Âli İktisat Meclisi

Âli İktisat Meclisi (AIM), Türkiye'de ekonomik kalkınmayı hızlandırmak ve iktisadi sorunlara çözüm bulmak amacıyla 25 Haziran 1927'de 1170 sayılı yasa ile kurulan önemli bir danışma organıdır. Başbakanlığa bağlı olarak faaliyet gösteren Meclis, özel sektör temsilcileri ile bürokratlardan oluşmaktaydı. Temel görevi, ekonomik kanunlar ve tüzükler hakkında görüş bildirmek, uluslararası ekonomik gelişmeleri değerlendirmek ve ülkenin ekonomik gelişimine yönelik stratejiler sunmaktı. Özellikle 1929 Büyük Buhranı sonrası dönemde hazırladığı raporlar ve önerilerle Türkiye'nin devletçi ekonomi politikalarının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Âli İktisat Meclisi, 1935 yılında feshedilmiştir.

Kuruluşu ve Yapısı

Âli İktisat Meclisi (AIM), genç Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomik kalkınma hedeflerine ulaşma yolunda atılan önemli adımlardan biri olarak 25 Haziran 1927 tarihinde 1170 sayılı yasa ile kurulmuştur. Meclis'in tesisi, dönemin Türkiye'sinin içinde bulunduğu iktisadi arayışlar ve karşılaşılan yapısal sorunlarla doğrudan ilişkilidir. Özellikle 1920'li yılların sonunda, özel sektörün elindeki sermaye birikiminin yetersizliği ve 1929 Dünya Buhranı'nın yaklaşmakta olan etkileri göz önüne alındığında, özel teşebbüsün tek başına beklenen sanayileşmeyi gerçekleştiremeyeceği düşüncesi yaygınlaşmıştır. Bu durum, ekonomide devletin daha aktif rol alması gerektiği yönündeki görüşleri pekiştirmiş ve siyasi kararların alınacağı, gerekli bilgilerin sağlanacağı, hatta baskı gruplarının dahi karar alma sürecine dâhil edilebileceği kurumsal yapılara olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Âli İktisat Meclisi, tam da bu ihtiyaca cevap vermek üzere ihdas edilen kurumlardan biri olmuştur.

Meclis'in temel amacı, gerekçeli raporda da belirtildiği üzere, ülkede hızlı bir iktisadi gelişmenin önündeki engelleri ortadan kaldırmak olarak açıklanmıştır. Bu bağlamda, ekonomik büyüme yolunda öncü bir rol üstlenmesi ve farklı ekonomik aktörler arasında uzlaşma sağlaması hedeflenmiştir.

Kuruluş Kanunu'na göre, Âli İktisat Meclisi yirmi dört üyeden meydana gelmekteydi. Üyelerin seçimi, Meclis'in karma yapısını ve farklı kesimlerin temsilini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir: Üyelerin yarısı Bakanlar Kurulu tarafından atanırken, diğer yarısı Ticaret ve Sanayi Odaları ile dönemin önemli meslek kuruluşları tarafından belirlenmekteydi. Bu yapı, sanayiciler, tüccarlar, bankacılar ve iktisatçılar gibi özel sektörün önde gelen isimleri ile kamu bürokrasisinin temsilcilerini bir araya getirerek, devlet ile özel sektör arasında doğrudan bir diyalog ve işbirliği platformu oluşturmayı amaçlamıştır. Bu kompozisyon, dönemin ekonomik politikalarının belirlenmesinde farklı bakış açılarının ve ihtiyaçların dikkate alınmasına olanak tanımıştır. Ancak, dönemin sosyo-ekonomik koşullarının bir yansıması olarak, Meclis'te işçi sınıfı temsilcilerine yer verilmemiştir.

Meclis, doğrudan Başbakanlığa bağlı olarak kurulmuş ve faaliyetlerini bu çerçevede yürütmüştür. Bu idari yapı, Meclis'in önerilerinin ve raporlarının doğrudan hükümetin en üst düzeyine iletilmesini sağlayarak, alınan kararlar üzerinde etkili olma potansiyelini artırmıştır. Hükümet tarafından belirlenen konuları müzakere etmekle görevli olan Meclis, aynı zamanda bir araştırma ve danışma organı niteliği taşımaktaydı; bu da onu dönemin ekonomik sorunlarına bilimsel ve pratik çözümler üretme noktasında merkezi bir aktör haline getirmiştir. 19. yüzyılda Avrupa'da kurulan benzeri iktisadi danışma organları gibi, Âli İktisat Meclisi de Türkiye'de iktisadi düzenleme ve geliştirme süreçlerinde önemli bir rol oynamıştır.

Amaç ve Görevleri

Âli İktisat Meclisi'nin temel amacı, Türkiye'de hızlı bir iktisadi gelişmenin önündeki engelleri ortadan kaldırmak ve ülkenin ekonomik ve mali sıkıntılarına çözüm bularak kalkınmayı sağlamaktı. Meclis, ekonomik büyüme yolunda öncü bir rol üstlenerek, farklı ekonomik aktörler arasında uzlaşma sağlama özelliğine sahip bir araştırma ve danışma organı olarak işlev görmüştür.

Kanunun 4. maddesinde belirtilen görevleri ise şunlardır:

• Ekonomiyle ilgili kanun ve tüzükler hakkında görüş bildirmek.

• Söz konusu kanun ve tüzüklerin ihtiyaçlara uygun olup olmadığını gerekçeleriyle birlikte hükümete bildirmek.

• Dünyadaki iktisadi cereyanların ülkeye etkilerini hükümete rapor etmek.

• Hükümet tarafından belirlenen konuları müzakere etmek ve bu konularda raporlar hazırlamak.

Bu görevler aracılığıyla Âli İktisat Meclisi, ülkenin ekonomik politikalarının belirlenmesinde hükümete bilimsel ve pratik temelli danışmanlık hizmeti sunarak, dönemin koşullarına uygun ekonomik stratejilerin geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedeflemiştir.

Faaliyetleri ve Raporları

Âli İktisat Meclisi, kuruluşundan feshedildiği 1935 yılına kadar aktif bir danışma ve araştırma organı olarak faaliyet göstermiştir. Yasa gereği, Meclis senede iki kez ve on beşer gün süreyle toplanmaktaydı. Bu toplantılarda, ülkenin ekonomik durumu, karşılaşılan sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri detaylı bir şekilde müzakere edilmiştir. Hükümet tarafından belirlenen konuları ele almanın yanı sıra, dünya ekonomisindeki gelişmeleri ve bunların Türkiye'ye etkilerini de düzenli olarak raporlamıştır. Meclis, dönemin iktisadi hayatında önemli bir boşluğu doldurmuş, farklı ekonomik aktörlerin görüşlerinin bir araya getirilerek kapsamlı değerlendirmeler yapılmasını sağlamıştır. Bu faaliyetler, özellikle Cumhuriyet'in ilk yıllarında şekillenmekte olan ulusal ekonomi politikalarının temelini oluşturmuştur.

Meclis'in faaliyetleri arasında en dikkat çekici olanlar, hazırladığı raporlardır. Bu raporlar, dönemin Türkiye ekonomisinin fotoğrafını çekmekle kalmamış, aynı zamanda geleceğe yönelik stratejiler ve çözüm yolları sunmuştur. Meclis'in yayınlanan ve yayınlanmayan birçok raporu bulunmakla birlikte, özellikle 1931 yılındaki raporu ve 1932-1933 yıllarına ait iki yayınlanmamış raporu, dönemin ekonomik koşullarını ve Âli İktisat Meclisi'nin çalışmalarını anlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

1931 Raporu: Dünya Ekonomik Krizi Karşısında Türkiye

Âli İktisat Meclisi'nin 1931 yılında hazırladığı rapor, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Krizi'nin Türkiye ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilerini tespit etmek ve bu etkilere karşı politika geliştirmek amacıyla kaleme alınmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın getirdiği zorluklar ve savaş sonrası dönemde ekonomide yaşanan değişimler, Amerika'da büyük bir krizi tetiklemiş, bu kriz kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Türkiye gibi tarım ağırlıklı ekonomilerde bu krizin yansımaları daha da şiddetli hissedilmiştir. Rapor, bu zorlu dönemde Atatürk Dönemi ulusal ekonomi politikaları açısından son derece önemli bir niteliğe sahiptir.

