Akkuyu Nükleer Güç Santrali

Akkuyu Nükleer Güç Santrali (Akkuyu NGS), Türkiye’nin ilk nükleer enerji üretim tesisidir. Mersin ili Gülnar ilçesi Büyükeceli’de kurulan proje, her biri 1200 megavat kapasiteli dört VVER-1200 tip basınçlı su reaktöründen oluşmaktadır. Rusya Federasyonu ile 2010 yılında imzalanan hükümetler arası anlaşma kapsamında hayata geçirilen santral, çok katmanlı güvenlik sistemleriyle uluslararası standartlara uygun tasarlanmıştır. Tamamlandığında Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık %10'unu karşılaması hedeflenmektedir.^【1】

Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin Dış Koruma Kabuğu Kubbesinin Yerleştirilmesi (AKKUYU NÜKLEER A.Ş)

Tarihsel Arka Plan

Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin tarihsel arka planı 1960’lı yıllara kadar uzanır. Türkiye’de nükleer enerji üretimi fikri 1965’te Atom Enerjisi Komisyonu’nun çalışmalarıyla gündeme gelmiş, 1974’te Akkuyu ve Sinop sahaları aday bölgeler olarak belirlenmiştir. 1976’da Akkuyu için yer lisansı verilmiş ancak 1977–2009 yılları arasında yapılan dört proje yarışması ekonomik ve siyasi nedenlerle sonuçsuz kalmıştır.

Bugünkü projenin temelini 12 Mayıs 2010’da Türkiye ile Rusya arasında imzalanan hükümetler arası anlaşma oluşturur. Aynı yıl Akkuyu Nükleer A.Ş. kurulmuş ve 2011’de saha, lisans hakkıyla birlikte bu şirkete tahsis edilmiştir. 2013’te güncellenmiş yer raporu onaylanmış, 2014’te ÇED olumlu kararı alınmış ve 2017’de EPDK tarafından elektrik üretim lisansı verilmiştir.

İnşaat süreci 2 Nisan 2018’de 1. Güç Ünitesi için alınan inşaat lisansı ve 3 Nisan’da dökülen ilk betonla başlamıştır. 2019’dan 2021’e kadar ikinci, üçüncü ve dördüncü üniteler için de lisans ve temel çalışmaları yürütülmüştür. 2022 ve 2023 yıllarında birinci ünitenin reaktör basınç kabı, iç koruma kubbesi ve sistem montajları tamamlanmış, 21 Kasım 2023’te işletmeye alma izni verilmiştir. Aynı yıl ilk yakıt sahaya ulaşmış, sonraki dönemde dış koruma kabuğu, kıyı pompa istasyonu ve türbin binaları gibi kritik inşaat aşamaları gerçekleştirilmiştir. 22 Ağustos 2025’te dördüncü ünitenin reaktör kabının kontrol montajı Rusya’daki Atommash tesisinde tamamlanmıştır.

Projenin hedefi, dört ünitenin 2028 yılı sonuna kadar devreye alınması ve toplam 4800 megavat kurulu güçle Türkiye’nin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde onunu karşılamasıdır.

Temel Atma Töreninde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 3 Nisan 2018 (President of Russia, kremlin.ru)

Reaktör Özellikleri

Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Rusya tasarımı 3+ nesil VVER-1200 tip reaktörlerle donatılmıştır. Her biri 1200 MW kapasiteli dört güç ünitesinden oluşan santralin toplam kurulu gücü 4800 MW’tır. VVER-1200, VVER-1000 reaktörlerine kıyasla elektrik gücünde yüzde 20 artış sağlayan, Rusya’nın teknolojik açıdan gelişmiş reaktör tasarımlarından biri olarak tanımlanmaktadır. Reaktörün hizmet ömrü 60 yıl olarak belirtilmekte, bu sürenin 20 yıl daha uzatılabilmesi öngörülmektedir.

Reaktörler kontrollü nükleer zincirleme reaksiyon esasına göre çalışır. Birincil devrede 16,2 MPa basınç altında dolaşan bor katkılı demineralize su, 328,8 °C’ye kadar ısınır.^【2】 Soğutma suyunun dolaşımı, dört ana sirkülasyon pompası aracılığıyla sağlanır. Bu pompalar saatte yaklaşık 87.460 metreküp birincil devre suyunu reaktörden geçirir. Reaktörde üretilen ısı, buhar jeneratörleri aracılığıyla ikincil devredeki suya aktarılır ve buhar elde edilir. Buhar, türbine iletilerek mekanik enerjiye, ardından jeneratör aracılığıyla elektrik enerjisine dönüştürülür. Santralde kullanılan yarı hızlı türbinlerin verimi % 38’e kadar ulaşmaktadır.^【3】

Nükleer yakıt, düşük zenginleştirilmiş uranyumdan üretilen peletlerden oluşur. Yaklaşık 350 yakıt peleti, zirkonyum alaşımlı bir yakıt çubuğuna yerleştirilir. 312 yakıt çubuğu bir araya getirilerek bir yakıt demeti oluşturulur. Reaktör koruna 163 yakıt demeti yüklenir. Akkuyu NGS’de 18 aylık yakıt döngüsü uygulanmaktadır. Kullanılmış nükleer yakıt ise reaktörden çıkarıldıktan sonra en az 9 yıl süreyle yaşlandırma havuzunda tutulur.

