6. Dünya Göçebe Oyunları

6. Dünya Göçebe Oyunları, 31 Ağustos-6 Eylül 2026 tarihleri arasında Kırgızistan'da düzenlenecek uluslararası bir spor, kültür ve bilim etkinliğidir. Etkinlik, göçebe halkların etnik sporlarını ve geleneksel kültürünü korumayı, geliştirmeyi ve dünyaya tanıtmayı amaçlamaktadır. Organizasyon, "Güçte birlik, ruhta birlik" sloganıyla düzenlenecek olup Kırgızistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu tarafından üstlenilmiştir. Oyunların hazırlık ve yürütme süreci için bir Düzenleme Komitesi kurulmuş, sekretarya görevi ise Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası Kamu Derneği tarafından yürütülmüştür.

Dünya Göçebe Oyunları'nın kökleri, dünya edebiyatının en büyük destanlarından biri sayılan "Manas" destanına dayandırılmaktadır. Destanın "Kokotaydın Aşı" bölümünde, insanların yarışlar, at yarışları, güreş ve diplomasi için bir araya geldiği bir etkinlik anlatılmakta olup bu bölüm, sporla ve ritüelle birlik alanı olarak Oyunlar'ın erken bir prototipi kabul edilmektedir. Oyunların Eylül ayında düzenlenmesinin nedeni, göçebe kültüründe bu dönemin mevsimlik göçün sona erdiği zamana denk gelmesidir; bu dönemde ritüeller, oyunlar ve toplanmalarla kutlanan bir "toy" ile yeni bir döngü başlamaktadır.

Proje, göçebe uygarlıkların mirasını spor, kültür ve geleneksel bilgi aracılığıyla korumak ve tanıtmak amacıyla 2014 yılında Kırgız Cumhuriyeti tarafından başlatılmıştır. Oyunların ilk üç edisyonu Kırgızistan'ın Çolpon-Ata şehrinde gerçekleştirilmiştir:

• I. Dünya Göçebe Oyunları (2014): 19 ülkeden 583 katılımcı, 10 spor disiplini.
• II. Dünya Göçebe Oyunları (2016): Kırgızistan'da düzenlenmiştir.
• III. Dünya Göçebe Oyunları (2018): Kırgızistan'da düzenlenmiştir.

Sonraki iki edisyon Kırgızistan dışında düzenlenmiştir:

• IV. Dünya Göçebe Oyunları (2022): Türkiye'nin İznik ilçesinde, 29 Eylül-2 Ekim tarihleri arasında; 102 ülkeden 3.000 katılımcı, 12 spor disiplini.
• V. Dünya Göçebe Oyunları (2024): Kazakistan'ın Astana şehrinde, 8-15 Eylül tarihleri arasında; 89 ülkeden 2.500 katılımcı, 21 spor disiplini.

V. Dünya Göçebe Oyunları'nın ardından ev sahipliği hakkı, Kazakistan Cumhuriyeti tarafından resmî olarak Kırgız Cumhuriyeti'ne devredilmiştir. Böylece 6. Dünya Göçebe Oyunları'nın Kırgızistan'da düzenlenmesine karar verilmiştir.

Dünya Göçebe Oyunları, Birleşmiş Milletler tarafından kültürlerarası diyalog için etkili bir araç olarak tanınmaktadır. Oyunlar, uluslararası spor federasyonları ve kültürel kurumlar tarafından desteklenmektedir ve küresel sürdürülebilir kalkınma gündemine dahil edilmiştir. UNESCO, etkinliği somut olmayan kültürel mirasın korunmasına önemli bir katkı olarak nitelendirmiştir.

Ulusal delegasyonların katılımını düzenleyen temel belge, 6. Dünya Göçebe Oyunları Katılım Yönetmeliği'dir. Bu belge, katılım şartlarını belirlemekte ve Kırgız Cumhuriyeti'nin resmî diplomatik kanalları aracılığıyla katılımcı ülkelere dağıtılarak resmî davet niteliği taşımaktadır.

6. Dünya Göçebe Oyunları'nın programı geleneksel olarak üç ana alan üzerine kuruludur:

• Spor Programı: Dünyanın dört bir yanından halkların etnospor disiplinlerini, geleneksel oyunlarını ve müsabakalarını bir araya getirecektir.
• Kültür Programı: Büyük ölçekli festival formatlarını ve ülkenin bölgelerinin geleneklerini, el sanatlarını, müziğini, dansını, ritüellerini ve ulusal mutfağını canlı biçimde sergileyeceği etno-köyü kapsayacaktır.
• Bilim Programı: Kültürel miras, geleneksel uygulamalar ve etnosporun modern dünyadaki rolü konularında mesleki diyaloğu teşvik etmeyi amaçlayan uluslararası bir bilimsel ve uygulamalı konferansı içerecektir.

