Köken

Ağza düşmek deyimi, Eski Türkçe kökenli iki fiilimsi yapının birleşiminden oluşur. "Ağız" sözcüğü, Eski Türkçedeki aġız biçiminden evrilmiştir ve hem beslenme hem de konuşma organı anlamına gelir. Bu sözcüğün, ağrı- fiilinden türemiş olabileceği düşünülmektedir; ancak bu bağlantı kesin değildir. "Düşmek" ise, Eski Türkçede tüş- fiiliyle karşılanır ve bu fiil hem fiziksel düşmeyi hem de bir yere inip konmayı ifade eder. Deyim, bir kişinin ya da olayın halk arasında yaygın şekilde konuşulur hale gelmesi, yani dedikoduya konu olması anlamında kullanılır.

Kullanım Alanları

• Gündelik konuşma: Kişi veya olayların halk arasında alaycı ya da eleştirel şekilde anılmasını belirtmek için kullanılır.
• Toplumsal değerlendirme: Ahlaki ya da sosyal açıdan yadırganan davranışların kamusal söylentiye dönüşmesini tanımlamak için tercih edilir.
• Edebi dil: Karakterlerin itibarsızlaşma süreçlerini veya toplum içindeki konum değişimlerini betimlemek amacıyla kullanılır.
• Mizahi ya da hicivsel söylem: Başkalarının diline dolanma, alay konusu olma durumlarını abartılı bir biçimde aktarmak için sıkça başvurulur.