Abdülkadir Kemali (Öğütçü) Bey, 1889’da Adana’nın Osmaniye kazasında doğmuş, Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyetin ilk yıllarına uzanan süreçte hukukçu, siyasetçi ve gazeteci olarak faaliyet göstermiştir. Adana’da eğitimine başlayan Kemali Bey, İstanbul Hukuk Mektebi’nden 1912’de mezun olmuş, İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katılmış ve çeşitli gazeteler yayımlamıştır. Siirt, Basra ve Adana’da savcılık, kaymakamlık gibi görevler üstlenmiş, Çanakkale Savaşı’na yedek subay olarak katılmıştır. 1920’de TBMM I. Dönem Kastamonu milletvekili seçilmiş, Pozantı İstiklal Mahkemesi başkanlığı yapmış, ancak sık izin alması nedeniyle Meclis çalışmalarına sınırlı katılmıştır. Kanun teklifleri ve önergeleriyle adalet, eğitim ve ekonomi alanlarında öneriler sunmuştur. Milletvekilliği sonrası Adana ve İstanbul’da avukatlık yapmış, Mücâhede, Toksöz ve Ahali gazetelerini çıkarmış, muhalif yazıları nedeniyle yargılanmış ve 1930’da Suriye’ye kaçmıştır. 1939’da Türkiye’ye dönerek Bergama hakimliği yapmış, 1946’da Demokrat Parti’ye katılmış ancak bağımsız aday olmuş, 1949’da Ankara’da vefat etmiştir. Pozantı İstiklal Mahkemesi üyeliği nedeniyle kırmızı-yeşil kurdeleli İstiklal Madalyası almış, oğlu Orhan Kemal’in babası olarak da bilinir.

Erken Yaşam ve Eğitim

Abdülkadir Kemali Bey, 1889’da Adana’nın Osmaniye (Yarpuz) kazasında, emekli Sorgu Hâkimi Bekir Sıtkı Bey ve Emine Dilber Hanım’ın oğlu olarak doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ceyhan İbtidaî Mektebi ve Rüştiyesi’nde, lise eğitimini Adana İdadisi’nde tamamladı. İstanbul’a giderek iki yıl Hamidiye Yüksek Ticaret Okulu’nda okudu, ardından İstanbul Hukuk Mektebi’ne girdi. Bu dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı ve Erganun, Şeb-Tap ve Mehtap gazetelerini yayımladı. Hukuk öğrenimi sırasında, 1 Aralık 1909’da Adliye Nezareti Memurîn Sicil Müdürlüğü Kalemi’nde kâtip olarak devlet hizmetine başladı.

Hukuk ve Askeri Kariyer

1912’de Hukuk Mektebi’nden mezun olan Kemali Bey, İstanbul İstintak Dairesi’nde kâtipken, 10 Nisan 1913’te Siirt Bidayet Mahkemesi Savcı Yardımcılığı’na atandı. Ardından Basra Vilayeti Merkez Bidayet Mahkemesi Savcılığı yaptı. 18 Nisan 1914’te izin talebinin reddedilmesi üzerine memuriyetten istifa etti. Aynı yıl seferberlik ilanıyla yedek subay olarak orduya katıldı ve Çanakkale Savaşı’na asteğmen rütbesiyle katıldı. 24 Haziran 1918’de Adana Hukuk İşleri Müdürlüğü’ne atandı, ardından Kirmasti (Mustafa Kemal Paşa) Kaymakamlığı’na getirildi. Bilecik’te, 18 Ermeni’nin öldürülmesi olayından sorumlu tutularak 2 Nisan 1919’da tutuklandı, İstanbul’da Bekirağa Bölüğü’ne hapsedildi. Bursa Divan-ı Harbi’nde yargılanarak suçsuz bulundu ve serbest bırakıldı. Adliye Nezareti’ne başvurarak Kastamonu Bidayet Mahkemesi Savcılığı’na atandı.

