Gölyazı

Gölyazı, Türkiye'nin Bursa ilinin Nilüfer ilçesine bağlı, Uluabat Gölü’nün doğu ucunda, derin bir yarımada üzerinde yer alan bir yerleşim yeridir. Bursa-İzmir karayolunun 35. kilometresinden ayrılan 7 kilometrelik bir yol ile ulaşılan belde, gölün kuzey kıyısında, adalarla çevrili bir konumda bulunmaktadır. Uluabat Gölü’nün iki yarımadasından biri üzerinde kurulu olan Gölyazı, 2–4 metre derinliğe sahip gölün puslu atmosferi ve sulak çevresiyle özgün bir doğal peyzaja sahiptir.

Gölyazı’nın tarihi MÖ. 6. yüzyıla kadar uzanır. Antik dönemde yerleşim alanının adı, “Rhyndacum üzerindeki Apollonia” anlamına gelen Apollonia ad Rhyndacum olarak bilinmektedir. Antik Anadolu'da kurulmuş dokuz farklı “Apollonia” adlı kent arasında yer alan bu yerleşimin ismi, Apolyont (Uluabat) Gölü’nü besleyen Rhyndacus (bugünkü Orhaneli / Kocaçay) ırmağına atıfla ayırt edici biçimde kullanılmıştır.

Roma döneminde gelişen kent, Bizans döneminde dinsel içerikli yapıların ön plana çıktığı bir yerleşim hâline gelmiştir. MS. 1. yüzyılda bölgede kerevit kabartmalı sikkeler basıldığı bilinmektedir. Arkeolojik kazıların sınırlı olduğu bölgede tarihsel bilgiler, özellikle bulunan sikkelerin incelenmesiyle elde edilmiştir. Bizans dönemine ait çok sayıda imparatorluk sikkesi de Gölyazı’da bulunmuştur.

Osmanlı döneminde, 1303 Dimboz zaferinden sonra bölge Osman Gazi tarafından Türk yerleşimine açılmıştır. 14. yüzyıl başlarında Osmanlı akınlarına dayanamayan Prusa (Bursa) ve Apamea (Mudanya) çevresinden kaçanların sığındığı bir yerleşim yeri hâline gelmiştir.

^{Gölyazı (}T.C. Nilüfer Kaymakamlığı⁾

Gölyazı ve çevresi, antik dönemden Bizans ve Osmanlı dönemlerine kadar uzanan çok katmanlı bir yerleşim dokusuna sahiptir. Bölgede yer alan başlıca kalıntılar arasında Kız Adası’nda bulunan Apollon Tapınağı’na ait mimari izler, yarımadada konumlanan antik tiyatro kalıntıları ve çevresini saran sur duvarlarının izleri yer almaktadır. Halk arasında “Deliktaş” olarak bilinen, su kemeri olduğu tahmin edilen yapı ile “Taş Kapı” diye adlandırılan antik kale kalıntısı da bölgenin antik altyapısına dair örnekler sunar.

Bizans dönemine ait önemli yapılar arasında ise Manastır Adası’nda bulunan Hagios Konstantinos Manastırı Kilisesi ve 19. yüzyılda Rum cemaati tarafından yaptırılan Hagios Georgios Kilisesi öne çıkar. Ayrıca Nilüfer Belediyesi tarafından restore edilerek kültür evi olarak işlevlendirilen Aziz Panteleimon Kilisesi, kentsel mirasın günümüzle bağlantısını kuran örneklerden biridir. Gölyazı’da yapılış tarihi kesin olarak bilinmeyen ancak Osmanlı dönemine tarihlenen bir cami ile hamam da yer almaktadır. Bu yapılar, tamamı sit alanı olarak tescillenmiş olan Gölyazı'nın arkeolojik ve mimari zenginliğini yansıtan önemli unsurlardır.

Gölyazı, Osmanlı döneminde Türk ve Rum halklarının bir arada yaşadığı, Rumların çoğunlukta olduğu bir yerleşim merkeziydi. 1924 mübadelesi kapsamında Selanik ve çevresinden gelen Türk göçmenler bölgeye yerleştirilmiş; bu yeni topluluk, yerel tarım ve balıkçılık faaliyetleriyle bölgeye uyum sağlamıştır. Bugün Gölyazı, eski Rum köyü kimliğini koruyan ve mübadele sonrası gelen Türk nüfusun yaşadığı bir mahalle konumundadır.

^{Gölyazı (}T.C. Bursa Valiliği⁾

Gölyazı halkı geleneksel olarak tarım, balıkçılık ve son dönemde turizm ile geçimini sağlamaktadır. Uluabat Gölü’nde turna, sazan ve yerel olarak “feki” adı verilen küçük balık türleri yaşamaktadır. Bir dönem bölgenin simgesi olan kerevit, günümüzde ekonomik bir değer taşımamaktadır. Göl kıyısındaki balık mezatları, balıkçı tekneleri ve kadınların ağ örme işleri yerel ekonomik yaşamın parçasıdır.

^{Gölyazı (}Türkiye Kültür Portalı⁾

Gölyazı'nın sembol yapılarından biri olan “Ağlayan Çınar”, yaklaşık 750 yıllık olduğu tahmin edilen ve haftanın bazı günlerinde gövdesinden kırmızımsı sıvı sızdığı için bu adla anılan anıtsal bir ağaçtır. Bu çınar, beldenin yarımadayla bağlantısını sağlayan köprünün başında yer almakta ve özel koruma altındadır.

^{Ağlayan Çınar (}T.C. Nilüfer Kaymakamlığı⁾

Bursa il merkezine 42 kilometre uzaklıktaki Gölyazı’ya ulaşım, Bursa-İzmir karayolunun 35. kilometresinden güneye sapılarak sağlanır. Yol ayrımından sonra yaklaşık 7 kilometrelik bir yolla Gölyazı'ya ulaşılır. İzmir yönünden gelenler için bu mesafe, göl görüldükten sonra yaklaşık 25–30 kilometre sonrasına denk gelir.