TUSAŞ HÜRJET

HÜRJET (Hürjet Jet Eğitim ve Yakın Hava Destek Uçağı), Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ) tarafından geliştirilmekte olan tek motorlu, tandem kokpitli jet eğitim ve hafif taarruz uçağıdır. Hem ileri seviye pilot eğitimi hem de hafif taarruz/close air support görevleri için tasarlanmıştır ve TUSAŞ tarafından özgün olarak geliştirilen, modern aviyonik ve silah yükü taşıma kabiliyeti olan bir platform olarak konumlandırılmaktadır. 

^{ANKA III ile Ortak Uçuş Gerçekleştiren HÜRJET (}Anadolu Ajansı⁾

HÜRJET projesi 2017 civarında TUSAŞ (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.) içinde başlatılan bir milli eğitim-hafif taarruz uçağı girişimidir. Amaç, Türkiye'nin ileri seviye jet eğitim ihtiyacını yerli kaynakla karşılamak ve aynı platformu hafif taarruz/close air support (CAS) görevleri için esnek bir şekilde kullanabilmektir. Proje, Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) gözetiminde kavramsal tasarım, ön tasarım ve sistem mühendisliği aşamalarından geçmiştir. TUSAŞ, gövde, yapısal montaj ve entegrasyondan sorumludur. Bu gereksinim çerçevesinde HÜRJET, “eğitim ve operasyonel hafif taarruz” ikili rolüne odaklanan bir platform olarak planlanmıştır.

2019–2022 döneminde tasarım doğrulama, kompozit ve metalik yapı geliştirme, iniş takımı ve sistem alt-bileşenlerinin testleri yapılmıştır. 2022 sonu itibarıyla prototip montajı tamamlanma aşamasına geldi. 2023 başlarında motor enerji verme ve yer testleri (engine run, ground taxi) gerçekleştirildi. İlk kayıtlı taksi testleri Mart 2023’te yapılmış ardından 25 Nisan 2023 tarihinde HÜRJET’in ilk uçuşunu gerçekleştirdiğine dair saha raporları ve fotoğraflı haber yayınları yer almıştır. İlk uçuş raporunda uçuş süresi, irtifa ve hız verileri ile “tüm sistemlerin çalıştığı” belirtilmiştir. Prototiplerden biri uçuş testleri, diğeri dayanım ve zorlama testleri için ayrılmıştır. Uçuş-test programı, düşük irtifa manevraları, hız profilleri, tırmanma-iniş testleri, G-limit doğrulamaları ve sistem-entegre fonksiyon testlerini kapsamaktadır.

TUSAŞ resmi takvime göre prototip doğrulamalarının ardından ara teslimatlar ve seri üretim hattı kurulumuna geçiş planlanmıştır. İlk seri teslimatlar 2026–2027 aralığı hedeflenmektedir. Uçuş-test safhası tamamlandıkça silah entegrasyon testleri (pylon ve aygıt yük testleri, hedefleme podu ile atış simulasyonları) ve sertifikasyon süreçleri (TSO/ülkesel tip sertifikasyonu, NATO uyum testleri) paralel yürütülecektir. Haber kaynakları, HÜRJET için öngörülen aylık üretim hızının ilk aşamada iki uçak/ay seviyesinde planlandığını bildirmiştir. Nihai seri üretim temposu talep ve ihracat sözleşmelerine göre şekillenecektir. İspanya’ya yönelik iddia edilen 45 uçaklık sipariş haberleri, programın ihracat potansiyelini göstermektedir ancak resmi takvim hükümet/şirket onayı süreçlerine bağlıdır. 

HÜRJET, tek motorlu, tandem kokpitli, hafif-orta sınıf görevleri hedefleyen bir tasarımdır. Tasarım hedefi, düşük işletme maliyeti, yüksek eğitim verimliliği, esnek mühimmat taşıma kapasitesi ve bakım kolaylığıdır. Yapı malzemesi olarak metal-kompozit melez kullanımı tercih edilmiş, kritik kuvvet taşıyıcı elemanlarda alüminyum-lityum alaşımları ve yüksek sıcaklık bölgelerinde karbon-kompozit takviyeler yer almıştır. Uçağın manevra yapısı (+8 / −3 g düzeyleri), ileri seviye taktik eğitim ve akrobasi görevlerine uygundur. Motor tercihi olarak GE F404 benzeri turbofan seri-motorlar seçilmiştir. Bu durum motor sınıfı yüksek tepki, kabul edilebilir bakım maliyeti ve yaygın yedek parça ekosistemi sağlamayı amaçlar.