Raporun içeriği, dönemin Türkiye ekonomisinin temel sektörlerine yönelik kapsamlı analizler ve öneriler içermektedir.

• Tarım: Türkiye ekonomisinin omurgasını oluşturan tarım sektörü, raporda geniş yer bulmuştur. Tarım kredi sisteminin geliştirilmesi, sulama imkanlarının artırılması, modern tarım makinelerinin kullanımı gibi konulara değinilmiştir. Ayrıca, çiftçilerin eğitimi ve tarım okullarının yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanmış, hatta başarılı çiftçilerin pratik eğitim için gelişmiş ülkelere gönderilmesi önerilmiştir. Bu öneriler, tarımsal verimliliği artırma ve geleneksel üretim yöntemlerinden modern tekniklere geçişi hızlandırma amacını taşımaktaydı.

• Hayvancılık: Dünya ekonomisinde önemi giderek artan hayvancılık sektörünün geliştirilmesi için alınması gereken tedbirlere dikkat çekilmiştir. Türkiye'nin zengin hayvancılık potansiyelinin değerlendirilmesi ve bu alandaki verimliliğin artırılması hedeflenmiştir.

• Sanayi: Raporun önemli bir bölümü de sanayi konusuna ayrılmıştır. Milli bir sanayinin kurulması için gerekli önlemlerin alınması gerektiği vurgulanmıştır. Milli sanayi girişimlerinin önündeki bazı engellerin ortadan kaldırılmasına yönelik tedbirlerin belirlenmesi ve sanayi alanında milli sermayenin azami verimlilikle kullanılmasının sağlanması konusunda tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu vurgu, dönemin devletçi sanayileşme politikalarının oluşumunda Âli İktisat Meclisi'nin önemli bir düşünsel katkı sağladığını göstermektedir. Özel girişimin yetersiz kaldığı ve ulusal bir sanayileşmenin siyasi bir gereklilik haline geldiği bu süreçte, Meclis'in önerileri hükümetin politikalarını şekillendirmede yol gösterici olmuştur.

1931 raporu, sadece krizin olumsuz etkilerini tespit etmekle kalmamış, aynı zamanda milli iktisat politikaları çerçevesinde uzun vadeli çözümler üretme gayretini de yansıtmıştır. Bu rapor, Cumhuriyet dönemi iktisat tarihi araştırmaları açısından önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Yayınlanmayan İki Rapor (1932-1933)

Âli İktisat Meclisi'nin 1932 ve 1933 yıllarında hazırladığı, ancak o dönemde yayınlanmamış olan iki önemli raporu, Türkiye'nin yakın dönem iktisadi tarihi açısından değerli kaynaklar niteliğindedir (iktisat7.pdf). Bu raporlar, dönemin ekonomik koşullarına göre belirlenen ve ülkenin karşı karşıya olduğu spesifik sorunlara odaklanan derinlemesine analizler sunmaktadır.

İhracat Kredisi ve Teşkilatı Raporu (1932)

1932 tarihli "İhracat Kredisi ve Teşkilatı" raporu, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Krizi'nin dış ticareti derinden etkilediği bir dönemde, Türkiye'nin ihracatını artırma ve dış ticaret dengesini iyileştirme çabalarını yansıtmaktadır. Rapor, dış ticarette karşılaşılan zorlukları ele almış ve ihracatın finansmanını destekleyecek kredi sistemleri ile organizasyonel yapıların oluşturulması gerektiği üzerinde durmuştur. Bu bağlamda, Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, Belçika ve Hollanda gibi Avrupa ülkelerinin ihracatı destekleme mekanizmaları detaylı olarak incelenmiş ve Türkiye için uygulanabilir modeller araştırılmıştır.

Raporda sunulan öneriler arasında, özel bir ihracat kredi bankasının kurulması, devletin dış ticarete daha aktif müdahalesi ve dış ticaret şirketlerinin teşvik edilmesi gibi konular yer almıştır. Bu öneriler, o dönemde Türkiye'nin dış ticarette yaşadığı darboğazı aşma ve uluslararası rekabet gücünü artırma arayışının bir göstergesidir. İhracatın artırılması, döviz kazanımı ve ödemeler dengesinin iyileştirilmesi açısından hayati bir öneme sahipti.

Türkiye'nin 1933 Tediye Muvazenesi Raporu (1933)

1933 tarihli "Türkiye'nin 1933 Tediye Muvazenesi" (Ödemeler Dengesi) raporu, ülkenin dış ekonomik ilişkilerini kapsamlı bir şekilde analiz eden bir belgedir. Bu rapor, Türkiye'nin 1933 yılındaki ithalat ve ihracat rakamlarını detaylı olarak incelemiş, görünmeyen kalemler (hizmetler, sermaye hareketleri, turizm gelirleri, işçi dövizleri gibi) üzerindeki etkileri değerlendirmiş ve cari işlemler dengesinin durumunu ortaya koymuştur.

Raporda, Türkiye'nin dış ticaretindeki aktif ve pasifler, yani ülkeye giren ve çıkan döviz akımları ayrıntılı tablolarla gösterilmiştir. Örneğin, 1928-1933 yılları arasındaki emtia (ithalat ve ihracat) ve görünmeyen kalemlere (navlun, sigorta, faiz, turizm, banka masrafları, işçi kazançları, konsolosluk ve elçilik masrafları, posta, telgraf, telefon ücretleri, havaleler vb.) ilişkin ödemeler dengesi verileri göstermektedir ki, 1933 yılına gelindiğinde, özellikle küresel krizin etkisiyle ithalatın önemli ölçüde azaldığını ve ihracatın da düşüş gösterdiğini ancak ödemeler dengesini iyileştirmeye yönelik çabaların sürdüğünü ortaya koymaktadır. Raporda ayrıca, diğer ülkelerin kriz dönemindeki ödemeler dengesi durumlarıyla Türkiye'nin durumu karşılaştırılmış, uluslararası bağlamda bir değerlendirme sunulmuştur. Bu detaylı analizler, dönemin karar alıcılarına dış ekonomik politikaları şekillendirmede önemli veriler sağlamıştır.

Meclis'in bu ve benzeri raporları, sadece teorik değerlendirmelerden ibaret kalmamış, aynı zamanda pratik politika önerileri sunmuştur. Bu raporlar, dönemin iktisadi sorunlarına gerçekçi çözümler bulma çabasının birer yansıması olup, Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomik bağımsızlığını sağlama ve ulusal sanayisini geliştirme yolundaki kararlılığını da göstermektedir. Âli İktisat Meclisi'nin bu yoğun faaliyetleri ve hazırladığı kapsamlı raporlar, Türkiye'nin erken Cumhuriyet dönemi iktisadi tarihine ışık tutan paha biçilmez belgelerdir.

Tarihsel Bağlam ve Etkisi

Âli İktisat Meclisi'nin (AIM) kuruluşu ve faaliyetleri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarındaki genel iktisadi ve siyasi bağlamdan ayrı düşünülemez. Meclis, sadece belirli bir dönemdeki iktisadi sorunlara çözüm bulma arayışının bir sonucu değil, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden itibaren süregelen iktisadi bağımsızlık ve kalkınma çabalarının bir devamı niteliğindedir.

Cumhuriyet Öncesi İktisadi Kurtuluş Arayışları

Osmanlı İmparatorluğu, on altıncı yüzyıldan itibaren Avrupa ekonomisiyle giderek daha fazla bütünleşmiş, bu süreç zamanla imparatorluğun kapalı ekonomik yapısını çözülmeye götürmüştür. Özellikle 1838 Ticaret Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalar ve yabancı sermayenin ülke ekonomisine girişi, dışa bağımlılığı artırmış, bu da iktisadi bağımsızlık arayışlarını beraberinde getirmiştir. 1908 Devrimi ile birlikte ortaya çıkan "Milli İktisat" düşüncesi, Osmanlı aydınları ve devlet adamları arasında yerli sermayeyi koruma, milli burjuvaziyi geliştirme ve ekonomik bağımsızlığı sağlama yönünde önemli bir uyanışa işaret etmiştir. Bu dönemde de ekonomik sorunlara çare bulmak ve milli bir iktisat politikası oluşturmak amacıyla çeşitli kurumsal arayışlar olmuştur. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte, bu milli iktisat arayışları daha somut adımlarla devam etmiştir. Âli İktisat Meclisi, bu tarihsel sürecin doğal bir uzantısı olarak, ulusal kalkınma hedeflerine ulaşmak için devletin kurumsal kapasitesini güçlendirme çabalarının bir parçası olmuştur.

Kuruluşunu Etkileyen Ekonomik Koşullar

Âli İktisat Meclisi'nin 1927'deki kuruluşu, erken Cumhuriyet döneminin kendine özgü ekonomik koşullarıyla yakından ilişkilidir. Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nın yıkıcı etkilerinden çıkan Türkiye, ekonomik alanda önemli yapısal sorunlarla karşı karşıyaydı. Ülke ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalı olup, sanayi gelişimi henüz başlangıç aşamasındaydı. Özel sektörün elindeki sermaye birikimi son derece yetersizdi ve beklenen sanayileşmeyi tek başına gerçekleştirmesi mümkün görünmüyordu. Dahası, dünya ekonomisinde 1929'da patlak verecek olan Büyük Buhran'ın ayak sesleri duyulmaktaydı ve bu krizin Türkiye gibi tarım ağırlıklı ve dış ticarete bağımlı ekonomiler üzerindeki potansiyel olumsuz etkileri hissedilmekteydi.

Bu dönemde, iktisadi politika arayışları yoğunlaşmıştı. Hükümet, serbest piyasa ekonomisi çerçevesinde sadece piyasa güçleriyle ulusal bir iktisat politikası izlenemeyeceğini açıkça görmüştür. Bu tespit, devletin ekonomiye müdahalesinin kaçınılmaz olduğu fikrini güçlendirmiştir. Özellikle, sanayileşmenin hızlandırılması meselesi, sadece ekonomik bir zorunluluk olmaktan çıkmış, aynı zamanda siyasi bir gereklilik haline gelmiştir. Bu bağlamda, politik kararların alınacağı, gerekli bilgilerin sağlanacağı ve hatta çeşitli baskı gruplarının (özel sektör temsilcileri gibi) karar alma sürecine dâhil edileceği kurumsal yapılara olan ihtiyaç belirginleşmiştir. Âli İktisat Meclisi, tam da bu kurumsallaşma çabalarının bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

Avrupa Modelleriyle Karşılaştırma

Âli İktisat Meclisi'nin yapısı ve işlevi incelendiğinde, 19. yüzyılda Avrupa'da kurulan benzeri iktisadi danışma organlarıyla paralellikler gösterdiği görülmektedir. Avrupa'da ortaya çıkan bu tür meclisler, genellikle ekonomik düzenleme ve geliştirme amacını taşımış, modern devletlerin karmaşıklaşan ekonomilerini yönetme çabalarının bir parçası olmuştur. Türkiye'de kurulan AIM de, iktisadi açıdan düzenlenmesi ve geliştirilmesi gereken alanları belirleme ve bu alanlarda ilerleme kaydetme hedefini gütmüştür. Bu durum, Âli İktisat Meclisi'nin dönemin uluslararası eğilimlerinden etkilendiğini ve Türkiye'nin de modern devlet yönetimi pratiklerini benimseme gayretinde olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, Meclis'in kendi üyelerinin seçimi ve Başbakanlığa doğrudan bağlı olması gibi özellikleri, onun Türkiye'ye özgü koşullara göre şekillendiğini de göstermektedir.

Devletçi Ekonomik Politikalardaki Rolü

Âli İktisat Meclisi, Türkiye'de devletçi ekonomi politikalarının oluşumunda ve gelişiminde merkezi bir rol oynamıştır. Özel sermaye birikiminin yetersizliği ve ulusal kalkınma hedeflerine ulaşma arzusu, devletin ekonomide daha aktif bir aktör haline gelmesini zorunlu kılmıştır. Meclis, bu geçiş sürecinde önemli bir danışma platformu sunmuştur.