Oyunların açılış töreni, Kırgızistan'ın Bağımsızlık Günü'nün 35. yılı kutlamalarıyla eş zamanlı olarak 31 Ağustos akşamı, yerel saatle 21.00'de, başkent Bişkek'teki 51 bin seyirci kapasiteli Bişkek Arena Stadyumu'nda gerçekleştirilecektir. Törene, 1 Eylül'de Kırgızistan'ın dönem başkanlığında gerçekleşecek Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Liderler Zirvesi'ne katılacak devlet başkanları ve heyetlerin katılması beklenmektedir.

Açılış töreninde, Oyunlar'ın ana sembolü haline gelen "Su Kervanı" projesi kapsamında bir tören düzenlenecektir. Bu proje çerçevesinde ülkenin 40 şehrinde 40 gün boyunca dolaşılarak Tanrı Dağı'ndaki kutsal kaynaklardan sular toplanmıştır. Ülkenin dört bir yanını temsil eden kişiler tarafından özel kaplara doldurularak Bişkek'e getirilen bu sular, uluslararası katılımcı ülkelerin delegasyonlarının getirdiği sularla buluşturularak tek bir kapta harmanlanacaktır. Bu an, dünya halkları arasındaki bağı, kültürel uyumu ve karşılıklı saygıyı simgeleyecektir.

^{Resmi maskot "Batay" (AA)}

Oyunların resmî maskotu, Kırgızistan dağlarının simgesi olan kar leoparıdır (kar parsı). "Batay" adı verilen maskot; gücü, özgürlüğü ve sarsılmaz duruşu simgelemektedir. İsimdeki "Ba" kelimesi "leopar" anlamını taşımakta, "Tay" kısmı ise "destek" anlamına gelen kelimenin kısaltmasından oluşmaktadır.

6. Dünya Göçebe Oyunları'nın etkinlikleri, aşağıdaki başlıca merkezlerde gerçekleştirilecektir:

^{Bişkek Arena Stadyumu (AA)}

• Bişkek Arena Stadyumu (Azattyk Arena): Açılış ve kapanış törenlerinin düzenleneceği, başkent Bişkek'teki 51 bin kişi kapasiteli stadyumdur.
• Çolpon-Ata Hipodromu: Issık Göl kıyısındaki Çolpon-Ata şehrinde bulunan, at yarışları ve at müsabakalarının düzenleneceği mekândır.
• Kök Börü Arenası: Çolpon-Ata Hipodromu bünyesinde yer alan ve kokpar, kok-boru gibi müsabakaların yapılacağı arenadır.
• Gazprom Spor Kompleksi: Ulusal ve uluslararası güreş stillerinin müsabakalarının düzenleneceği modern spor tesisidir.
• Ruh Ordo Cengiz Aytmatov Kültür Merkezi: Mas güreşi, halat çekme ve Toguz Korgool gibi müsabakaların yanı sıra panel ve kültürel etkinliklerin düzenleneceği merkezdir.
• Kurmancan Datka Göçebe Medeniyeti Merkezi (Örnök tatil köyü): Kültürel ve bilimsel etkinliklerin, sergilerin ve konferansların düzenleneceği merkezdir.
• Avrasya Otel Spor Alanı (Kara-Oy tatil köyü): "Zeka ve strateji oyunları" kategorisindeki turnuvaların düzenleneceği alandır.
• Dordoy Nomad Amfi Tiyatrosu (Bosteri tatil köyü): Kültürel ve sahne etkinliklerinin düzenleneceği amfi tiyatrodur.
• Kırçın Yaylası (Etno-köy/Ethno-Town): Yüzlerce çadırın ve dev sahnelerin kurulacağı, etno-pazarların, geleneksel okçuluğun, kartal ve şahinle avcılık gösterilerinin, halat çekme, sırıkla atlama, bilek güreşi, en hızlı çadır kurma yarışları ve geleneksel mutfak festivallerinin düzenleneceği alandır.

Bu altı ana merkezde, Oyunlar kapsamında toplam 835 kültürel etkinlik düzenlenecektir.

