Yivli Minare Camii

Yivli Minare Camii, Antalya Kaleiçi’nde yer alan ve Selçuklu döneminde inşa edilip sonraki yüzyıllarda onarımlar geçiren; çok kubbeli harim düzeni, bağımsız yivli minaresi ve çevresindeki külliye unsurlarıyla kentin erken İslami mimari mirasını temsil eden anıtsal bir camidir. Antalya'nın tarihi kent merkezi olan Kaleiçi'nde yer alan Yivli Minare Camii, şehrin tarihi simgelerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Alaeddin Camii veya Ulucami isimleriyle de anılan yapı, bölgedeki ilk İslam eserlerinden biri olma özelliğini taşımaktadır. Cami; Yivli Minare, medreseler, türbeler, hamam ve mevlevihaneden oluşan geniş bir külliye bütünlüğü içerisinde yer almaktadır. Bu tarihi yapı bileşkesi, 2016 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde bulunmaktadır.

Tarihsel Gelişim ve Restorasyonlar

Caminin ilk inşası, 13. yüzyılda Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat döneminde (1220-1237) gerçekleştirilmiştir. Yapı, tarihsel süreç içerisinde çeşitli yenileme ve onarım aşamalarından geçmiştir. Giriş kapısındaki kitabeye göre, 1372 yılında Hamitoğullarından Mehmet Bey tarafından mimar Balaban Tavaşi’ye büyük oranda yenilettirilmiştir. Cumhuriyet döneminde 1935'ten 1964'e kadar farklı tarihlerde onarılan cami, 1972 yılındaki bir yangında hasar görmesi üzerine 1970'li yıllarda kapsamlı restorasyonlara tabi tutulmuştur. Son olarak 2007 yılında yüzey temizliği ve yapısal düzenleme çalışmaları yapılmıştır.

Yivli Minare Camii (Kültür Portalı)

Mimari Özellikler ve Plan Şeması

Yivli Minare Camii, Anadolu Türk mimarisinde çok kubbeli cami tipinin günümüze ulaşan en eski örneği olarak literatürde yer edinmiştir. Enine dikdörtgen planlı olan yapı, yaklaşık 16,5 metre eninde ve 26,5 metre boyundadır. Caminin çatısı, 12 sütun üzerine oturan ve farklı geçiş unsurları kullanılan altı adet yarım küre biçimli kubbe ile örtülüdür. Duvar kalınlığı 1,08 metre olan yapının inşaatında kesme taş, tuğla ve antik dönemlere ait devşirme malzemeler kullanılmıştır. Kuzey ve doğu yönlerinde olmak üzere iki ana giriş kapısı bulunmaktadır.

Yivli Minare Camii'nin Minaresi (Anadolu Ajansı)

Yivli Minare ve Süsleme Unsurları

Camiye adını veren ve camiden bağımsız bir kaide üzerinde yükselen Yivli Minare, yaklaşık 38 metre yüksekliğindedir. Minareye 90 basamaklı bir merdivenle çıkılmaktadır. Yapısal olarak sekizgen bir kasnak üzerinde yükselen gövde, 8 adet yarım silindirik formun birleşmesiyle oluşan "yivli" bir yapıya sahiptir. Gövde kısmında kırmızı tuğlalar ve firuze renkli çini mozaikler kullanılmıştır. Ayrıca minare üzerinde kufi yazılar, nişler ve mukarnaslı şerefe detayları yer almaktadır.

Teknik Altyapı ve Arkeolojik Bulgular

Yapının dikkat çeken teknik özelliklerinden biri, inşa edildiği dönemin şartlarına göre tasarlanmış olan ısıtma ve soğutma sistemidir. Caminin tabanında bulunan ve altından su geçen dehlizler ile künkler sayesinde iç mekânın kışın sıcak, yazın ise serin tutulduğu bilinmektedir; bu sistem günümüzde camekan altında sergilenmektedir.

Restorasyonlar sırasında yapılan kazılarda sekiz adet mezar, su kanalları ve Selçuklu dönemine ait çinilerin yanı sıra Roma ve Bizans dönemlerine ait mimari parçalar da gün ışığına çıkarılmıştır. Bu bulgular, yapının inşa edildiği alanın daha önceki dönemlerde farklı amaçlarla kullanılmış olabileceğine işaret etmektedir.