Meclis'in yirmi dört üyeli yapısı, yarısı hükümet tarafından atanan bürokratlardan, diğer yarısı ise Ticaret ve Sanayi Odaları ile meslek kuruluşlarından gelen özel sektör temsilcilerinden oluşmaktaydı. Bu karma yapı, özel sektörün talep ve beklentilerinin doğrudan hükümetin karar alma mekanizmalarına iletilmesi için etkili bir kanal oluşturmuştur. Özellikle 1929 Dünya Ekonomik Krizi'nin derinleşmesiyle birlikte, Meclis'in hazırladığı raporlar, devletin ekonomiye daha kapsamlı müdahalesini savunan bir çerçeve sunmuştur. Örneğin, 1931 raporunda, milli bir sanayinin kurulması ve milli sermayenin azami verimlilikle kullanılması için alınması gereken önlemler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu tür öneriler, hükümetin "devletçilik" ilkesi doğrultusunda sanayi ve diğer sektörlere doğrudan yatırım yapma kararlarının teorik zeminini oluşturmuştur.

1932 ve 1933 yıllarına ait ihracat kredisi ve ödemeler dengesi raporları da, dış ticaretin devlet kontrolünde geliştirilmesi ve ekonomik dengelerin korunması gerektiği yönündeki devletçi eğilimleri desteklemiştir. Meclis'in bu raporları ve genel faaliyetleri, o dönemde Türkiye'de hakim olan ekonomik düşünce akımlarının ve devletin ekonomideki rolüne ilişkin algıların somut bir göstergesidir. Meclis, adeta bir "beyin takımı" gibi çalışarak, ekonomik sorunlara yönelik çözümler üretmiş ve bu çözümlerin devlet eliyle hayata geçirilmesi için önerilerde bulunmuştur. Dolayısıyla, Âli İktisat Meclisi, Türkiye'nin kendi özgün devletçilik modelini geliştirmesinde önemli bir kurumsal ve entelektüel katkı sağlamıştır.

Meclis, aynı zamanda ekonomik verilerin toplanması ve analiz edilmesi konusunda da bir merkez görevi görmüştür. Örneğin, 1933 Tediye Muvazenesi raporunda sunulan detaylı ödemeler dengesi verileri, dönemin ekonomik analiz kapasitesinin ve veri toplama gayretlerinin bir göstergesidir. Bu veriler, hükümetin daha bilinçli ve stratejik ekonomik kararlar almasına yardımcı olmuştur.

Ancak, Âli İktisat Meclisi'nin etkisi sadece raporlarla sınırlı kalmamış, aynı zamanda dönemin ekonomik tartışmalarına ve kamuoyunun ekonomik bilinçlenmesine de katkıda bulunmuştur. Çeşitli iktisadi konuların geniş bir platformda tartışılması, farklı görüşlerin çarpışması ve uzlaşma arayışları, ülkenin iktisadi düşünce hayatının zenginleşmesine yardımcı olmuştur.

Feshedilmesi

Âli İktisat Meclisi'nin faaliyetleri, kuruluşundan yaklaşık sekiz yıl sonra, 1935 yılında sona ermiştir. Meclis, 1935 yılı bütçe kanununun 25. maddesi ile kaldırılmıştır. Bu fesih, Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan önemli bir iktisadi danışma organının varlığının son bulmasına işaret etmektedir. Meclis'in feshedilme gerekçelerine dair detaylı bilgilere mevcut kaynaklarda açıkça yer verilmese de, bu durum dönemin ekonomik ve siyasi koşullarındaki değişimlerle ilişkilendirilebilir. Özellikle 1930'lu yılların ortalarından itibaren Türkiye'nin devletçi ekonomi politikalarının daha net bir şekilde belirlenmesi ve uygulanması, bu tür bir danışma organının işlevselliğinin yeniden değerlendirilmesine yol açmış olabilir.