Yeşilli (İlçe)

Yeşilli, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, Mardin iline bağlı bir ilçedir. Tarihi kökenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, köklü bir geçmişe sahip olan bölge, 1990 yılında ilçe statüsüne kavuşmuş genç bir idari birimdir. Doğal güzellikleri, verimli tarım alanları ve misafirperver halkıyla tanınan Yeşilli, Mardin merkezinin kuzeydoğusunda, yemyeşil bir vadi içinde yer alır.

Tarihçe

Yeşilli’nin hangi tarihten itibaren yerleşim yeri olarak kullanıldığına dair kesin bir kayıt bulunmamaktadır. Ancak, bölgenin tarihinde Mardin Artukoğulları Beyliği önemli bir yer tutar. Abdulgani Efendi’nin Mardin Tarihi adlı eserinin 22. sayfasında, Artukoğulları’nın güz mevsiminde üç ay süreyle Yeşilli’de (o dönemdeki adıyla Rışmıl) ikamet ettiği belirtilmektedir. Ayrıca, 1540 tarihli Diyarbakır Salnamesi’nde bölgede 39 Müslüman hanenin varlığı tespit edilmiştir. Eski adı Rışmıl olan yerleşim, yeşil bitki örtüsünün bolluğu nedeniyle “Yeşilli” adını almıştır. 1970 yılında belde statüsü kazanan Yeşilli, 1990 yılında ilçe olmuş ve 1991’de ilk kaymakam atanmıştır. Romalılar döneminden kalma su kanalları, çeşmeler, bentler ve değirmenler, ilçenin tarihine tanıklık eden önemli yapılar arasındadır.

Coğrafi Yapı

Yeşilli İlçesi, Mardin merkezinin kuzeydoğusunda konumlanmıştır. Kuzeyinde Savur ve Ömerli ilçeleri, güney ve batısında ise Mardin Merkez İlçesi bulunur. Yaklaşık 50.000 dönümlük bir alanı kaplayan ilçe, Toroslar’ın Güneydoğu Anadolu’yu çevreleyen yayının iç kısmında, dağlık bölgeden Mezopotamya düzlüklerine geçiş alanında yer alır. İlçe merkezi bir vadi içinde kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanır ve vadi tabanı alüvyon topraklarla kaplıdır. Merkezdeki en alçak nokta İskanevleri civarında 780 metre, en yüksek nokta ise kuzeydeki su deposu yakınlarında 897 metre olup, yükseklik farkı 120 metreyi bulur. İlçede ormanlık alan bulunmaz; yüksek kesimlerde yalnızca tahrip artığı çalılıklar ve tek tük meşelikler mevcuttur. Bağlı Dereyanı Köyü’nde ise sulak alanlarda köylüler tarafından yetiştirilen kavak ağaçları dikkat çeker.

İklim ve Bitki Örtüsü

Yeşilli’nin iklimi, Mardin merkeze yakınlığına rağmen daha mülayimdir. Yağışlar ilkbahar ve sonbahar aylarında yoğunlaşır; kışın sıcaklık 8 dereceye kadar düşer ve kar yağışı nadirdir, yerde uzun süre kalmaz. Yağış rejimi düzensizdir ve bazen yıllık yağışın büyük kısmı bir hafta içinde düşer. Yaz mevsiminde, özellikle temmuz aylarında, sıcaklık ortalama 40 dereceye ulaşır. Bitki örtüsü açısından ilçe, orman bakımından fakir olsa da kültür bitkileri yönünden zengindir. İncir, erik, kiraz, nar, badem ve mahlep ağaçları yaygındır. Vadi yamaçlarında ve bağlı köylerde üzüm bağları bulunurken, ova kesimlerinde buğday, arpa ve mercimek gibi tahıl üretimi yapılır. Büyük akarsular olmasa da yer altı kaynaklarından çıkan küçük dereler, sebze bahçeleri, kavak ağaçlarının sulaması ve içme suyu ihtiyacı için kullanılır.

Sosyal Yapı

Yeşilli’nin sosyal yapısı, geleneksel ve modern unsurların birleşimiyle şekillenmiştir. İlçe merkezinde konutlar genellikle taş ve betonarme malzemelerden inşa edilir; binalar iki katlı veya daha yüksek olup alt katlar garaj olarak kullanılır. Son yıllarda apartman tipi evler de yaygınlaşmıştır. Evlerin çoğu avluyla çevrili olup, düz damlar yazın sıcak gecelerde yatmak için kullanılır. Köy evleri ise genellikle kerpiç ve betonarmedir. Sağlık hizmetleri açısından ilçede bir entegre hastane, iki sağlık ocağı, bir başhekim, beş aile hekimi, bir diş tabibi ve çeşitli sağlık personeli görev yapar; ayrıca üç eczane bulunur. Eğitim alanında ise bir bağımsız anaokulu, 17 ana sınıfı, 15 ilköğretim okulu, 10 ortaokul ve 11 lise mevcuttur. 2018 itibarıyla okul öncesi, ilköğretim, ortaokul ve lise düzeyinde toplamda yaklaşık 4.086 öğrenci eğitim görmektedir.

Ekonomik Yapı

Yeşilli’nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve nakliyeciliğe dayanır. Verimli vadi topraklarında incir, erik, kiraz, nar, badem, mahlep ve üzüm gibi meyve üretimi önemli bir yer tutar. Ova köylerinde ise buğday, arpa ve mercimek gibi tahıl üretimi yapılır. Tarım, ilçenin temel geçim kaynağı olup, sebze bahçeleri ve kavak ağaçları da ekonomiye katkı sağlar. Nakliyecilik, özellikle Mardin merkeze yakınlık nedeniyle, ilçe halkı için ek bir gelir kaynağıdır. Büyük sanayi kuruluşları bulunmasa da tarımsal üretimin çeşitliliği ekonomik yapıyı destekler.

Turizm Potansiyeli

Yeşilli, doğal güzellikleri ve tarihi kalıntılarıyla turizm potansiyeline sahiptir. Yeşillikler içindeki vadi, mesire yerleri ve bahçe kültürüyle dikkat çeker. Romalılar döneminden kalma su kanalları, çeşmeler, bentler ve değirmenler, tarih meraklıları için görülmeye değerdir. İlçede yetişen kirazların bolluğu ve kalitesi, bölgeyi meyve turizmi açısından da cazip kılar. Yeşillikler içindeki kasırlar ve misafirperver halk, ilçeyi ziyaret edenlere otantik bir deneyim sunar. Ancak, turizm altyapısının geliştirilmesi bu potansiyelin tam anlamıyla değerlendirilmesini sağlayabilir.

Demografik Yapı

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne göre, 2018 yılında Yeşilli’nin nüfusu 14.906 kişidir; bu nüfusun 7.616’sı erkek, 7.290’ı kadındır. 2017’de ise nüfus 15.277 olarak kaydedilmiştir, bu da bir yılda hafif bir düşüş yaşandığını gösterir. 2013 TÜİK verilerine göre ise toplam nüfus 16.877, ilçe merkez nüfusu 13.108’dir (8.624 erkek, 8.253 kadın). İlçede ayrıca 10 Suriyeli aileden oluşan 43 kişi yaşamaktadır. İdari olarak Yeşilli, bir belediye (Yeşilli Belediyesi), beş merkez mahalle, dokuz kırsal mahalle ve iki mezradan oluşur. Köyler genellikle dağlık alanlarda, Ova Köyü ise dağ eteğinde, Mardin Ovası’nın başlangıç noktasında kurulmuştur.