Alan Mathison Turing İngiliz matematikçi, bilgisayar bilimcisi, mantıkçı ve teorik biyologdur. Bilgisayar biliminin babası olarak kabul edilen Turing, "Turing Makinesi" konseptiyle genel amaçlı bilgisayarların mantıksal şemasını çizmiş, "Turing Testi" ile yapay zeka tartışmalarını başlatmıştır. İkinci Dünya Savaşı'nda müttefik devletler lehine gerçekleştirdiği kriptolojik başarılar, modern tarihin en kritik teknik katkıları arasında gösterilir.

Gençliği ve Eğitimi

Çocukluk ve Erken Yaşam

Alan Turing, Hindistan Sivil Hizmetleri'nde görevli olan Julius Mathison Turing ve Ethel Sara Stoney’nin ikinci oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Ebeveynlerinin Hindistan'daki görevleri nedeniyle çocukluğunun büyük bir kısmını İngiltere'de koruyucu ailelerin yanında ve yatılı okullarda geçirmiştir. Erken yaşlarda matematiksel yeteneği ve bilimsel merakı öğretmenleri tarafından kaydedilmiştir.

Akademik Gelişimi ve Sherborne

13 yaşında Dorset’teki Sherborne Okulu’na girmiştir. Okulun klasik eğitim anlayışına (edebiyat ve latince odaklı) karşın, Turing bağımsız olarak ileri derece matematik ve türevsel hesaplamalarla ilgilenmiştir. 1928 yılında, henüz 16 yaşındayken, Albert Einstein'ın çalışmalarını incelemiş ve Einstein'ın Newton yasalarına yönelik eleştirilerini içeren metinleri ekstrapole etmiştir.

Üniversite Eğitimi ve King’s College

1931-1934 yılları arasında Cambridge King’s College’da matematik okumuştur. 1935 yılında, Merkezi Limit Teoremi üzerine yazdığı tez ile üstün başarı göstererek King’s College’a akademik üye (Fellow) seçilmiştir. 1936-1938 yıllarını Princeton Üniversitesi'nde geçirmiş, burada Alonzo Church ile çalışarak doktorasını tamamlamıştır.

Alan Turingin Notları (Flickr)

Kariyeri ve Başarıları

Hesaplanabilirlik ve Turing Makinesi

1936 yılında yayımladığı "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem" (Hesaplanabilir Sayılar Üzerine, Karar Verme Problemine Bir Uygulama İle) adlı makalesi, bilgisayar biliminin miladıdır. Turing, bu çalışmasında "Evrensel Turing Makinesi" (Universal Turing Machine) kavramını tanımlamıştır.

• Mantıksal Devrim: Turing, her türlü matematiksel algoritmanın bir makine tarafından simüle edilebileceğini kanıtlamıştır.
• Donanım-Yazılım Ayrımı: Bu model, donanımın sabit kaldığı ancak talimatların (yazılımın) değişebildiği modern bilgisayar mimarisinin teorik temelidir.

Bletchley Park ve Enigma'nın Kırılması

2.Dünya Savaşının patlak vermesiyle Turing, İngiliz Hükümeti Kod ve Şifre Okulu'nda (GC&CS) görevlendirilmiştir. Alman Deniz Kuvvetleri'nin kullandığı Enigma şifreleme makinelerinin çözülmesi sürecinde liderlik etmiştir.

• Bombe Cihazı: Alman mesajlarındaki olası kelimeleri (cribs) kullanarak trilyonlarca kombinasyonu saniyeler içinde eleyen elektromekanik bir cihaz tasarlamıştır.
• U-Bot Savaşı: Atlantik Savaşı sırasında Alman denizaltı iletişiminin deşifre edilmesi, müttefik konvoylarının korunmasında stratejik üstünlük sağlamıştır.

Bletchley Park'ta Enigma şifrelerini kırmak için kullanılan elektromekanik Bombe cihazı(Flickr)

Öne Çıkan Çalışmaları ve Katkıları

ACE ve Manchester Mark 1

Savaş sonrası Ulusal Fizik Laboratuvarı’nda (NPL) çalışmaya başlayan Turing, ACE (Automatic Computing Engine) adlı ilk tam donanımlı dijital bilgisayar tasarımını hazırlamıştır. 1948'de Manchester Üniversitesi'ne geçerek, dünyanın ilk yazılımlı bilgisayarlarından biri olan Manchester Mark 1'in geliştirilmesinde programlama konsolosu olarak görev yapmıştır.