TBMM Milletvekilliği ve İstiklal Mahkemesi

1920’de 143 oyla TBMM I. Dönem Kastamonu milletvekili seçildi ve 10 Nisan 1920’de Ankara’ya geldi. Sıkça izin alması nedeniyle Meclis çalışmalarına sınırlı katıldı: 11 Eylül 1920’de 4 ay, 2 Eylül 1921’de 15 gün, 7 Temmuz 1921’de 3 ay, 6 Şubat 1922’de 4 ay, 24 Ağustos 1922’de 20 gün, 5 Şubat 1923’te 1,5 ay izin aldı. 15 Haziran 1920’de Adliye Vekâleti Müsteşarlığı’na atandı, ancak kısa süre görev yaptı. Koçgiri İsyanı sonrası, 20 Ekim 1920’de TBMM adına incelemeler için bölgeye gönderildi. 1 Kasım 1920’de Adliye Vekilliği’ne seçildi, ancak 4 Kasım’da sağlık gerekçesiyle istifa etti. 22 Kasım 1920’de İstiklal Mahkemesi üyeliğine seçildi ve Kasım 1920’den Şubat 1921’e kadar Pozantı İstiklal Mahkemesi başkanlığı yaptı. TBMM’de 14’ü gizli oturumlarda olmak üzere 129 konuşma yaptı, 9 kanun teklifi, 7 önerge ve 1 gensoru önergesi sundu. Kanun teklifleri arasında seferberlikte hapis cezası alan mahkûmların affı, evkaf kanunu, hükümet borç para kanunu, Ankara’da hukuk mektebi, Kastamonu’da tıbbiye mektebi açılması, cinayet mahkemeleri kurulması, Ceza Kanunu’na ek maddeler, savcılara jandarma tahsisi, tütün ziraatının serbestliği ve ekmeklerin tartı ile satılması yer aldı. Önergeleri, çiftçilerden tahıl alımı, askeri fabrikalarda çalışanlara cephe zammı, Meclis’in başka şehre taşınması, kurtarılmış bölgelere İstiklal Mahkemeleri gönderilmesi, firari asker ailelerine yönelik anket, darphanede madeni para basımı gibi konuları kapsadı. Akşam gazetesinde yayımlanan ispirtolu maddeler nizamnamesi hakkında gensoru önergesi verdi.

Gazetecilik ve Siyasi Muhalefet

Milletvekilliği sonrası Adana’ya dönerek avukatlık yaptı. 1923’te Mücâhede gazetesini çıkardı; 8 Aralık 1923’te bu gazetede yayımlanan bir makale nedeniyle Adana Bidayet Mahkemesi’nde yargılandı ve beraat etti. 30 Ağustos 1924’te Adana’da Toksöz gazetesini yayımladı, 15 Aralık 1924’ten itibaren İstanbul’da devam etti. 30 Aralık 1924’te Toksöz hükümet tarafından kapatıldı, Kemali Bey yazıları nedeniyle tutuklandı ve 12 Ocak 1925’te İstanbul Dördüncü Ceza Mahkemesi’nde 6 ay hapse mahkûm edildi. Hapisten çıkınca, Toksöz’deki yazılarla Şeyh Sait İsyanı’nı kışkırttığı iddiasıyla yeniden yargılandı, ancak Ocak 1926’da beraat etti. 1926-1930 arasında Adana’da avukatlık ve çiftçilikle uğraştı.

Siyasi olarak muhalif bir tutum sergileyen Kemali Bey, Birinci ve İkinci Grup arasında mesafeli durdu, üçüncü bir grup gibi hareket etti. Cumhuriyet Halk Fırkası’na (CHF) karşı çıktı, ancak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’na katılmadı, Müdâfaa-i Umumiye Fırkası kurmayı planladı. 29 Eylül 1930’da Ahali Cumhuriyet Fırkası’nı kurdu ve Ahali gazetesini çıkardı. Parti, Adana ve Maraş’ta teşkilatlandı, ancak Kastamonu’da reddedildi. Belediye seçimlerine katılmadı. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın feshi sonrası varlığını sürdüren parti, iç ayrılıklar yaşadı. Ahali gazetesindeki yazılar nedeniyle 8 Aralık 1930’da gazete müdürü Reşit Feyzi Bey tutuklandı, parti sekreteri Mahmut Bey ve Kemali Bey hakkında soruşturma başlatıldı. Dini siyasete alet ettiği ve halkı hükümete kışkırttığı iddiasıyla Adana Sorgu Hâkimliği tarafından soruşturulan Kemali Bey, 17 Aralık’t30’da Suriye’ye kaçtı. 21 Aralık 1930’da parti ve gazete hükümet tarafından kapatıldı.

Sürgün ve Son Yıllar

Suriye, Lübnan ve Filistin’de dokuz yıl sürgünde kaldı. 1939’da İsmet İnönü döneminde Türkiye’ye dönmesine izin verildi ve Haziran 1939’da yurda döndü. 27 Kasım 1939’da Bergama Hâkimliği’ne atandı, ancak 23 Haziran 1940’ta istifa etti. 1946’da Demokrat Parti’ye katıldı, kısa süre sonra ayrılarak Adana’dan bağımsız milletvekili adayı oldu. İstanbul’da avukatlık yaptı, Büyükada gazetesinde yazıları yayımlandı. Dini konular ve bitkilerle ilgili çalışmalar yaptı. Beş çocuk babası olan Kemali Bey, yazar Orhan Kemal’in babasıydı. TBMM tarafından 1922’de zafer hatırası olarak mavzer hediye edildi. Pozantı İstiklal Mahkemesi üyeliği nedeniyle 6 Nisan 1924’te İstiklal Madalyası talebinde bulundu ve 22 Nisan 1925’te kırmızı-yeşil kurdeleli İstiklal Madalyası aldı; madalya, Orhan Kemal Müzesi’nde sergileniyor. 1949’da Yargıtay duruşması için Ankara’ya geldiğinde hastalanarak, 1947’de Gülhane Hastanesi’nde vefat etti. (Metinlerde vefat tarihi çelişkili; Atatürk Ansiklopedisi’nde 1949, Radikal’de 1949, ancak bağlamdan 1949 esas alındı.) Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedildi.