2025 Bolivya Genel Seçimleri

2025 Bolivya genel seçimleri, 17 Ağustos 2025 tarihinde yapılmış olan devlet başkanlığı ve yasama organı seçimleridir. Seçim süreci, 19 Ekim 2025’te yapılan ikinci turla birlikte, 2006’dan beri ülkeyi yöneten Sosyalizme Doğru Hareket Partisi’nin (Movimiento al Socialismo – MAS) yaklaşık yirmi yıllık iktidarının sona ermesine yol açmıştır.

Bolivya'da devlet başkanı seçimi için oy kullanma işlemi, 17 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

Seçim Sistemi ve Genel Katılım

Devlet başkanı seçilebilmek için bir adayın ilk turda oyların yüzde 50’sinden fazlasını alması veya yüzde 40’tan fazla oyla ikinci sıradaki adaya en az 10 puan fark atması gerekmektedir. Hiçbir aday bu şartları yerine getiremediği için seçim ikinci tura kalmış, 19 Ekim 2025’te yapılan ikinci turda Rodrigo Paz Pereira devlet başkanlığını kazanmıştır.

Ülkede yaklaşık 7,9 milyon kayıtlı seçmen bulunmuş, oy kullanma zorunlu tutulmuştur. Oy verme işlemleri sabah saat 08.00’de başlamış, 16.00’da sona ermiştir. Seçim süreci genel olarak barışçıl geçmiş, münferit olaylar dışında ciddi bir ihlal yaşanmamıştır. Yeni devlet başkanının 8 Kasım 2025 tarihinde yemin ederek göreve başlaması kararlaştırılmıştır.

Bolivya'da devlet başkanı seçimi için oy kullanma işlemi, 17 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

Siyasal Arka Plan

2006 yılından itibaren Bolivya siyasetinde Sosyalizme Doğru Hareket Partisi (MAS) belirleyici güç olmuştur. Evo Morales’in liderliğinde yürütülen 2005, 2009, 2014 ve 2020 seçimleri partiye kesintisiz iktidar sağlamıştır. Morales dönemi, doğal gaz gelirlerinin millileştirilmesi, dış borçların azaltılması ve aşırı yoksulluğun düşürülmesi gibi politikalarla şekillenmiştir.

2019 seçimleri usulsüzlük iddiaları nedeniyle protestolarla sonuçlanmış, Morales istifa ederek ülkeyi terk etmiştir. 2020 seçimlerinde Morales’in müttefiki olan eski ekonomi bakanı Luis Arce, yüzde 52,4 oy alarak göreve gelmiş, ancak kısa sürede Morales ile siyasi ayrılıklar yaşamıştır. 2023 yılında döviz ve akaryakıt krizinin derinleşmesiyle hükümete yönelik protestolar artmış, MAS içinde Arce–Morales ayrışması belirginleşmiştir.

Morales, 2025 seçimlerinde aday olma isteğini dile getirmiş ancak Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Seçim Mahkemesi tarafından başvurusu reddedilmiştir. 2024 yılında “insan kaçakçılığı” suçlamasıyla hakkında yakalama kararı çıkarılmış, Morales suçlamaları reddetmiş ve taraftarlarına geçersiz oy kullanma çağrısı yapmıştır. 2025 seçimlerinde MAS, tarihinin en düşük oy oranını almıştır.

Bolivya'da devlet başkanı seçimi için oy kullanma işlemi, 17 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

İlk Tur (17 Ağustos 2025)

Seçim Günü ve Organizasyon

2025 Bolivya genel seçimleri 17 Ağustos 2025 Pazar günü yapılmıştır. Oy verme süreci Yüksek Seçim Mahkemesi (Tribunal Supremo Electoral – TSE) tarafından yürütülmüş, TSE Başkanı Óscar Hassenteufel seçim gününün barışçıl geçtiğini açıklamıştır. Sandık sonuçlarının fotoğrafları elektronik sistemle merkeze gönderilmiş, ardından resmi sayım süreci tamamlanmıştır.

Avrupa Birliği (AB) 120 gözlemci göndermiş, Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) ve diğer kurumların temsilcileri seçimleri izlemiştir. Gözlem raporlarına göre seçim genel olarak şeffaf gerçekleşmiştir. Bazı bölgelerde münferit olaylar kaydedilmiştir; örneğin Andronico Rodríguez, Cochabamba’daki Entre Ríos bölgesinde taşlı saldırıya uğramış, güvenlik eşliğinde oy kullanmıştır. Aynı bölgede küçük bir patlama meydana gelmiş ancak ciddi hasar veya can kaybı yaşanmamıştır.

