2026 Nobel Ekonomi Ödülü

2026 Alfred Nobel Anısına İsveç Merkez Bankası İktisat Bilimleri Ödülü (2026 Nobel Ekonomi Ödülü), İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından 12 Ekim 2026 tarihinde sahipleri açıklanan ödüldür.^【1】 Ödül, "makroekonomik istikrarın mikroekonomik temelleri" alanındaki çalışmaları nedeniyle ABD'li iktisatçılar Robert E. Hall ve Michael Woodford'a verilmiştir.^【2】 Ödül sahiplerinin her biri ödülün yarısını (1/2) almıştır. 12 milyon İsveç kronu tutarındaki ödül, iki ödül sahibi arasında eşit olarak paylaştırılacaktır.^【3】

^{İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinde düzenlenen basın toplantısında, 2026 Nobel Ekonomi Ödülü'nün sahipleri açıklanıyor, 12 Ekim 2026 - (Anadolu Ajansı)}

2026 Nobel Ekonomi Ödülü'nün sahipleri, 12 Ekim 2026 Pazartesi günü Stockholm'deki İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinde düzenlenen basın toplantısında açıklanmıştır.^【4】 Ödül sahipleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, Ödül Komitesi Başkanı John Hassler ve Ödül Komitesi üyesi ve uzman Timo Boppart tarafından duyurulmuştur.^【5】

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinin basın bülteninde, 2026 yılı Alfred Nobel Anısına İsveç Merkez Bankası İktisat Bilimleri Ödülü'nün Stanford Üniversitesi'nden (California, ABD) Robert E. Hall ile Columbia Üniversitesi'nden (New York, ABD) Michael Woodford'a verilmesine karar verildiği bildirilmiştir.^【6】

İktisat ödülü, 2026 yılında sahipleri en son açıklanan ödül olmuştur. Bu ödülden önce fizyoloji veya tıp, fizik, kimya, edebiyat ve barış dallarındaki özgün Nobel Ödülleri açıklanmıştır.^【7】

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, ödülün gerekçesini "makroekonomik istikrarın mikroekonomik temelleri için" şeklinde açıklamıştır.^【8】 Akademinin basın bülteninde, Hall ve Woodford'un istikrar politikasını etkin biçimde uygulama kabiliyetini önemli ölçüde geliştiren yeni makroekonomik modeller geliştirdiği belirtilmiştir. Bültende, bu modeller temelinde zamanlaması doğru belirlenmiş maliye ve para politikası tedbirlerinin ekonominin zirvelerini ve diplerini azaltabileceği ifade edilmiştir.^【9】

Bültende ayrıca Hall ve Woodford'un ödüle, istikrar politikasını yeniden canlandırmak amacıyla ekonomik modellerin nasıl yeniden yapılandırılabileceğini ortaya koymaları nedeniyle layık görüldüğü belirtilmiştir.^【10】

Akademinin açıklamasında, ekonominin birbirini izleyen daralma ve genişleme dönemleriyle karakterize olduğu belirtilmiştir. İktisatçı John Maynard Keynes'in yaklaşık bir asır önce teorilerini ortaya koymasından bu yana istikrar politikası, söz konusu dalgalanmalarla mücadelede önemli bir yer tutmuştur. Bu yaklaşımda, resesyon dönemlerinde faiz oranlarının düşürülmesi ve bütçe açığının artırılması yoluyla ekonominin canlandırılması, aşırı ısınan ekonomilerde ise bunun tersine başvurularak ekonomik faaliyetin yavaşlatılması amaçlanmaktadır.^【11】

Açıklamada, 1970'lerdeki petrol krizleri sırasında alınacak tedbirlerin ne zaman ve nasıl uygulanacağını belirleyen Keynesyen modellerin artık işlemediğinin görüldüğü ifade edilmiştir. Bu modellerin işsizliği azaltmakta başarısız olduğu, bunun yerine kontrolsüz enflasyona yol açtığı belirtilmiştir. Batı ülkelerinin düşük büyüme, yüksek işsizlik ve yüksek enflasyonla geçen bir on yıl yaşadığı, bu dönemde pek çok kişinin istikrar politikasının yarardan çok zarar getirdiğine ve bu politikadan vazgeçilmesi gerektiğine inandığı aktarılmıştır.^【12】

