Türkân Şoray , Türk sinemasında oyuncu, yönetmen ve senarist olarak görev yapmış bir sanatçıdır. 1960’lardan itibaren başlayan kariyerinde çok sayıda filmde başrol oynamış, aynı zamanda yönetmenlik ve senaryo yazarlığı yapmıştır. Kariyeri boyunca çeşitli ulusal ve uluslararası ödüller almıştır.

Doğum ve Eğitim

Türkân Şoray, 25 Haziran 1945 tarihinde İstanbul, Fatih’te doğmuştur. Babası Halit Şoray, Devlet Demiryolları'nda memur, annesi ev hanımıdır. Şarkıcı ve sinema oyuncusu Nazan Şoray’ın ablasıdır. İlköğrenimine Rami Taş Mektebi’nde başlayıp Feriköy İlkokulu’nda tamamlamış, orta öğrenimini ise Fatih Kız Lisesi’nde bitirmiştir. 1954 yılında anne ve babasının boşanmasının ardından annesi ve kardeşleriyle Karagümrük’e taşınmıştır.

Sinema Kariyerinin Başlangıcı ve İlk Yıllar

Türkân Şoray, sinema oyuncusu olan komşuları aracılığıyla film setlerine gitmeye başlamış, burada Türker İnanoğlu’nun dikkatini çekmiş ve 1960'ların başında “Köyde Bir Kız Sevdim” filmiyle başrolü üstlenmiştir. İlk dönemde magazin dergilerinde de sıkça yer almıştır. Yeşilçam sinemasında yer edinmiş, 1964 yılında “Acı Hayat” filmiyle önemli bir çıkış yapmıştır. Bu filmle I. Antalya Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazanmıştır.

Kariyer Gelişimi ve “Şoray Kanunları”

1960’larda Fatma Girik, Hülya Koçyiğit ve Filiz Akın ile birlikte Yeşilçam’ın dört önemli kadın oyuncusundan biri olmuştur. 1966 sonrasında tekrar eden benzer film rolleri nedeniyle yapımcılar tarafından kısıtlanması üzerine “Şoray Kanunları” adı verilen ve oyuncunun çalışma koşullarını düzenleyen bir protokol geliştirilmiştir.

Yönetmenlik ve Sinemadaki Rolü

Şoray, 1960’lar ve 1970’lerde oyunculuk yanında yönetmenlik de yapmıştır. İlk yönetmenlik denemesi 1972’de “Dönüş” filmi ile olmuş, bu yapım Moskova Film Festivali’nde özel ödül kazanmıştır. Daha sonra “Azap” (1973) ve “Bodrum Hakimi” (1976) filmlerini yönetmiştir.

Özel Hayat ve Sosyal İlişkiler

Şoray, annesinin arkadaşı Rüçhan Atlı ile 20 yıl süren yakın bir ilişki yaşamıştır. 1983’te tiyatro ve sinema oyuncusu Cihan Ünal ile evlenmiş, bu evlilikten Yağmur adında bir kızı olmuştur. 1987’de ayrılmıştır.

Sinema ve Televizyon Çalışmaları

1970’lerden itibaren çeşitli film ve televizyon projelerinde yer almıştır. “Selvi Boylum Al Yazmalım” (1977) filmi, oyunculuk kariyerinde önemli bir yer tutar. 1980’lerde kadın temalarını işleyen filmlerde rol almış, “Mine” (1982) filmiyle kadın filmlerinde öncü olmuştur. 1990’larda sinema faaliyetleri azalmış, 2000’lerde ise “İkinci Bahar” adlı televizyon dizisiyle dikkat çekmiştir. Son sinema filmi olarak 2004 yılında “Mürüvvetsiz Mürüvvet” adlı yapımda oynamıştır.

Ödüller ve Onurlar

Türkân Şoray, kariyeri boyunca birçok ödül kazanmıştır. Önemli ödülleri arasında Altın Portakal Film Festivali’nde “Acı Hayat” (1964), “Ölüm Tarlası” (1968), “Hayallerim Aşkım ve Sen” (1987) filmleriyle üç kez En İyi Kadın Oyuncu ödülü; 1973 Altın Koza Ödülü (Mahpus filmi); Roma Film Festivali Büyük Ödülü (1999); ve çeşitli ulusal ve uluslararası festivallerden aldığı ödüller bulunmaktadır. Ayrıca eğitime katkı olarak 1973 yılında kendi adını taşıyan bir ilköğretim okulunu yaptırmıştır.

Yönetmenlik Yaptığı Filmler

• Uzaklarda Arama (2015)
• Yılanı Öldürseler (1981)
• Bodrum Hakimi (1976)
• Azap (1973)
• Dönüş (1972)
• Çalıkuşu 2 (1966)

Senaryosunu Yazdığı Filmler

• Yılanı Öldürseler (1981)
• Buruk Acı (1969)

Kendi Eseri Olan Filmler

• Buğulu Gözler (1970)
• Buruk Acı (1969)

Rol Aldığı Sinema Filmleri (Seçmeler)

• Ekmekçi Kadın (1965)
• Bir Dağ Masalı (1968)
• Cemo (1972)
• Selvi Boylum Al Yazmalım (1977)
• Hazal (1979)

Akademik ve Kültürel Katkılar

Türkân Şoray, sinema alanındaki uzun ve çok yönlü kariyerinin yanı sıra kültürel alanlarda da çeşitli katkılarda bulunmuştur. 1973’te eğitime destek amacıyla ilköğretim okulu yaptırmıştır.