla birlikte, taraflar arasında kalıcı bir siyasi çözüme yönelik kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılamamıştır.

Kriz, İran'a ait Mahan Air şirketine bağlı bir uçağın 3 Temmuz 2026'da Husilerin kontrolündeki Sana Uluslararası Havalimanı'na iniş yapmasıyla başlamıştır. Uçak, İran Dini Lideri Ali Hamaney'nin cenaze törenine katılacak Husi heyetini Tahran'a götürmüştür. Hamaney, Şubat 2026'da İran'a yönelik ABD ve İsrail saldırıları sırasında hayatını kaybetmiştir.^【1】

Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, Suudi Arabistan'a ait savaş uçaklarının İran'a ait sivil uçağın Sana Havalimanı'na inişini engellemeye çalıştığını, güçlerinin ise buna karşılık verdiğini ileri sürmüştür. Seri, uçakta 200'den fazla mahsur kalmış, yaralı ve hasta yolcunun bulunduğunu açıklamıştır.^【2】 Yemen basınında, söz konusu uçuşun yaklaşık on yıl aradan sonra Sana Uluslararası Havalimanı'na gerçekleştirilen ilk doğrudan İran uçuşu olduğu bildirilmiştir.

Suudi Arabistan öncülüğündeki Koalisyon'un Sözcüsü Turki el-Maliki ise Husilerin açıklamalarını reddetmiştir. El-Maliki, grubun Suudi Arabistan'a yönelik tehditlerinin, iç sorunları ve Yemen halkına yönelik ihlal iddialarını gündemden uzaklaştırma amacı taşıdığını savunmuştur.^【3】

Koalisyon, 4 Temmuz 2026'da yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan'ı, vatandaşlarını, ülkedeki yabancı sakinleri ve ulusal varlıkları hedef alacak ya da Yemen'in egemenliğini ihlal edecek girişimlere karşı "emsalsiz kararlılık ve güçle" karşılık verileceğini duyurmuştur.^【4】

5 Temmuz'da Hodeyde vilayetine bağlı Hays bölgesinde Husiler, havan topu, insansız hava aracı (İHA) ve keskin nişancı ateşiyle hükümet güçlerinin mevzilerine saldırı düzenlemiştir. Tıbbi ve askeri kaynaklara göre saldırıda 16 hükümet askeri hayatını kaybetmiş, 22 kişi yaralanmıştır.^【5】Aynı dönemde Birleşik Krallık ordusu, Hodeyde açıklarında bir kargo gemisinin saldırıya uğradığını, olayda yaralanan olmadığını açıklamıştır. Saldırıyı üstlenen herhangi bir grup olmamıştır.^【6】

8 Temmuz'da Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad el-Alimi, Riyad'da Konseye bağlı İstişare ve Uzlaşı Heyeti ile görüşerek ulusal uyum ve güvenlik konularını ele almıştır. Aynı gün Başkanlık Konseyi Üyesi ve Devler Tugayları Komutanı Abdurrahman el-Muharremi, askeri ve güvenlik birimlerine azami hazırlık seviyesine geçmeleri talimatını vermiştir. Husilere bağlı Savunma Bakanlığının yayın organı ise birçok vilayette genel seferberlik, savaş hazırlıkları ve cephelere destek amacıyla silahlı kabile toplantılarının sürdüğünü duyurmuştur.^【7】

9 Temmuz'da Cevf vilayetinde kabile mensupları, keşif uçuşu yaptığı belirtilen bir Husi İHA'sını düşürmüştür. Aynı gün Saada, Haccah, Cevf, Dhamar, Marib ve Hodeyde vilayetlerinde Husiler tarafından "genel seferberlik" çağrısıyla geniş katılımlı gösteriler düzenlenmiştir.^【8】

10 Temmuz'da, 11 Temmuz'da gerçekleştirilmesi planlanan ve yaklaşık 1.600-1.728 kişiyi kapsayan esir takası ertelenmiştir. Yemen hükümeti, Husilerin anlaşmayı uygulamayı reddettiğini açıklarken; Husilerin Esirler İşleri Komitesi Başkanı Abdulkadir el-Murteda ise gecikmeden hükümeti sorumlu tutmuştur.^【9】

12 Temmuz'da Yemen Başkanlık Konseyi Üyesi Abdullah el-Alimi, Mahan Air'in 3 Temmuz'da Sana'ya gerçekleştirdiği uçuşun Yemen'in egemenliğini ihlal ettiğini savunmuş ve konunun görüşülmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyini (BMGK) acil toplantıya çağırmıştır. El-Alimi ayrıca, söz konusu uçuşun askeri uzman ve yetkililerin Sana'dan Tahran'a taşınmasını gizlemek amacıyla kullanıldığını iddia etmiştir. İran makamları ise bu iddialara ilişkin resmi bir açıklama yapmamıştır.^【10】

13 Temmuz 2026'da, İran'a ait ikinci bir uçağın yeniden Sana Uluslararası Havalimanı'na inmeye çalıştığı bildirilmiştir. Yemen Savunma Bakanı Tahir el-Ukayli, İran uçaklarının Yemen hava sahasını ihlal ettiğini belirterek bu ihlallere askeri karşılık verileceğini açıklamıştır.^【11】

Yemen ordusu, İran uçağının Sana Uluslararası Havalimanı'na inişini engellemek amacıyla havalimanı pistini hedef aldığını duyurmuştur. Husiler ise saldırının Suudi Arabistan tarafından gerçekleştirildiğini ileri sürmüştür.^【12】

Saldırının ardından İran uçağı rotasını değiştirerek Hudeyde Havalimanı'na inmiştir.^【13】 İran makamları ise konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmamıştır. Yemen Enformasyon Bakanı Muammer el-İryani, Husileri Uluslararası Kızılhaç Komitesine (ICRC) ait bir uçağı Sana Havalimanı'nda alıkoymak, uçağın havalanmasına izin vermemek ve pilot ile yardımcı pilotu alıkoymakla suçlamıştır.^【14】

Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, saldırının karşılıksız kalmayacağını açıklamış, kısa süre sonra Suudi Arabistan'ın güneyindeki Abha Havalimanı'nın balistik füze ve İHA'larla hedef alındığını duyurmuştur.^【15】

Suudi Arabistan öncülüğündeki Koalisyon'un Sözcüsü Turki el-Maliki, Husiler tarafından fırlatılan balistik füzelere karşı hava savunma sistemlerinin devreye girdiğini ve tehdidin etkisiz hâle getirildiğini açıklamıştır. Olayda can kaybı bildirilmemiştir.^【16】

Husiler ayrıca, Sana Havalimanı üzerindeki kısıtlamalar kaldırılıncaya kadar saldırıların sürebileceğini belirterek uluslararası hava yolu şirketlerini Suudi Arabistan hava sahasını kullanmamaları konusunda uyarmıştır.^【17】

Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad el-Alimi, hükümet, ordu ve güvenlik güçlerine hazırlık seviyesinin en üst düzeye çıkarılması talimatını vermiştir. Alimi, İran uçağının Sana Havalimanı'na iniş girişiminin Yemen'in egemenliğinin ihlali anlamına geldiğini ifade etmiş, ülkenin hava sahasının ihlal edilmesine izin verilmeyeceğini belirtmiştir.^【18】

Yemen Sivil Havacılık ve Meteoroloji Kurumu, Sana Havalimanı'nın vurulmasının ardından ülkedeki tüm havaalanlarının ikinci bir duyuruya kadar uçuşlara kapatıldığını açıklamıştır. Ancak kısa süre sonra Ulaştırma Bakanlığı, havalimanlarındaki faaliyetlerin normal şekilde sürdüğünü duyurmuştur.^【19】

Gelişmeler üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) aynı gün acil toplantı düzenlemiştir. BM Siyasi İşler Yardımcı Genel Sekreteri Halid Hayari, Yemen ve bölgenin yeni bir gerilim dalgasını kaldıramayacağını belirterek tarafları BM gözetimindeki müzakerelere katılmaya çağırmıştır.^【20】

BM Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg ise Yemen hava sahasındaki gelişmeleri yakından izlediklerini açıklamış, daha geniş çaplı bir tırmanma riskine dikkat çekerek taraflara diyalog çağrısında bulunmuştur.^【21】

Yemen'in BM Daimi Temsilcisi Abdullah es-Saadi, Sana'ya inmeye çalışan uçağın İran Devrim Muhafızları Ordusu (İDMO/IRGC) ile bağlantılı olduğunu ve askeri nitelikte personel ile ekipman taşıdığını iddia etmiştir. Es-Saadi ayrıca, Yemen hükümetinin Husi heyetinin Tahran'dan dönüşü için Yemen Havayolları uçağı tahsis etmeyi teklif ettiğini açıklamıştır.^【22】

Birleşik Krallık'ın Yemen Büyükelçiliği, Husilerin söylemlerindeki sertleşmeyi kınayarak tüm taraflara gerilimi düşürme çağrısında bulunmuştur. Rusya'nın Yemen Büyükelçisi Yevgeniy Kudrov ise Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad el-Alimi ile gerçekleştirilen toplantıda Tahran-Sana uçuşunun da ele alındığını açıklamıştır.^【23】

14 Temmuz'da Amerikan haber platformu Axios, ismini açıklamayan iki ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD Başkanı Donald Trump'ın Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile telefonda görüştüğünü ve Husilere yönelik olası bir askeri operasyon için talep edilen desteği onayladığını öne sürmüştür.^【24】