Adaylar ve Partiler

2025 Bolivya genel seçimlerinde sekiz aday yarışmıştır. Adaylar farklı ideolojik çizgilerden gelmiş, seçim kampanyaları ağırlıklı olarak ekonomik kriz, yolsuzlukla mücadele ve dış politika başlıkları üzerinde yoğunlaşmıştır.

Rodrigo Paz Pereira

Rodrigo Paz Pereira, Hristiyan Demokrat Parti (Partido Demócrata Cristiano – PDC) adayıdır. Tarija senatörü olan Paz, eski devlet başkanı Jaime Paz Zamora’nın oğludur. Seçim kampanyasını “herkes için kapitalizm” söylemi üzerine kurmuştur. Paz, merkezi hükümetten bölgelere daha fazla kaynak aktarılması, yolsuzlukla mücadele, kredi erişiminin kolaylaştırılması, kayıt dışı ekonomiyi azaltmak için vergi teşvikleri ve Bolivya’da üretilmeyen mallarda ithalat engellerinin kaldırılması gibi vaatlerde bulunmuştur. Paz’ın seçim ortağı, polis teşkilatındaki yolsuzlukları ifşa etmesiyle tanınan eski polis kaptanı Edman Lara Montaño olmuştur.

Jorge “Tuto” Quiroga

Jorge Quiroga, muhafazakâr çizgideki Alianza Libre koalisyonunun adayıdır. 2001–2002 yıllarında geçici devlet başkanlığı yapmış, daha önce de Hugo Banzer döneminde başkan yardımcılığı görevinde bulunmuştur. Kampanyasında “20 kayıp yılı” sona erdirme söylemi öne çıkmıştır. Kamu harcamalarında kesinti, sol yönetimlerin desteklediği Venezuela, Küba ve Nikaragua ile ilişkilerin zayıflatılması ve radikal ekonomik dönüşümler vaat etmiştir.

Eski Devlet Başkanı Jorge 'Tuto' Quiroga (fotoğrafta), La Paz'daki sandık merkezinde, 17 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

Samuel Doria Medina

Samuel Doria Medina, Unidad (UN) ittifakının adayıdır. İş dünyasından gelen Medina, kampanya döneminde anketlerde uzun süre önde görünmesine rağmen seçimlerde üçüncü olmuştur. Seçim sonrasında Rodrigo Paz Pereira’yı ikinci turda destekleyeceğini açıklamıştır.

Merkez sağın adayı 66 yaşındaki iş insanı Samuel Doria Medina (fotoğrafta), La Paz'daki sandık merkezinde, 17 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

Eduardo del Castillo

MAS’ın adayı olarak seçimlere katılan Eduardo del Castillo, 36 yaşında olup içişleri bakanlığı görevinde bulunmuştur. MAS’ın tarihindeki en düşük oy oranını almış, yüzde 3,16’da kalmıştır. Bu oran, partinin hukuki varlığını sürdürmesini sağlayacak asgari yüzde 3’lük eşiği kıl payı geçmiştir.

Andrónico Rodríguez

Andrónico Rodríguez, MAS’tan ayrılarak küçük bir koalisyon çatısı altında aday olmuştur. Morales’in eski müttefiki ve koka yetiştiricileri sendikasının lideri olarak bilinen Rodríguez, başlangıçta yüksek bir oy beklentisi taşısa da yüzde 8,22 oy alarak dördüncü sırada kalmıştır. Oy verme sırasında taşlı saldırıya uğramış, patlayıcı düzeneğin infilak ettiği sandık bölgesinde güvenlik güçleri eşliğinde oyunu kullanabilmiştir.

Diğer Adaylar

Diğer adaylardan Manfred Reyes Villa, Súmate hareketi adına yüzde 6,62 oy alarak beşinci olmuştur. Bunun dışında daha küçük partilerden adaylar da seçime katılmış ancak oy oranları düşük kalmıştır.

Bolivya başkan adayı Jorge Quiroga Ramirez'in La Paz'da düzenlediği son miting, 14 Ağustos 2025 - (Anadolu Ajansı)

İlk Tur Seçim Sonuçları

Yüksek Seçim Mahkemesi tarafından açıklanan ön sonuçlara göre hiçbir aday devlet başkanlığını ilk turda kazanamamış, seçim 19 Ekim 2025’te yapılacak ikinci tura kalmıştır.

Oy Oranları (2025 Bolivya Genel Seçimleri – 1. Tur)

Geçersiz ve boş oyların oranı yüzde 19–21,5 arasında gerçekleşmiştir. İlk turda hiçbir aday kazanma şartlarını sağlayamadığından seçim ikinci tura kalmıştır. İkinci tura, en yüksek oyu alan Rodrigo Paz Pereira ile ikinci sıradaki Jorge “Tuto” Quiroga katılmıştır.

