Ahmet Adnan Saygun, 7 Eylül 1907 tarihinde İzmir’de doğmuş, Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde müzik eğitimi, bestecilik ve etnomüzikoloji alanlarında çeşitli görevlerde bulunmuş bir sanatçıdır. Türkiye'de çoksesli müzik kültürünün yaygınlaştırılması, halk müziğinin derlenmesi ve işlenmesi süreçlerinde görev almış; devlet bursuyla yurtdışında müzik eğitimi görmüş, çeşitli besteler ve akademik çalışmalar üretmiştir. 6 Ocak 1991 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetmiştir.

Ahmet Adnan Saygun(AA)

Erken Dönem ve Eğitimi

Ahmet Adnan Saygun’un çocukluk dönemi İzmir’de geçmiştir. Babası Mahmut Celalettin Bey, İzmir Milli Kütüphanesi’nin kurucularındandır. Saygun, ilkokulda müzik derslerinde gösterdiği başarıyla dikkat çekmiş, İsmail Zühtü Kuşçuoğlu’ndan piyano dersleri almaya başlamıştır. Daha sonra Rossati ve Macar Tevfik Bey ile piyano çalışmış, 1923 yılında Hüseyin Sadettin Arel’den kısa süreli armoni dersi almıştır.

1928 yılında açılan sınavı kazanarak Fransa’ya gönderilmiş ve Paris’te Schola Cantorum’da Vincent d’Indy, Eugène Borrel, Souberbielle ve Amedée Gastoué gibi müzik insanlarından dersler almıştır. Paris’teki öğrenim süresince kompozisyon, kontrpuan ve gregoryen ezgileri gibi konulara odaklanmıştır. 1931 yılında Türkiye’ye dönmüştür.

Mesleki Hayat ve Müzik Politikalarıyla İlişkisi

Türkiye’ye döndükten sonra Musiki Muallim Mektebi’nde öğretmenliğe başlayan Saygun, Cumhuriyet’in ilk yıllarında geliştirilen müzik politikaları doğrultusunda görev almıştır. 1934 yılında Atatürk’ün talebiyle İran Şahı Rıza Pehlevi’nin Türkiye ziyaretine özel olarak bir ay içinde “Özsoy” operasını bestelemiş, bu eser Türkiye’nin ilk operası olarak sahnelenmiştir. Aynı yıl “Taşbebek” operasını bestelemiştir.

Saygun, aynı dönemde Riyaset-i Cumhur Orkestrası’nın şefliğine vekaleten atanmış, görev süresi sağlık problemleri nedeniyle kısa sürmüştür. 1936 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’nda öğretmenliğe başlamış ve 1939’a kadar burada ders vermiştir.

Derleme ve Araştırma Faaliyetleri

1936 yılında Türkiye’ye gelen Macar besteci ve etnomüzikolog Béla Bartók ile birlikte Anadolu’da halk müziği derlemeleri yapmıştır. Derleme çalışmaları daha sonra Macaristan’da yayımlanmıştır. Saygun’un “Türk Musikisinde Pentatonizm” başlıklı çalışması 1936 yılında yayımlanmış, bu çalışma halk müziğinin analizine yönelik bilimsel bir çaba olarak değerlendirilmiştir.

1940’lı yıllarda Halkevleri müzik müfettişliği görevine atanmış ve bu dönemde “Yunus Emre Oratoryosu”nu bestelemiştir. Oratoryo ilk kez 1946 yılında Ankara’da seslendirilmiş ve yurt dışında da çeşitli orkestralar tarafından icra edilmiştir.

Akademik ve Kurumsal Faaliyetler

Saygun, Ankara Devlet Konservatuvarı’nda kompozisyon öğretmenliği yapmış; 1973’te İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda etnomüzikoloji dersleri vermiştir. Uluslararası Halk Müziği Konseyi'nde yönetim kurulu üyeliği yapmıştır. Ayrıca TRT Yönetim Kurulu üyeliğinde bulunmuştur.

Çeşitli müzik kitapları, ders materyalleri ve bilimsel yazılar hazırlamıştır. Türk müziği, çocuk şarkıları, halk ezgileri ve pentatonik yapılar üzerine birçok yayını bulunmaktadır.

Eserleri ve Sanatsal Üretimi

Saygun’un başlıca eserleri arasında “Özsoy”, “Taşbebek”, “Yunus Emre Oratoryosu”, “Kerem”, “Köroğlu”, “Gilgameş” operaları, 5 senfoni, çeşitli konçertolar, orkestra ve oda müziği yapıtları yer almaktadır. Ayrıca çocuk şarkıları, piyano eserleri, koro müzikleri ve sahne müzikleri de üretmiştir. Halk müziği derlemeleri ve araştırma kitapları da repertuvarında yer almaktadır.

Ödüller ve Son Dönem

Saygun’a 1948’de İnönü Armağanı, 1950’de Fransa Eğitim Bakanlığı tarafından Akademik Nişan, 1951’de İtalya Hükümeti tarafından nişan, 1958’de Jean Sibelius Beste Madalyası verilmiştir. 1971 yılında Devlet Sanatçısı, 1981’de Atatürk Sanat Armağanı, 1985’te Sanatçı Profesör unvanlarıyla onurlandırılmıştır.

6 Ocak 1991 tarihinde pankreas kanseri nedeniyle vefat etmiş, İstanbul Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilmiştir. Çalışmaları Bilkent Üniversitesi bünyesindeki Ahmet Adnan Saygun Müzik Eğitim ve Araştırma Merkezi'nde arşivlenmektedir.