Hughes 269

Hughes 269 (TH-55 Osage / Model 300), Hughes Tool Company'nin Havacılık Bölümü tarafından geliştirilen, iki koltuklu, piston motorlu, hafif bir eğitim ve genel maksat helikopteridir. İlk uçuşunu Ekim 1956’da gerçekleştiren bu döner kanatlı hava aracı, sivil havacılıkta eğitim, tarımsal ilaçlama ve polis devriyesi gibi görevlerde kullanılırken; askeri alanda Amerika Birleşik Devletleri Ordusu tarafından TH-55A "Osage" adıyla temel eğitim helikopteri olarak geniş çapta hizmet vermiştir. Uygun maliyeti, basit yapısı ve güvenilirliği ile tanınan Hughes 269, zaman içinde geliştirilerek Hughes 300 ve Schweizer 300 serilerine evrilmiş ve 1950'lerden 21. yüzyıla kadar üretimi devam eden uzun ömürlü bir tasarım olduğunu kanıtlamıştır^【1】.

Geliştirme Süreci ve Tarihçe

Hughes 269'un kökenleri, 1955 yılında Hughes Tool Company tarafından Stanford Araştırma Enstitüsü'ne yaptırılan bir pazar araştırmasına dayanmaktadır. Bu araştırma, sivil pazarın düşük maliyetli, hafif ve iki koltuklu bir helikoptere ihtiyaç duyduğunu ve bu tür bir hava aracının ticari görevlerin büyük bir kısmını yerine getirebileceğini ortaya koymuştur. Bu veriler ışığında Eylül 1955'te Fred C. Strible liderliğinde "Model 269" projesi başlatılmıştır.

N78P tescil numaralı ilk prototip, 2 Ekim 1956'da Culver City, Kaliforniya'da pilot Gale Moore yönetiminde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir^【2】. İlk tasarım, kafes yapılı bir kuyruk bumuna ve tamamen camlı bir kabine sahipti. Hughes, 1957 ve 1958 yıllarında YHO-2 adıyla beş adet ön üretim helikopterini ABD Ordusu'na değerlendirme amacıyla sunmuştur. Fort Rucker ve Edwards Hava Üssü'nde yapılan testlerde araç başarılı bulunsa da, ordu o dönemde bütçe kısıtlamaları ve mevcut envanter (Bell ve Hiller modelleri) nedeniyle projeyi reddetmiştir.

Bu reddedişin ardından Hughes mühendisleri tasarımı sivil pazar için iyileştirmiştir. Kafes kuyruk yapısı yerine boru tipi alüminyum bir kuyruk bumu kullanılmış, kokpit yeniden düzenlenmiş ve yatay dengeleyici kuyruk kısmına taşınmıştır. Bu revize edilmiş versiyon "Model 269A" olarak adlandırılmış ve Nisan 1959'da FAA (Federal Havacılık İdaresi) tip sertifikasını almıştır. Seri üretim Temmuz 1960'ta başlamış ve ilk teslimatlar 1961'de yapılmıştır.

Teknik Özellikler ve Tasarım Yapısı

Hughes 269, tasarımında basitlik ve ekonomi prensiplerini merkeze alan bir helikopterdir. Ana rotor sistemi, saat yönünde dönen, tam eklemli (fully articulated) üç palli bir yapıya sahiptir; kuyruk rotoru ise iki palli ve "teetering" (tahterevalli) tipindedir^{【3】【4】}. Gövde yapısı kaynaklı çelik borulardan oluşurken, kuyruk kısmı tek parça alüminyum bir boru üzerine inşa edilmiştir. İniş takımları, dört adet oleo-pnömatik şok emiciye sahip kızak (skid) tipindedir ve yer manevralarını kolaylaştırmak için kızaklara tekerlekler eklenebilmektedir.

Güç grubu olarak genellikle dört silindirli, yatay yerleşimli Lycoming motorları kullanılmıştır. Motorun helikopterlerde alışılagelmiş dikey yerleşimin aksine, uçaklardakine benzer şekilde yatay monte edilmesi, yağlama sisteminde değişiklik yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmıştır. Güç aktarımı, motor ile şanzıman arasında bulunan ve titreşimi azaltan sekiz adet kayış vasıtasıyla sağlanmaktadır. Uçuş kumandaları doğrudan ana rotor kontrol mekanizmasına (swash-plate) bağlıdır ve hidrolik destek sistemi bulunmamaktadır.