İkinci Tur (19 Ekim 2025)

İkinci tur oylama 19 Ekim 2025 Pazar günü yapılmıştır. Hristiyan Demokratik Parti (PDC) adayı Rodrigo Paz Pereira ile Alianza Libre adayı Jorge “Tuto” Quiroga arasında geçen yarış, 2006’dan beri süregelen MAS iktidarını resmen sonlandırmıştır. Yüksek Seçim Mahkemesi (TSE) tarafından açıklanan sonuçlara göre sandıkların yüzde 97’si sayıldığında Rodrigo Paz oyların %54,5’ini, Jorge Quiroga ise %45,4’ünü almıştır.

Oy Oranları (2025 Bolivya Seçimleri – 2. Tur)

TSE Başkanı Óscar Hassenteufel sonuçların “geri döndürülemez” olduğunu bildirmiştir. Oy kullanma işlemleri sabah 08.00’de başlamış, 16.00’da sona ermiştir. Seçim günü büyük olay yaşanmamış, süreç genel olarak barışçıl geçmiştir. İlk tahminlerde Quiroga’nın önde olduğu bildirilmiş, ancak resmi sayım ilerledikçe Rodrigo Paz üstünlüğü sağlamıştır.

Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından La Paz ve Tarija şehirlerinde kutlamalar yapılmıştır. Quiroga sonuçları kabul etmiş, Paz’ı tebrik ettiğini açıklamıştır. Yeni devlet başkanının görev süresi 8 Kasım 2025’te düzenlenen yemin töreniyle başlayacaktır.

Bolivya'da devlet başkanı seçimini kazanan Rodrigo Paz, 20 Ekim 2025 - (Anadolu Ajansı)

Ekonomik ve Siyasal Arka Plan

İkinci turun gerçekleştirildiği dönemde Bolivya, son kırk yılın en ağır ekonomik krizlerinden biriyle karşı karşıya kalmıştır. Enflasyon oranı yüzde 23–25 seviyesine ulaşmış, ABD doları kıtlığı ve akaryakıt yetersizliği nedeniyle ülke genelinde uzun kuyruklar oluşmuştur. Doğal gaz üretimi yüzde 46 oranında azalmış, enerji gelirleri 2013’teki 6,1 milyar dolardan 2024’te 1,6 milyar dolara gerilemiştir.

Rodrigo Paz kampanyasında “herkes için kapitalizm” anlayışını vurgulamış, küçük ve orta ölçekli işletmelere destek, kayıt dışı ekonominin azaltılması ve üretim teşviki vaat etmiştir. Ayrıca merkezi hükümet gelirlerinin yarısının bölgesel yönetimlerle paylaşılacağı bir model önermiştir. Jorge Quiroga ise kamu harcamalarında kesinti, devlet işletmelerinin özelleştirilmesi ve IMF destekli bir mali program vaat etmiştir.

Her iki aday da ABD ile ilişkilerin normalleştirilmesini savunmuştur. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, seçim öncesinde “her iki adayın da Washington ile daha güçlü ilişkiler istediğini” belirtmiştir. Seçim öncesi Paz’ın ABD’li yetkililerle 1,5 milyar dolarlık ekonomik iş birliği anlaşması için temaslarda bulunduğu basına yansımıştır.

Yeni Dönem ve Parlamento Dağılımı

Seçim sonuçlarına göre Rodrigo Paz liderliğindeki PDC, Temsilciler Meclisi’nde 49, Senato’da 16 sandalye kazanmıştır. Bu sonuç, hükümetin yasama çoğunluğu olmaksızın koalisyon kurarak yasama faaliyetlerini yürütmesini zorunlu hale getirmiştir.

Paz’ın yardımcısı Edman Lara Montaño, seçim sonrası yaptığı açıklamada “birlik ve uzlaşma zamanı” çağrısında bulunmuştur. Lara’nın halk tabanındaki popülerliği, özellikle genç seçmenlerin yöneliminde etkili olmuştur. Ancak sendikal örgütler, sosyal yardımların azaltılmasına karşı çıkacaklarını duyurmuştur.

Rodrigo Paz, seçim sonrasında yaptığı açıklamalarda önceliğinin yakıt tedarikini güvence altına almak ve döviz rezervlerini güçlendirmek olduğunu belirtmiştir. Evrensel yakıt sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılacağı, ancak kırılgan sektörler için desteklerin süreceği bildirilmiştir.