2002 Dünya Kupası

2002 FIFA Dünya Kupası, 31 Mayıs ile 30 Haziran 2002 tarihleri arasında Güney Kore ve Japonya'nın ortak ev sahipliğinde gerçekleştirilen bir etkinliktir.^【1】 Turnuva, organizasyonun hem Asya kıtasında hem de iki farklı ülke tarafından ortaklaşa düzenlenmesi bakımından FIFA Dünya Kupası tarihindeki özgün konumunu korumaktadır. 32 milli takımın katıldığı turnuvada toplamda 64 maç oynanmış; 161 gol kaydedilmiş ve maç başına gol ortalaması 2,51 düzeyinde gerçekleşmiştir.^【2】

Organizasyon, Japonya'da ve Güney Kore'de ayrı ayrı belirlenen statlarda yürütülmüştür. Türkiye Milli Takımı'nın grup maçları Ulsan, Incheon ve Seul'de oynanmış; eleme aşamasındaki karşılaşmalar ise Miyagi, Osaka, Saitama ve Daegu'da gerçekleşmiştir.^【3】

Turnuvanın şampiyonu Brezilya Milli Takımı olmuştur. Brezilya, oynadığı yedi maçın tamamını kazanarak İtalya'nın 1934 ve 1938 yıllarında tesis ettiği gruptan finale kesintisiz ilerleme rekorunu egale etmiş ve turnuvayı 18 golle tamamlayarak en skorer takım unvanını kazanmıştır.^【4】 İkinci sırada Almanya, üçüncü sırada ise Türkiye yer almıştır.^【5】

Türkiye Milli Takımı, 2002 FIFA Dünya Kupası Avrupa elemelerinde 4. Grup'ta mücadele etmiştir. Grupta İsveç, Slovakya, Makedonya, Moldova ve Azerbaycan ile karşılaşan Türkiye, 10 maçlık süreçten 6 galibiyet, 3 beraberlik ve 1 yenilgi siciliyle çıkmıştır.^【6】 Grubun birinci sırasını İsveç aldığından, İstanbul'da oynanan son maçın 2-1'lik yenilgiyle sonuçlanması üzerine Türkiye, Avusturya ile baraj maçına kalmıştır.

^{Güney koreli taraftarların türk milli takımına desteği} (AA)

Şenol Güneş yönetimindeki Türkiye Milli Takımı, baraj maçının ilk ayağını Viyana'da Okan'ın golüyle 1-0 kazanmış ve rövanş öncesinde avantajlı bir konuma geçmiştir.^【7】 İstanbul'daki Ali Sami Yen Stadı'nda oynanan rövanşta ise Türkiye, Avusturya'yı 5-0'lık skorla mağlup etmiştir. Bu sonuç, Türkiye'ye 48 yıllık aradan sonra —son katılım 1954 İsviçre Dünya Kupası idi— FIFA Dünya Kupası finallerine katılma hakkını kazandırmıştır.^【8】

Türkiye Milli Takımı, 2002 FIFA Dünya Kupası finallerinde C Grubu'nda Brezilya, Kosta Rika ve Çin ile birlikte yer almıştır. Grup, sonradan turnuvanın şampiyonu olacak Brezilya gibi güçlü bir rakip barındırmasına karşın Türkiye, üç maçın ikisinde öne geçmeyi başarmıştır.

3 Haziran 2002 tarihinde Ulsan'da (Güney Kore) oynanan ilk grup maçında Türkiye, turnuvanın şampiyon takımı Brezilya ile karşılaşmıştır. Hasan Şaş, 45+2. dakikada attığı golle milli takımın öne geçmesini sağlamış; ancak 50. dakikada Ronaldo ve 87. dakikada penaltıdan Rivaldo'nun golleriyle Türkiye, sahadan 2-1 yenik ayrılmıştır.^【9】