Santralin güvenlik altyapısı, aktif ve pasif sistemlerin birlikte kullanıldığı çok katmanlı bir yapıya dayanmaktadır. Pasif güvenlik sistemleri, tam elektrik kesintisi durumunda dahi operatör müdahalesi olmadan en az 72 saat boyunca güvenlik işlevlerini sürdürebilmektedir. Güvenlik sistemi kapsamında acil durum kontrol sistemi, acil durum çekirdek soğutma sistemi, hidrolik depo sistemleri, koruyucu sızdırmaz muhafaza sistemi ve kor tutucu bulunmaktadır. Reaktör kontrol ve koruma sisteminin çubukları, elektrik kesilmesi halinde yerçekimi etkisiyle kısa sürede reaktör çekirdeğine inerek nükleer reaksiyonu durdurur.

Kor tutucu, pasif güvenlik sisteminin önemli unsurlarından biridir. Yaklaşık 144 ton ağırlığındaki bu çelik kap, acil bir durumda erimiş koru güvenli biçimde tutmak ve reaktör binasının muhafazasından dışarı çıkmasını önlemek amacıyla tasarlanmıştır. Kor tutucunun gövdesi 6,14 metre yüksekliğinde ve 5,83 metre çapındadır. İç kısmında, erimiş kor ile etkileşime girerek eriyiğin ısıl değerini azaltan özel bir malzeme bulunur.

Akkuyu Nükleer Güç Santrali (AKKUYU NÜKLEER A.Ş)

Akkuyu NGS’nin yapıları, büyüklüğü 9’a kadar olan depremler, hızı 60 m/s’ye kadar çıkan fırtına ve kasırgalar, günlük 314 mm’ye kadar yağış, yüksekliği 10 metreye kadar ulaşan tsunami ve dalgalar gibi olağanüstü dış etkilere dayanacak şekilde tasarlanmıştır.

Santralin Teknik Özellikleri

Akkuyu Nükleer Güç Santrali, her biri 1200 MW kapasiteli dört güç ünitesinden oluşacak şekilde planlanmıştır ve toplam kurulu gücü 4800 MW’tır. Mersin ili Gülnar ilçesi Büyükeceli sahasında yer alan santralin inşaat alanı 11 km²’dir. Dört ünitenin tamamının devreye alınmasının ardından santralin yılda yaklaşık 35 milyar kilovatsaat elektrik üretmesi, başka bir ifadeyle 40.000 milyon kWh düzeyine ulaşması ve 12 milyondan fazla tüketiciye elektrik sağlaması öngörülmektedir.^【4】

Santral altyapısında soğutma makineleri binaları, kıyı pompa istasyonları ve kompresör tesisleri gibi yardımcı sistemler yer almaktadır. Bu yapılar, reaktörlerin işletilmesi için gerekli teknik su temini, iklimlendirme ve basınçlı hava desteğini sağlamaktadır. İnşaat sürecinde ön germe çelik halatlar, yüksek mukavemetli beton, kutup vinci ve ana gezer köprülü vinç gibi ağır ekipmanlara dayalı mühendislik çözümleri uygulanmaktadır. Santralde aktif ve pasif güvenlik sistemleri birlikte kullanılmakta, pasif sistemler tam güç kaybı durumunda operatör müdahalesi olmadan en az 72 saat işlevlerini sürdürebilmektedir.

Proje Kronolojisi

Güvenlik ve Sosyal Boyutlar

Santralde kullanılan pasif güvenlik sistemleri, tam elektrik kesintisi durumunda dahi operatör müdahalesi olmadan en az 72 saat boyunca güvenlik işlevlerini sürdürebilmektedir. Reaktör kontrol ve koruma sisteminin çubukları, elektrik kesildiğinde yerçekimi etkisiyle kısa sürede reaktör çekirdeğine inerek nükleer reaksiyonu durdurmaktadır. Tesisin güvenlik yaklaşımının, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, Uluslararası Nükleer Güvenlik Danışma Grubu ve EUR gereklilikleriyle uyumlu olduğu belirtilmektedir.^【5】

Proje kapsamında deneyim ve teknoloji paylaşımına imkân sağlandığı, iki ülke arasında yakın işbirliği içinde çalışıldığı ve yapıcı ortaklıkların geliştirildiği ifade edilmektedir. İnşaat sürecinde yerel istihdama katkı sağlandığı, sahada yaklaşık 25.000 kişinin görev aldığı, en yoğun dönemde çalışan sayısının 30 bine ulaştığı bilgisi verilmektedir.^【6】 Bölgedeki ekonomik ve sosyal yaşam üzerinde etkili bir proje olarak tanımlanan santral, insan kaynağı yetiştirilmesi bakımından da özel bir çerçeveye sahiptir.