Aşağıdaki tablo, açık kaynaklarda bildirilen/raporlanan değerlere dayalı derleme olup program ilerledikçe revize edilebilir.

• Mürettebat: 2 (tandem) — eğitmen arka, öğrenci ön.
• Uzunluk: ~13,0–13,6 m.
• Kanat açıklığı: ~9,5–9,8 m.
• Yükseklik: ~4,2–5,1 m.
• Kanat alanı: ≈24–35 m²^【1】 .
• Motor: 1 × turbofan (önerilen: GE F404 serisi, ~17.600–19.200 lbf aralığında itiş).
• Maksimum hız: ≈ Mach 1.2–1.4 (kaynaklar Mach 1.4 olarak raporlamaktadır).
• Servis tavanı: ≈13.700 m (≈45.000 ft).
• Menzil / Ferry: ≈2.200–2.600 km (konfigürasyona bağlı).
• Faydalı yük / silah kapasitesi: ≈2.5–2.7 ton (harici pylons + iç konfigürasyon).
• G-limitleri: +8g / −3g (eğitim/akrobasi dayanımı raporları). 

^{HÜRJET Teknik Özellikleri Görseli (}Anadolu Ajansı⁾

• Hava-Hava: Kısa menzilli seyrüsefer ve yakın muharebe füzeleri (ör. AIM-9X tipi veya millî eşdeğerler Gökdoğan/Bozdoğan konfigürasyonu) için iki taraflı pylon entegrasyonu.

• Hava-Yük / Hava-Zemin: Lazer güdümlü bombalar (Teber, LGK), GPS/INS güdüm setli keskin güdümlü kitler (HGK/KGK tipi), minyatür ve taktik sınıf seyir mühimmatları için uyumlu pylon konfigürasyonları. Bazı haber kaynakları ayrıca yerli SOM benzeri mühimmat taşıma potansiyelinden söz etmektedir fakat bunun uygulanabilirliği entegrasyon ve yapısal onaylara bağlıdır.

Platformda hedefleme podu entegrasyonu (laser designator / FLIR), G-buoy/EO sensör podları, lazer işaretleme ve elektronik destek tedbirleri (ESM) taşıma yeteneği öngörülmektedir. Ayrıca görev bilgisayarı entegre aviyonik mimarisi ile dijital taktik veri bağlantıları (Link-16 benzeri) ve yer/filo komuta ağlarına adaptasyon planlanmıştır. HUMS (Health & Usage Monitoring System) ve dijital bakım destek yazılımları, uçuş emniyeti ve bakım periyodlarını optimize etmek için tasarlanmıştır.

TUSAŞ, millî mühimmat üreticileriyle (Roketsan, TÜBİTAK SAGE vb.) entegrasyon için çalışma yürütmektedir. Ayrıca NATO ve müşteri gereksinimlerine göre yabancı sistemlerin (ör. AIM-9X) entegrasyonu mümkündür. Nihai entegrasyon listesi müşteri sözleşmesine ve sertifikasyon gereksinimlerine bağlıdır.

Kaynaklar HÜRJET için çeşitli varyant önerileri listeler. Yalnızca eğitim konfigürasyonu, iki-koltuklu ileri seviye eğitim/operasyonel konfigürasyon, akrotim gösteri uçağı, hafif taarruz konfigürasyonu ve uçak gemisi operasyonlarına yönelik modifikasyonlu varyantlar bunlar arasındadır. Bu varyantların, avionik paket, silah yükü, iniş takımı güçlendirmesi ve yakıt kapasitesi değişiklikleriyle hayata geçirilmesi beklenmektedir.

HÜRJET modern “glass-cockpit” ekran seti, Head-Up Display (HUD), kaska-monteli göstergeler (HMDS uyumluluğu planlı), entegre görev bilgisayarı, dijital haritalama, simülatör entegrasyonu ve yer-havada gerçek-zamanlı eğitim (Live-Virtual-Constructive) desteği sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Flight control FBW mimarisi, uçuş parametrelerini sınırlayıcı (flight envelope protection) modlarla sağlar. Bu da eğitimde güvenliği arttırır. Ayrıca uçak gece-görüş (NVG) uyumlu sensörlere ve veri-link yeteneğine sahiptir.