9 Haziran 2002 tarihinde Incheon'da (Güney Kore) oynanan ikinci grup maçında Türkiye, 56. dakikada Emre Belözoğlu'nun golüyle öne geçmiştir. Ancak bitime 4 dakika kala Winston Parks'ın beraberlik golüyle karşılaşma 1-1 sona ermiş; Türkiye, son maçta elenmeme zorunluluğuyla karşı karşıya kalmıştır.^【10】

13 Haziran 2002 tarihinde Seul'de oynanan son grup maçında Türkiye, Çin'i 3-0 mağlup etmiştir. Gollerini Hasan Şaş (6. dakika), Bülent Korkmaz (9. dakika) ve Ümit Davala (85. dakika) kaydetmiştir. ^【11】 Turnuvanın gruptan çıkış hesapları bakımından belirleyici olan bu maçta Brezilya'nın aynı anda Kosta Rika'yı 5-2 yenmesi, Türkiye'nin 4 puan ve averaj üstünlüğüyle C Grubu'ndan ikinci sıradan çıkmasını sağlamıştır.^【12】

Grup sürecinde Türkiye'nin istatistiksel görünümü şu şekildedir: 3 maç, 1 galibiyet, 1 beraberlik, 1 yenilgi, 5 gol (atılan), 4 gol (yenilen), 4 puan.^【13】Türkiye'nin yenilen dört golün üçü Brezilya'ya karşı gerçekleşmiştir; bu durum, grubun dengeleri açısından milli takımın Kosta Rika ve Çin karşısındaki performansını ortaya koymuştur.

Türkiye, son 16 turunda ev sahiplerinden Japonya ile eşleşmiştir. Miyagi'de İtalyan hakem Pierluigi Collina'nın yönetiminde oynanan bu karşılaşmada Ümit Davala, 12. dakikada attığı golle milli takımı öne geçirmiş ve Türkiye, maçı 1-0 kazanarak çeyrek finale yükselmiştir. ^【14】 Maç boyunca Japonya'nın yoğun tribün desteğine karşın Türkiye, savunma düzeni ve kontratak oyunuyla rakibine üstünlük kurmuştur.

^{Türkiye Yarı Finalde} (AA)

Türkiye, çeyrek finalde o güne kadar turnuvanın sürpriz ekibi konumundaki Senegal ile karşılaşmıştır. Senegal, grup aşamasında son şampiyon Fransa'yı eleyen ve çeyrek finale giden bir ekipti. Osaka'da oynanan karşılaşma, 90 dakika boyunca 0-0 tamamlanmış ve maç uzatmaya gitmiştir.^【15】

O turnuvada uygulanan "altın gol" kuralı çerçevesinde ilk golü atan takımın galip sayılacağı uzatma devresinde İlhan Mansız, 94. dakikada attığı golle Türkiye'ye yarı final biletini kazandırmıştır. ^【16】 Bu gol, turnuvanın öne çıkan anlarından biri olarak kayıtlara geçmiş; Türkiye'yi FIFA Dünya Kupası tarihinde ilk kez yarı final düzeyine taşımıştır.

26 Haziran 2002 tarihinde Saitama'da (Japonya) oynanan yarı final maçında Türkiye, grup aşamasında daha önce karşılaştığı Brezilya'nın karşısına çıkmıştır. Milli takım, çekişmeli bir müsabakanın ardından 49. dakikada Ronaldo'nun attığı tek gole engel olamayarak sahadan 1-0 yenik ayrılmıştır.^【17】 Öte yandan diğer yarı finalde Almanya, Güney Kore'yi 1-0 yenerek finale yükselmiştir.

