Ağız

Ağız kelimesi, Eski Türkçe aġız biçiminden evrilmiştir ve temel olarak beslenme ve ses üretimiyle ilgili organ anlamına gelir. Sözcüğün kökeni kesin olarak belirlenmemekle birlikte, bazı dilbilimsel yaklaşımlar bu terimin Eski Türkçe ağrı- fiilinden türemiş olabileceğini öne sürer. Ancak bu bağlantın kesinliği bulunmamaktadır.

Eski Türkçede ağız, geŋiz (geniz), boğuz (boğaz) ve kögüz (göğüs) gibi solunum ve ses yollarıyla ilgili organ isimleriyle birlikte kullanılır. Bu dört bölgenin adlandırılması ses üretimi ve çıkarımıyla ilişkili olup, muhtemelen ses taklidi (onomatope) kökenli fiillerden türetilmiştir:

• aġrı- (ağzı veya boğazı ağrımak),
• kekri- (“geğirmek” anlamına gelir),
• baġır- (bağırmak),
• kökre- (öksürmek).

Bu sözcüklerin yapısal benzerliği, solunum sisteminin bölümlerine ilişkin adların sesle bağlantılı algılarla şekillendiğini düşündürmektedir.

• Anatomi: Sindirimin başladığı organın tanımlanmasında.
• Dilbilim: Bölgesel söyleyiş farklarının sınıflandırılmasında.
• Günlük Dil: Konuşma tarzı ve üslubun nitelendirilmesinde.
• Sosyoloji ve Halkbilim: Sözlü kültür unsurlarının aktarım biçiminde.
• Fonetik: Seslerin oluşumunda görevli yapılar arasında değerlendirilmesinde.
• Edebiyat: Deyim, atasözü ve benzetmelerde anlam derinliğinin oluşturulmasında.