HÜRJET temel olarak 3 askeri kullanım alanına sahiptir.

1. İleri seviye jet pilot eğitimi (taktik manevra, silah atış eğitimleri
2. Hafif taarruz / yakın hava desteği (CAS) görevleri, sahadaki kara unsurlarına doğrudan ateş desteği sağlama.
3. Sınır güvenliği, düşük-yoğunluklu çatışma bölgelerinde hızlı müdahale ve düşük maliyetli hava gücü desteği.

• Arama-kurtarma destek uçuşları (sensör/pod konfigürasyonlarıyla).
• Doğal afetlerde hava keşif ve koordinasyon görevleri.
• Askeri-sivil eğitim ortak programlarında uçuş eğitimi platformu olarak kullanılabilir.

• Yüksek-performanslı taktik-eğitim simülatörleri ile entegre eğitim ağları.
• İnsansız varyantlar (insansız/sürü-uçak uygulamaları) ve experimentel e-war (elektronik harp) pod taşıyıcı varyantlar (uzun vadede istenen). Bu yollar üzerinde araştırma-geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir.

^{HÜRJET (}Anadolu Ajansı⁾

İlk prototipin başarılı taksi testleri ve 25 Nisan 2023 tarihli ilk uçuşu programın önemli kilometre taşlarıdır. İlk uçuş raporları uçuş dinamikleri, sistem entegrasyonu ve temel performans parametrelerinin tasarım sınırları içinde olduğunu göstermiştir.

HÜRJET hâlen test ve sertifikasyon aşamasında olduğundan operasyonel meydanlarda (aktif harekât bölgeleri) kullanımı henüz bildirilmemiştir. Ancak TUSAŞ’ın hedefleri arasında eğitim filolarına entegrasyon ve ihracat pazarlarında operasyonel konuşlandırma vardır.

Prototip montajının tamamlanması ve yer testlerinin beklenen tarihlerde başarıyla geçirilmesi, aynı zamanda ilk uçuşun görsel ve telemetri veri setleriyle başarılı tamamlanması programa olan teknik yeterliliğin bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir. 

^{100.test uçuşunu gerçekleştiren HÜRJET (}Anadolu Ajansı⁾

İspanya Bakanlar Kurulu, 28 Ekim 2025 tarihli haftalık olağan toplantısında Türkiye’den 45 adet HÜRJET uçağı alımına yönelik sözleşmeyi onaylamıştır. Kararda, mevcut AE.09 (F5) uçaklarının yerine geçecek “Entegre Eğitim Sistemi (ITS-C)”nin, Hava ve Uzay Kuvvetleri’nin savaş ve taarruz uçağı pilotlarının eğitiminde kabiliyetlerin güncellenmesi, genişletilmesi ve yenilenmesi amacıyla temin edileceği belirtilmiştir. Sözleşmenin 30 Kasım 2035 tarihine kadar geçerli olacağı, uzatma imkânının bulunmadığı ifade edilmiştir.

Teslimatların 2028 yılında başlaması, ilk uçağın 2029/2030 eğitim kursunda kullanılması ve HÜRJET’lerin en az 30 yıl süreyle görev yapması planlanmaktadır. Proje kapsamında İspanya Sanayi Bakanlığı tarafından beş yıla yayılacak şekilde 1,04 milyar avroluk kredi sağlanması öngörülmüştür.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün tarafından 29 Aralık 2025 tarihinde yapılan açıklamalarda, HÜRJET’in 30 adetlik ihracat paketiyle İspanya Hava ve Uzay Kuvvetleri tarafından resmen tercih edildiği bildirilmiştir. Bu tercihin, Türk savunma sanayii açısından tarihi bir ihracat başarısı olarak değerlendirildiği ifade edilmiştir.