^{Güney Kore - Türkiye Dünya Kupası Üçüncülük Maçı} (AA)

29 Haziran 2002 tarihinde Daegu'da (Güney Kore) oynanan üçüncülük maçında Türkiye, diğer ev sahibi ülke Güney Kore ile karşı karşıya gelmiştir. 63.483 seyircinin büyük çoğunluğunun ev sahibi takımı desteklediği bu stadyumda Türkiye, son derece çekişmeli geçen müsabakayı 3-2 kazanarak FIFA Dünya Kupası tarihinin en iyi derecesine ulaşmıştır.^【18】

Üçüncülük maçının tüm turnuva süreci içindeki ağırlığı, yalnızca skorla sınırlı kalmamıştır. Türkiye Milli Takımı, 2002 turnuvasını 7 maçlık yolculukta 4 galibiyet, 1 beraberlik ve 2 mağlubiyet siciliyle tamamlamıştır. Milli takım bu süreçte 10 gol atmış, kalesinde 6 gol görmüştür.^【19】 Bu performans, Türkiye'yi o güne kadar FIFA Dünya Kupası'nda en uzun soluklu yolculuğu yapan milli takım konumuna getirmiştir.

Türkiye Milli Takımı, 2002 FIFA Dünya Kupası'nda sahada sergilediği sportif tavır nedeniyle FIFA Fair Play Ödülü'ne layık görülmüştür.^【20】 Üçüncülük maçının ardından Daegu'daki statta yaşanan sahne, bu ödülün somut gerekçesi olarak öne çıkmaktadır: Türkiye'li futbolcular, kendi evinde mağlup olmanın hayal kırıklığını yaşayan Güney Kore'li oyuncuların ellerinden tutarak onları tribünleri selamlamaya davet etmiş; elde edilen zaferi paylaşmışlardır.

^{2002 Dünya Kupası'nda Üçümcü Olan A Milli Futbol Takımı Kadrosu} (AA)

Fair play kavramı, spor ahlakı literatüründe iki temel boyutuyla ele alınmaktadır: birincisi kurallara ilişkin sportif erdem, ikincisi ise bir yaşama ilkesi olarak sportif erdemdir. Bu ikinci boyut; rakibin maruz kalabileceği haksız durumları gidermek için gösterilen çabayı, galibiyet ve yenilgi durumlarında ölçülü davranmayı esas almakta; rakibi bir düşman değil, oyunun gerçekleşmesini sağlayan eşdeğer haklara sahip bir birey olarak görme ilkesine dayanmaktadır.^【21】

Bu çerçevede Türkiye'li futbolcuların Daegu'daki tutumu, söz konusu tanımın saha içi bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Türk Yazılı Spor Basını'nda yayımlanan dönem analizleri de 2002 Dünya Kupası'nı Türk futbolundaki fair play örneği olarak belgelemekte; bu maçın ardından Güney Kore'li futbolcularla sergilenen dayanışmanın uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdığını kayıt altına almaktadır.^【22】

30 Haziran 2002 tarihinde Yokohama'da (Japonya) oynanan final maçında Brezilya, Almanya'yı Ronaldo'nun iki golüyle 2-0 mağlup etmiştir.^【23】 Brezilya bu şampiyonlukla FIFA Dünya Kupası tarihinde beşinci kez zirveye ulaşan ilk takım unvanını kazanmıştır.

^{Taksim'de milli coşku} (AA)

Turnuvada 64 maçta toplam 161 gol kaydedilmiş; maç başına gol ortalaması 2,51 olarak gerçekleşmiştir. ^【24】Gol krallığı unvanını sekiz golle Brezilyalı Ronaldo almıştır. Rivaldo (Brezilya, 5 gol) ve Miroslav Klose (Almanya, 5 gol) ikinci sırayı paylaşmıştır. Jon Dahl Tomasson (Danimarka) ve Christian Vieri (İtalya) 4'er golle üçüncü sıradadır.^【25】

Futbol bilimleri literatüründe gol analizleri, Dünya Kupası turnuvaları arasındaki taktiksel dönüşümleri izlemek açısından veri sağlamaktadır. 2022 FIFA Katar Dünya Kupası'na ilişkin bir akademik çalışmaya göre, geçen on yıllarda maç başına gol ortalamaları ve gol oluşum biçimleri önemli değişimler geçirmiştir; bu çalışma aynı zamanda 2002 turnuvasında ikinci yarıda atılan gollerin oranının %59 düzeyinde gerçekleştiğini belgeleyen tarihsel verileri de kapsamaktadır.^【26】