Politika yapıcılar, on yıllar boyunca daha yüksek enflasyonu daha düşük işsizlikle ilişkilendiren ekonomik modellere dayanmıştır. Ancak fiyatların ve işsizliğin aynı anda yükseldiği 1970'lerdeki stagflasyon dönemi, bu modellerin yetersizliğini ortaya koymuştur.^【13】Ödül Komitesi üyesi Timo Boppart, bu duruma ilişkin şunları söylemiştir: "Robert Hall ve Michael Woodford'un çözümü, sıfırdan yeni bir çerçeve inşa etmekti."^【14】

^{İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinde düzenlenen basın toplantısında, 2026 Nobel Ekonomi Ödülü'nün sahipleri açıklanıyor, 12 Ekim 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Hall ve Woodford, modellerini enflasyon, üretim ve tüketim gibi makroekonomik değişkenler arasındaki istatistiksel bağlantılar üzerine kurmak yerine, mikroekonomik temellere dayandırmayı tercih etmiştir. Bu yaklaşım, bireysel hane halklarının ve işletmelerin kararlarının bir araya gelerek ekonomiyi nasıl etkilediğinin anlaşılmasını kapsamaktadır.^【15】

Akademinin açıklamasında, bu modellerin temel bileşenlerinden birinin hane halklarının ve işletmelerin tasarruf yapma veya ürün fiyatlarını belirleme gibi kararlar alırken geleceğe yönelik beklentilerini dikkate almaları olduğu belirtilmiştir. Hükümetler ve merkez bankaları ekonomi politikalarına ilişkin planlarını kamuoyuyla paylaştığında, bu beklentileri etkileyebilmekte ve ekonomik faaliyetlerin istenen yönde ilerlemesine katkıda bulunabilmektedir. Akademi, yeni modellere ilişkin "Yeni modellerin kullanılmaya başlanmasından bu yana, bu modeller bizi etkileyen ekonomik daralmalarla başa çıkmada son derece yardımcı olmuştur." demiştir.^【16】

Hall ve Woodford'un çalışmaları, merkez bankaları ve hükümetlerin ekonomik genişleme ve daralma dönemlerini yumuşatmak, zararlı dalgalanmaları azaltmak amacıyla uyguladığı maliye ve para politikalarına temel oluşturmaktadır.^【17】

Ödül sahiplerinin temel tespitlerinden biri, ekonomilerin istikrara kavuşturulmasında, ekonominin işleyişini açıklayan yukarıdan aşağıya teoriler yerine hane halkları ve işletmeler tarafından mikro düzeyde alınan milyonlarca kararın dikkate alınması gerektiğidir.^【18】

Robert E. Hall, 1978 yılında yayımladığı bir makalede, tüketicilerin harcama kararlarının gelecekteki gelirlerine ilişkin beklentilerini yansıttığını göstermiştir.^【19】 Hall'un ortaya koyduğu bu yaklaşım, hane halklarının tüketim kararlarının geleceğe ilişkin beklentileri doğrultusunda şekillendiğini açıklamakta ve Michael Woodford'un tüketimin nasıl belirlendiğine ilişkin geliştirdiği modelin temelini oluşturmaktadır.^【20】

Michael Woodford, 2003 yılında yayımlanan kitabıyla sonuçlanan araştırmalarında, işletmelerin fiyatlandırma kararlarını enflasyon ve para politikasıyla ilişkilendiren bir çerçeve geliştirmiştir.^【21】 Woodford, merkez bankalarının ekonomik faaliyeti yalnızca dolaşımdaki para miktarını değiştirerek değil, faiz oranlarını ayarlayarak da canlandırabileceğini veya yavaşlatabileceğini göstermiştir.^【22】

Woodford'un geliştirdiği çerçeve, ileriye dönük yönlendirme ve varlık alımları gibi para politikası araçlarının ekonomiyi nasıl destekleyebileceğinin anlaşılmasına da katkı sağlamıştır.^【23】

Hall ve Woodford'un çalışmaları, günümüzde makroekonomi ve para politikası alanlarında kullanılan çeşitli kavramların gelişmesine katkıda bulunmuştur.^【24】

İleriye dönük yönlendirme (forward guidance): Merkez bankalarının para politikasının gelecekteki seyrine ilişkin kamuoyuna yaptığı açıklama ve yönlendirmelerdir. Faiz oranlarının sıfıra yakın veya sıfır düzeyinde bulunduğu 2008 finansal krizinin ardından bu araç daha fazla önem kazanmıştır.

Yapışkan fiyatlar: Fiyatların ekonomik koşullardaki veya talepteki değişikliklere hemen uyum sağlayamaması durumudur. Bu katılık, fiyatların değişen koşullara gecikmeli tepki vermesine neden olur.