Model 269A'nın standart boş ağırlığı yaklaşık 413-457 kg, maksimum kalkış ağırlığı ise 703-839 kg arasında değişmektedir. Seyir hızı yaklaşık 120-136 km/s, menzili ise yaklaşık 320-370 km civarındadır^{【5】【6】}.

Askeri Hizmet

TH-55 Osage ABD Ordusu, başlangıçta reddettiği tasarımı 1964 yılında temel eğitim helikopteri olarak kabul etmiş ve araca TH-55A "Osage" (Osage yerli kabilesine ithafen) adını vermiştir. TH-55A, teknik olarak sivil Model 269A-1 ile neredeyse aynı olup askeri telsiz ve ekipmanlarla donatılmıştır. Ordu, 1965 ile 1988 yılları arasında TH-55 filosunu birincil eğitim platformu olarak kullanmış ve bu süreçte 60.000'den fazla pilot bu helikopterle eğitim almıştır. Toplamda 792 adet TH-55A ABD Ordusu için üretilmiştir.

Aracın lojistik başarısı, 1967 yılında Fort Wolters'ta meydana gelen ve 179 helikopterin hasar gördüğü bir kasırga felaketinde kanıtlanmıştır. Hughes fabrikasında kurulan özel bir onarım hattı sayesinde hasarlı helikopterler 50 gün içinde onarılmış ve eğitim programı aksatılmadan sürdürülmüştür. ABD dışında Japonya (TH-55J olarak lisanslı üretim), İsveç (Hkp 5), Kolombiya, İspanya ve Tayland gibi ülkelerin silahlı kuvvetleri de bu helikopteri eğitim ve hafif gözlem görevlerinde kullanmıştır^【7】.

Sivil Varyantlar ve Model 300 Serisi

Sivil pazarda Model 269A'nın başarısı üzerine Hughes, 1964 yılında üç koltuklu "Model 269B"yi geliştirmiş ve bunu ticari olarak "Hughes 300" adıyla pazarlamıştır. Bu modelde kabin içi yeniden düzenlenmiş ve tekli koltuklar yerine yan yana üç kişinin oturabileceği bir oturma düzenine geçilmiştir.

1969 yılında ise daha güçlü bir motor (190 hp Lycoming HIO-360-D1A) ve daha büyük bir ana rotor çapına (8.18 metre) sahip olan "Model 300C" (veya 269C) tanıtılmıştır. Bu model, önceki versiyonlara kıyasla %45 daha fazla faydalı yük taşıma kapasitesi sunmuştur. Tarımsal ilaçlama için özel tanklar ve püskürtme çubukları ile donatılmış "Model 300AG" ve polis kullanımı için gürültü seviyesi susturucularla %75 oranında azaltılmış "Sky Knight" (Gök Şövalyesi) gibi özel görev varyantları da üretilmiştir.

Hughes 269 (Flickr)

Üretim Haklarının Devri ve Günümüz

Hughes Helicopters, 1983 yılında Model 300 serisinin üretim lisansını New York merkezli Schweizer Aircraft Company'ye devretmiştir. 1984 yılında McDonnell Douglas'ın Hughes Helicopters'ı satın almasının ardından, 1986'da Schweizer tüm hakları satın alarak helikopteri "Schweizer 300C" adıyla üretmeye devam etmiştir. Schweizer yönetimi altında tasarım geliştirilmiş ve türbin motorlu Schweizer 330 gibi türevler ortaya çıkmıştır. 2004 yılında Sikorsky, Schweizer'i satın almış ve helikopter "Sikorsky S-300" olarak yeniden adlandırılmıştır. 1956'dan bu yana farklı üreticiler altında toplamda 3.000'den fazla (bazı kaynaklara göre 3.300) Hughes 269/300 serisi helikopter üretilmiştir^【8】.