Tavium Antik Kenti

Tavium Antik Kenti, Türkiye'nin Yozgat il merkezinin yaklaşık 40 kilometre batısında yer alan Büyüknefes Köyü sınırları içerisinde konumlanmıştır. Kent, Küçükkale ve Büyükkale adı verilen iki höyük üzerine kurulmuştur. Bu höyükler, Çatalmağra Mevkii’nde yer almakta olup Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 16.08.1989 tarihli karar ile 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescillenmiştir. Küçükkale Höyüğü 150 metre çapında ve yaklaşık 20 metre yüksekliğinde, Büyükkale Höyüğü ise 220-230 metre çapında ve farklı yönlerde 15 ila 35 metre arasında değişen yüksekliklere sahiptir.

Tavium Antik Kenti (Türkiye Kültür Portalı)

Tarihsel Süreç ve Yerleşim Aşamaları

Tavium'da ilk yerleşim izleri Kalkolitik Çağ'a, yani MÖ 4. binyıla dayanmaktadır. Bu dönemi takiben İlk Tunç Çağı’nda yerleşim genişlemiş ve bölgedeki nüfus artmıştır. MÖ 2. bin yılda Hititlerin bölgeye yerleşmesiyle birlikte kent, “Tawiniya” adıyla anılmış ve Hitit kültürel etkisinin izlerini taşımaya başlamıştır. Bu dönemde kayalara verilen önem ve kutsallık, mimari uygulamalarda da kendini göstermiştir. Frig yerleşim izleri sınırlı düzeyde kalırken, asıl gelişme ve kentleşme süreci MÖ 3. yüzyılda Galatlar tarafından başlatılmıştır.

Galatlar Dönemi ve Kentin Gelişimi

Tavium, Galatların Trokmiler boyu tarafından yeniden iskân edilmiş ve Orta Kızılırmak yöresinin başkenti hâline gelmiştir. Bu dönem, kentin siyasi ve ticari merkez olarak ön plana çıktığı süreci ifade eder. Galatlar, savaşçı kimlikleriyle bilinen ve yerleşik yaşamı benimsemeyen bir kavim olmakla birlikte Tavium, Ankyra ve Pessinus gibi bazı kentleri ticaret merkezine dönüştürebilmişlerdir. Tavium’un, Asya ile Karadeniz-Suriye yolları üzerinde, dört yol ağzında bulunması, stratejik önemini artırmıştır. Herodot’un ve Prof. W.M. Ramsay’in ifadelerine göre Kral Yolu'nun bu kentten geçtiği belirtilmektedir.

Strabon, Tavium’un Galat ve Roma dönemlerinde bir ticaret merkezi olduğunu, burada Mithridation ve Danala adlı kaleler ile tanrı Zeus’a ait tunçtan bir heykelin bulunduğunu aktarmaktadır. MÖ 25 yılında Galatia'nın Roma eyaleti haline getirilmesiyle Tavium, Roma yönetimine dahil olmuş ve bu dönemde de önemini sürdürmüştür.

Arkeolojik Araştırmalar ve Bulgular

Tavium’da ilk sistematik bilimsel yüzey araştırmaları 1997 yılında, Avusturya Klagenfurt Üniversitesi’nden Prof. Karl Strobel başkanlığında başlatılmıştır. 2009 yılına kadar süren bu çalışmalar kapsamında, Büyüknefes ve çevresindeki çok sayıda köyde seramik parçaları, mimari kalıntılar, sütun kaideleri, tamburlar, mezar stelleri, yazıtlı Bizans dönemi mezarları gibi bulgular tespit edilmiştir. Toplamda 450’den fazla mimari taş yapı parçası belgelenmiştir. Ancak bu araştırmalar kazı aşamasına geçememiştir.

Büyükkale ve Küçükkale Höyükleri’nde yapılan incelemeler sonucunda, Kalkolitik Çağ’dan İslami Dönem’e kadar yerleşim izleri ortaya konmuştur. Küçükkale yakınlarında bir tiyatro kalıntısının da tespit edildiği bildirilmiştir. Bölgede şimdiye kadar kapsamlı bir arkeolojik kazı yapılmamış olması, Tavium’un tarihsel ve kültürel potansiyelinin tam olarak ortaya çıkarılamamasına neden olmuştur.

Tavium Antik Kenti (Türkiye Kültür Portalı)

Koruma Durumu ve Açık Hava Müzesi

Tavium Antik Kenti ve çevresi, Kayseri Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu'nun çeşitli kararlarıyla 1. ve 2. derece arkeolojik sit alanı olarak tescillenmiştir. Söz konusu alanlar içerisinde höyükler, kaya oyukları, antik yerleşim alanları ve günümüz mezarlık alanları yer almaktadır. Ayrıca Büyüknefes Köyü sınırlarında Kuzeytepe, Üçtepe ve Anıl Mevkii gibi çeşitli tümülüsler de tescil altına alınmıştır.

Antik kentten çıkarılan bazı mimari parçalar, Büyüknefes Köyü'nde açık hava müzesi şeklinde sergilenmeye başlanmıştır. Köy konağı etrafı çevrilerek oluşturulan bu müze alanında Roma dönemine ait sütunlar, tapınak kalıntıları, kabartmalı mimari taşlar ve heykeller yer almaktadır. Özellikle Galatlara ait semboller ve Latin yazıtları ile Doğu Roma dönemine tarihlenen kabartma süslemeler dikkat çekicidir.

Kültürel İzler ve Miras

Tavium'da izi bulunan uygarlıklar arasında Hititler, Frigler ve Galatlar öne çıkmaktadır. Hititler bölgede kayaları işleyerek mimari yapılar inşa etmiştir ve bu etki özellikle çeşmelerde hâlen izlenebilmektedir. Friglerin ise bölgede daha sınırlı izler bıraktığı, taş işçiliğinde oval ve yuvarlak taşlar tercih ettiği tespit edilmiştir. Galatlar ise bölgenin asıl hâkimiyeti kurmuş topluluğudur. Taş ve mermer işçiliğinde gelişmiş semboller ve Hellen yazıtları kullanmışlardır. Boğa başı figürü bu toplum için kutsal sayılmış ve çeşme süslemelerinde kullanılmıştır.