Haberde ayrıca, ABD'li bir yetkilinin İran'a ait uçağın Husilere silah, füze parçaları ve askerî uzmanlar taşıdığını iddia ettiği aktarılmıştır. Beyaz Saray, konuya ilişkin yorum talebine Trump'ın daha önce Fox News'e verdiği röportaja atıf yaparak yanıt vermiş; Suudi Arabistan'ın Washington Büyükelçiliği ise açıklama yapmamıştır.^【25】

14 Temmuz'da Husi Siyasi Bürosu üyesi Muhammed el-Buhayti, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, Sana Havalimanı'na yönelik saldırının Suudi Arabistan tarafından gerçekleştirildiğinin kabul edilmesi hâlinde Yemen'in Suudi havalimanlarını hedef alma ve benzer bir abluka uygulama hakkı doğacağını savunmuştur. Aynı gün Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, 13 Temmuz'daki saldırının 2014'ten bu yana süren savaşta "gerilimi azaltma" dönemini sona erdirdiğini ileri sürmüştür.

16 Temmuz'da Husi lideri Abdulmelik el-Husi, televizyon konuşmasında Sana Havalimanı'na verilen karşılığın "mütevazı" olduğunu ifade etmiş; "Sana Havalimanı'na karşılık Riyad Havalimanı", "havalimanlarına karşı havalimanları, limanlara karşı limanlar, ablukaya karşı abluka" yaklaşımını uygulayacaklarını söylemiştir. El-Husi ayrıca Suudi Arabistan'ın petrol tesislerini hedef alabilecekleri yönünde açıklamalarda bulunmuştur. Aynı konuşmada el-Husi, Yemen'e yönelik saldırıların sürmesi hâlinde Suudi Arabistan'daki petrol tesisleri ve kritik altyapının füze ve İHA saldırılarının hedefi olacağını ifade etmiştir.

17 Temmuz'da, Abdulmelik el-Husi'nin çağrısı üzerine başta Sana olmak üzere birçok kentte "seferberlik" sloganıyla kitlesel gösteriler düzenlenmiştir. Gösterilerin ardından Husiler, kendilerine yönelik ablukanın sürdürülmesinin "topyekûn savaş" olarak değerlendirileceğini açıklamıştır.

Husilerin Savunma Bakanı Muhammed el-Atıfi de ablukanın devam etmesi hâlinde tüm askerî birliklerin liderlikten gelecek talimatları uygulamaya hazır olduğunu belirterek, hazırlık seviyelerinin en üst düzeyde olduğunu ifade etmiştir.

18 Temmuz'da Yemen Başkanlık Konseyi Üyesi Osman Meceli, resmi haber ajansı SABA'ya yaptığı açıklamada Husilere karşı askeri seçeneğin devreye alınması ve kontrol ettikleri devlet kurumlarının geri alınması gerektiğini savunmuştur.

Aynı gün Başkanlık Konseyi Üyesi ve Amalika Tugayları Komutanı Abdurrahman el-Muharremi, Husilerin kontrolündeki bölgelerde yaşayan halka hitaben yayımladığı mesajda, önceliklerinin adil ve kalıcı bir barış olduğunu, bunun mümkün olmaması hâlinde ise askeri seçeneğe hazır olduklarını ifade etmiştir.

19 Temmuz'da Yemen Ulaştırma Bakanı Muhsin el-Ömeri, İran'a ait Mahan Air şirketinin Sana'ya gerçekleştirmeyi planladığı bir uçuşun gerekli resmş izinleri almaması nedeniyle durdurulduğunu açıklamıştır. Ömeri, uçağın Umman hava sahasındayken Sana'ya devam etmesine izin verilmediğini ve geri dönmek zorunda kaldığını belirtmiştir. İran makamları ile Husiler konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmamıştır.

20 Temmuz 2026'da Husilerin Askerî Sözcüsü Yahya Seri, grubun Al-Masirah televizyonunda yayımlanan açıklamasında, Suudi Arabistan'a bağlı deniz taşımacılığına yönelik yasak uygulamasının yürürlüğe girdiğini duyurmuştur. Seri, bu kararı Yemen'e yönelik yaklaşık 12 yıldır sürdüğünü belirttiği ablukaya karşı "ablukaya abluka" yaklaşımının bir parçası olarak nitelendirmiştir.

Seri, Yemen Silahlı Kuvvetlerinin her türlü seçeneğe hazır olduğunu ifade etmiş; ancak deniz ablukasının kapsamı ve uygulanacağı bölgelere ilişkin ayrıntı paylaşmamıştır.

Suudi Arabistan ise açıklamaya ilişkin ilk aşamada resmi bir değerlendirmede bulunmamıştır. Gelişme, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Boru Hattı (Petroline) üzerinden Yanbu Limanı'na petrol sevkiyatını artırmaya çalıştığı bir dönemde yaşanmıştır.