Köken

Yoksun, Türkiye Türkçesinde yok sözcüğünden türetilmiş bir sıfattır ve “bir şeyden mahrum, eksik olan” anlamını taşır. Bu sözcük, Türk Dil Kurumu Derleme Sözlüğü'ne göre Düzce ağzında “yoksul” anlamında ve ayrıca Düzce ile Niğde’de yoksun- fiili şeklinde “yoksulluktan yakınmak” anlamında da tespit edilmiştir. Kelimenin sonundaki +sIn biçimbiriminin yapısı ve işlevi kesin olarak belirlenememiştir; bu ekin kökeni ve üretim süreci üzerine dilbilimsel belirsizlik sürmektedir. Ancak türeyiş biçimiyle, “yok” kökünden türeyen ve eksiklik ya da mahrumiyet bildiren bir sıfat olarak anlamını sabit bir biçimde koruduğu görülür.

Kullanım Alanları

• Dilbilgisi: Yoksun, sıfat olarak kullanılır ve genellikle bir nesnenin ya da kişinin bir nitelikten, durumdan veya varlıktan eksik olduğunu belirtir.
• Felsefe ve Etik: Ahlaki ya da bilişsel niteliklerin eksikliği anlamında kullanılır (örn. “özgür iradeden yoksun birey”).
• Hukuk ve Sosyal Bilimler: Hak, özgürlük ya da vatandaşlık gibi temel haklardan yoksun bırakılma durumlarını tanımlamak için kullanılır.
• Psikoloji: Duygusal ya da bilişsel eksiklikleri betimlemek için kullanılır (örn. “empati yoksunu”).
• Edebiyat ve Sanat Eleştirisi: Bir anlatımın estetik, duygu ya da anlam boyutları açısından eksik olduğunu ifade etmek için mecazî anlamda kullanılır (örn. “duyarlılıktan yoksun bir anlatım”).