Görgün’ün açıklamalarında, söz konusu anlaşmanın yalnızca uçak satışını değil, ileri seviye muharip pilot eğitimini kapsayan entegre bir eğitim mimarisini içerdiği belirtilmiştir. Bu mimari kapsamında yer tabanlı simülasyon sistemleri, eğitim altyapıları, bakım ve idame unsurları ile uzun vadeli operasyonel destek bileşenlerinin de sözleşme kapsamına dâhil edildiği aktarılmıştır.  HÜRJET programının, Türkiye’nin hava platformları alanında yüksek teknoloji üreten ve ihraç eden bir yapıya kavuşmasında önemli bir rol oynadığı, bu gelişmenin küresel pazarda rekabet gücünü artıran bir unsur olarak görüldüğü aktarılmıştır.

2,6 milyar euro değerindeki ihracat anlaşması yüksek katma değerli ve çok boyutlu bir savunma sanayii ihracat paketi niteliği taşımaktadır. Entegre eğitim sistemleri, bakım-idame altyapısı ve uzun vadeli destek unsurlarını içeren bu yapının, klasik platform ihracatının ötesinde bir sanayi modeli sunmaktadır.

HÜRJET, sınıfında İtalyan M-346, Kore T-50 Golden Eagle ve Amerikan/diğer hafif saldırı platformlarıyla mukayese edilebilir. Bu tür bir değerlendirmede HÜRJET’in avantajlı yanları yerli üretim, silah entegrasyonu için esneklik ve potansiyel düşük işletme maliyeti iken, zayıf yönleri ise programın gençliği ve uluslararası sertifikasyon deneyiminin sınırlılığıdır. Detaylı performans karşılaştırması varyantlara ve konfigürasyonlara göre değişir.

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii tarafından geliştirilen HÜRJET’in İspanya’ya ihracına ilişkin imza töreni, 28 Nisan 2026 tarihinde Airbus tesislerinde, Madrid’in Getafe ilçesinde gerçekleştirilmiştir. Törene Türkiye ve İspanya’dan savunma sanayii yetkilileri, üst düzey askeri temsilciler ve diplomatik heyetler katılmıştır.

^{HÜRJET'in İspanya'ya ihracı için Madrid'de yapılan imza töreni, 28 Nisan 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Anlaşma; Türkiye Cumhuriyeti Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, İspanya Savunma Bakanlığı Silahlanma ve Malzeme Genel Müdürü Amiral Aniceto Rosique, Airbus Savunma ve Uzay Air Power Sorumlusu Jean Brice Dumont, Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Gökhan Uçar ve TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu tarafından imzalanmıştır.

İmzalanan program kapsamında HÜRJET platformunun bir bölümünün Türkiye’de üretilerek İspanya’ya teslim edilmesi, diğer bölümünün ise İspanya’da yerel üreticilerin katkısıyla üretilmesi öngörülmüştür. Bu model, iki ülke arasında ortak üretim ve sanayi iş birliği esasına dayalı bir program olarak tanımlanmıştır.

^{HÜRJET'in İspanya'ya ihracı için Madrid'de yapılan imza töreni, 28 Nisan 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Programın, savaş uçağı pilotlarının eğitiminde kullanılacak jet eğitim uçağı ihtiyacını karşılamaya yönelik olduğu belirtilmiştir. İspanya tarafı, söz konusu projenin mevcut F-5 eğitim uçaklarının yerini alacak bir sistem olarak planlandığını açıklamıştır.

Airbus yetkilileri tarafından yapılan açıklamalarda, HÜRJET uçaklarının 2028 yılından itibaren teslim edilmeye başlanmasının öngörüldüğü, 2029–2030 döneminde eğitim faaliyetlerinde aktif olarak kullanılmasının planlandığı ve 2030–2035 yılları arasında toplam 30 uçağın envantere girmesinin hedeflendiği bildirilmiştir.

Proje kapsamında Türkiye ve İspanya savunma sanayii unsurlarının birlikte çalışacağı, üretim sürecine İspanya’daki yerel sanayi kuruluşlarının da dahil edileceği ve programın yaklaşık 2.500 kişilik istihdam oluşturmasının beklendiği ifade edilmiştir. Törende yapılan resmi açıklamalarda, anlaşmanın iki ülke arasında savunma sanayii alanındaki iş birliğini geliştirmeyi amaçladığı, NATO müttefikleri arasında ortak üretim modeli açısından örnek teşkil edecek bir program olarak değerlendirildiği belirtilmiştir.