Organizasyonda, at yarışı, milli güreş, geleneksel entelektüel oyunlar, dövüş sanatları, geleneksel okçuluk, ulusal kuş avcılığı gibi 42 spor dalında müsabakalar düzenlenecektir. Spor programının bazı bölümleri aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:

• Baige (18 kilometrelik mesafeli uzun mesafe at yarışı)
• Tenge Ilu (Tyiyn Enmei) (at üstünde koşarken yerden madeni para toplama oyunu)
• Kok-Boru / Kokpar (iki takımın at üstünde bir keçi leşini rakip takımın kalesine yerleştirmeye çalıştığı, poloya benzer geleneksel oyun)
• At üstünde güreş (Er Enişi) (rakibi atından düşürmeye çalışılan güreş)
• At üstünde okçuluk

• Kuraş
• Kazak Küreşi
• Nomad Strongman (ağır taş kaldırma, çuval taşıma, cirit atma gibi kuvvet gösterilerini içeren yarışma)
• Mas Güreşi (Tayak Tartış) (karşılıklı oturan iki rakibin bir sopayı çekiştirdiği oyun)
• Halat çekme
• Alış (Kırgız kuşak güreşi)
• Aşırtmalı Aba Güreşi (Türk kuşak güreşi)
• Köreş (Türk kültürlerinden kuşak güreşi)

• Kuşbegilik (altın kartallarla geleneksel avcılık)
• Geleneksel okçuluk
• Aşık Atu (koyun aşık kemikleriyle oynanan geleneksel oyun)
• Ordo (dairesel alanda taş fırlatarak merkeze dizilmiş parçaları devirme oyunu)

• Mangala
• Oware
• Togızkumalak (Toguz Korgool)

Spor programı kapsamında ayrıca Kyrgyz usulü okçuluk, Türk usulü okçuluk, Macar usulü at üstü okçuluk, kement fırlatma, tug-of-war, güçlü adam (strongman) yarışmaları, omurga kırma müsabakaları, dalba müsabakaları, şahin/kartal ile avcılık müsabakaları, kol güreşi, uzun mesafe binicilik maratonu ve Lyangi, Chidaoba, Ssireum-küreş, Lucta Italica, Naga Wrestling, Haft Sang, Pencak Silat gibi gösteri/sergileme müsabakaları da düzenlenecektir.

Kok-Boru, iki takımın 12 kişilik kadrolarla (sahada dörder kişi) "ulak" adı verilen hazırlanmış keçi leşini "kazan" adı verilen kâse biçimli kaleye taşımaya çalıştığı oyundur. Oyun; Kazakistan'da Kok Par, Afganistan'da ise Buzkaşi olarak adlandırılmaktadır.

Kültür programı kapsamında Kırçın Yaylası'nda etno-pazarlar, atlı okçuluk, kartal ve şahinle avcılık gösterileri, halat çekme, sırıkla atlama, bilek güreşi, en hızlı çadır kurma yarışları ve geleneksel mutfak festivalleri düzenlenecektir. Ülkenin dört bir yanından gelen zanaatkârların el sanatları, geleneksel müzik ve dans gösterileri, etnokültürel festivaller, unutulmaya yüz tutmuş ritüeller ve ulusal mutfağın lezzetleri de bu program dahilinde sergilenecektir.

Kurmancan Datka Göçebe Medeniyeti Merkezi'nde "Büyük Dağların Efsanesi" adlı park ve dekoratif heykel sergisi, taş heykel sokağı, kum heykel sokağı ile resim, grafik sanatlar, seramik ve heykel atölyeleri düzenlenecektir. Merkezde ayrıca eski Kırgızların savaş zırhlarını konu alan "Başat" programı sunulacaktır.

Cholpon-Ata Hipodromu'nda "Kochmondor Zhanyrygı" (Göçebelerin Yankısı) Uluslararası Etno-Şarkı Festivali düzenlenecektir. Festival kapsamında Büyük Göçebe Göçü'nün temsilî yürüyüşü, "Etno-Hit Günü", "Dünya Hit Günü" programları ve ödül töreni yer alacaktır.

Dünya Göçebe Oyunları kapsamında 3 Eylül'de Kurmancan Datka Göçebe Medeniyeti Merkezi'nde "Göçebe Medeniyetler: Miras, Paradigmalar ve Gelecek Perspektifleri" başlıklı uluslararası bilimsel konferans gerçekleştirilecektir. Konferansa katılım özel davet listesi ile sınırlandırılacaktır.