Yapay Zeka ve Turing Testi

1950 yılında yayımlanan "Computing Machinery and Intelligence" makalesinde, bir makinenin "düşünüp düşünemediğini" belirlemek için bir deney önermiştir. Bugün "Turing Testi" olarak bilinen bu protokol, bir makinenin insanla girdiği yazılı diyalogda bir insanı, kendisinin de insan olduğuna ikna edip edemeyeceğini ölçer.

Matematiksel Biyoloji (Morfogenez)

Turing, yaşamının son yıllarında biyolojik formların nasıl oluştuğunu matematiksel olarak modellemiştir. 1952 tarihli makalesinde, embriyolarda doku desenlerinin (zebra çizgileri, ayçiçeği spiralleri vb.) kimyasal yayılım (difüzyon) ve tepkime süreçleriyle nasıl şekillendiğini açıklayan "Reaksiyon-Difüzyon" teorisini ortaya atmıştır.

Alan Turing’in Ulusal Fizik Laboratuvarı'ndaki (NPL) çalışmaları sonucunda ortaya çıkan ACE’nin teknik görünümü.(Flickr)

Kişisel Hayatı

İlgi Alanları

Turing, profesyonel bir uzun mesafe koşucusudur. Maraton dereceleri dünya standartlarına yakındır (en iyi maraton süresi 2 saat 46 dakikadır). Ayrıca satranç, amatör kimya deneyleri ve bisiklet sürmekle ilgilenmiştir.

Özel Hayatı ve Hukuki Süreç

1952 yılında, o dönem İngiltere'sinde suç kabul edilen eşcinsel ilişkisi nedeniyle yargılanmıştır. Mahkeme tarafından hapis cezası veya "kimyasal kastrasyon" (östrojen hormonu tedavisi) arasında seçim yapmaya zorlanmış, Turing çalışmalarına devam edebilmek için hormon tedavisini kabul etmiştir. Bu süreçte devlet sırlarına erişim yetkileri elinden alınmıştır.

Son Yılları ve Vefatı

Vefatı

7 Haziran 1954 tarihinde, 41 yaşındayken Wilmslow'daki evinde ölü bulunmuştur. Ölüm nedeni siyanür zehirlenmesi olarak raporlanmıştır. Yatağının yanında bulunan yarım ısırılmış elma, siyanürün bu yolla alınmış olabileceği şüphesini doğursa da elma üzerinde hiçbir zaman laboratuvar testi yapılmamıştır.

Resmi Kayıtlar

Adli tabip raporuna göre ölüm şekli intihardır. Ancak biyografi yazarlarının bir kısmı, kimya deneyleri sırasındaki bir kaza sonucu zehirlenmiş olabileceği ihtimalini de savunmaktadır.

Mirası ve Etkisi

• Bilgisayar Bilimi: Bugün kullanılan her türlü dijital cihaz, Turing'in "Evrensel Makine" prensibiyle çalışır.
• İade-i İtibar: 2009'da İngiltere Başbakanı Gordon Brown, Turing'e uygulanan muamele için özür diledi. 2013'te Kraliçe II. Elizabeth tarafından ölümünden sonra kraliyet affı yayımlandı.
• Kültürel Etki: 2021 yılında İngiltere Merkez Bankası, 50 Sterlinlik banknotların üzerine Alan Turing'in portresini ve çalışmalarını yerleştirmiştir.

İngiltere Merkez Bankası 50 Sterlinlik Banknotlar (Flickr)

Sackville Park Anıtı

Manchester'da bulunan bronz heykelinde bir bankta elinde elma ile otururken tasvir edilmiştir. Bankın üzerindeki Enigma kodu çözüldüğünde "Founder of Computer Science" (Bilgisayar Biliminin Kurucusu) ibaresi okunmaktadır.

Alan Turing Park Anıtı (Flickr)