Çıktı açığı (output gap): Bir ekonominin gerçekleşen üretimi ile potansiyel üretimi arasındaki farktır. Ekonomik istikrar politikaları, gerçekleşen üretimi potansiyel üretime yaklaştırarak çıktı açığını sıfıra yönlendirmeyi amaçlar.

Robert E. Hall, 1943 yılında ABD'nin California eyaletine bağlı Palo Alto'da doğmuştur. 1967 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT, Cambridge, ABD) doktora derecesini almıştır. Stanford Üniversitesi'nde profesördür.^【25】

Hall, ABD'deki resesyonların tarihlendirilmesinden sorumlu komiteye 46 yıl başkanlık etmiştir. Hall, ABD Hazine Bakanlığı, ABD Adalet Bakanlığı ve Federal Rezerv Kurulu'na danışmanlık yapmıştır.^【26】

Michael Woodford, 1955 yılında ABD'nin Massachusetts eyaletine bağlı Chicopee'de doğmuştur. 1983 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT, Cambridge, ABD) doktora derecesini almıştır. Columbia Üniversitesi'nde (New York, ABD) profesördür.^【27】

2026 yılı ödül miktarı 12 milyon İsveç kronu olarak belirlenmiş olup bu tutar ödül sahipleri arasında eşit olarak paylaştırılacaktır. Ödül miktarı, 2025 yılında 11 milyon İsveç kronu olarak verilmiştir. 12 milyon İsveç kronu yaklaşık 1,2 milyon dolara karşılık gelmektedir.

İktisat ödülü, diğer Nobel ödüllerinde olduğu gibi bir diploma, bir altın madalya ve 1,2 milyon dolarlık bir çekten oluşmaktadır.

Ödülün resmi adı Alfred Nobel Anısına İsveç Merkez Bankası İktisat Bilimleri Ödülü'dür.^【28】 Ödül, İsveç Merkez Bankasının (Sveriges Riksbank) 1968 yılında Alfred Nobel'in anısına ekonomi dalında da ödül verilmesini kararlaştırmasıyla ilk kez 1969 yılında verilmiştir.^【29】 İktisat ödülü, sanayici ve dinamitin mucidi Alfred Nobel'in 1895 tarihli vasiyetiyle oluşturulan beş özgün ödül arasında yer almamaktadır.

Önceki ödül sahiplerinin çoğunluğu ABD'lidir. Ödülü bugüne kadar yalnızca üç kadın kazanmış olup bunların en sonuncusu, ABD'de cinsiyetin ücretler ve istihdam üzerindeki zaman içindeki etkisine ilişkin çalışmalarıyla 2023 yılında ödülü alan Claudia Goldin'dir.^【30】

2025 Nobel Ekonomi Ödülü, "teknolojik gelişmeler yoluyla sürdürülebilir büyümenin ön koşullarını belirlemiş olması nedeniyle" Joel Mokyr'in yanı sıra "yaratıcı yıkım yoluyla sürdürülebilir büyüme teorisine" ilişkin çalışmaları dolayısıyla Philippe Aghion ve Peter Howitt'e verilmiştir.

2024 yılında Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James Robinson, kurumların ekonomik refahı nasıl şekillendirdiğine ilişkin araştırmaları nedeniyle ödülü kazanmıştır. 2023 yılında ise Harvard Üniversitesinden iktisatçı Claudia Goldin, kadınların işgücü piyasasındaki sonuçlarına ilişkin araştırmaları nedeniyle ödüle layık görülmüştür.^【31】

Nobel Vakfı, İsveçli Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine, ölümünün ardından 29 Haziran 1900 tarihinde kurulmuştur. Nobel Ödülleri; İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp olmak üzere beş dalda verilmektedir.

Nobel Ödülleri, her yıl Alfred Nobel'in öldüğü gün olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerine teslim edilmektedir. Ödüllerin 1901'deki başlangıcından bu yana verilmediği birkaç yıl olmuştur. Ödüllerin verilmediği durumların çoğu Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında gerçekleşmiştir. Ödül törenleri, Kovid-19 salgını nedeniyle 2020 ve 2021 yıllarında yapılamamıştır.

İktisat ödülünü veren İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 1739 yılında kurulmuş bağımsız bir kuruluştur. Akademinin genel amacı bilimleri teşvik etmek ve bilimlerin toplumdaki etkisini güçlendirmektir. Akademi, doğa bilimleri ve matematik alanında özel sorumluluk üstlenmekte, bunun yanı sıra farklı disiplinler arasında fikir alışverişini teşvik etmeye çalışmaktadır.^【32】