Avrupa Siyasi Topluluğu 6. Zirvesi (Tiran, 2025)

Avrupa Siyasi Topluluğu 6. Zirvesi, 16 Mayıs 2025 tarihinde Arnavutluk’un başkenti Tiran’da, Avrupa kıtasındaki 47 ülkenin devlet ve hükümet başkanlarının katılımıyla düzenlenen çok taraflı uluslararası zirvedir. Avrupa'nın güvenliği, demokratik dayanıklılığı, ekonomik rekabet gücü, gençlerin güçlendirilmesi ve kıta genelinde iş birliği kapasitesinin artırılması zirvenin öncelikli gündem maddeleri arasında yer almıştır. Bu zirve, Avrupa Siyasi Topluluğu'nun Batı Balkanlar'da düzenlenen ilk toplantısı olma özelliğini taşımaktadır.

Zirvenin Tanımı ve Tarihçesi

Avrupa Siyasi Topluluğu (AST), Avrupa Birliği’ne üye ülkeler ile Avrupa kıtasındaki diğer demokratik devletleri bir araya getirmek amacıyla kurulan siyasi danışma yapısıdır. Bu girişim ilk kez Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından 9 Mayıs 2022 tarihinde Strasbourg’daki Avrupa Parlamentosu’nda dile getirilmiştir. Macron, AB’ye adaylık süreci uzun sürebilecek ülkeler için iş birliği ve dayanışma temelinde yeni bir platform önerisinde bulunmuştur. Avrupa Siyasi Topluluğu’nun ilk toplantısı 6 Ekim 2022’de Prag’da düzenlenmiştir. Bunu sırasıyla Moldova (Haziran 2023), İspanya (Ekim 2023), İngiltere (Temmuz 2024) ve Macaristan (Kasım 2024) ev sahipliğindeki zirveler takip etmiştir.

Avrupa Siyasi Topluluğu'nun altıncı toplantısı, 16 Mayıs 2025 tarihinde Arnavutluk'un başkenti Tiran’da düzenlenmiştir. Bu zirve, AST’nin Batı Balkanlar bölgesindeki ilk toplantısı olma özelliğini taşımaktadır. Ev sahipliğini Arnavutluk Başbakanı Edi Rama üstlenmiştir. Toplantı, “Yeni bir dünyada yeni Avrupa: Birlik – işbirliği – ortak eylem” teması etrafında yapılandırılmıştır. Arnavutluk’un ev sahibi olarak seçilmesi, ülkenin Avrupa entegrasyon sürecinde üstlendiği rol ve bölgesel iş birliğindeki etkinliği dikkate alınarak planlanmıştır. Zirve Tiran’daki İskender Bey Meydanı’nda gerçekleştirilmiştir. 

Katılımcı Ülkeler ve Temsilciler

Tiran Zirvesi’ne Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin yanı sıra, AB aday ülkeleri Arnavutluk, Türkiye, Ukrayna, Moldova, Gürcistan, Bosna-Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan ile potansiyel aday Kosova davet edilmiştir. Ayrıca Birleşik Krallık, Norveç, İsviçre, İzlanda, Azerbaycan, Ermenistan, Andorra, Lihtenştayn, Monako ve San Marino liderleri de zirvede yer almıştır. Türkiye’yi zirvede Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan temsil etmiştir. Toplantıya toplamda 47 ülkenin devlet ya da hükümet başkanı düzeyinde katılımı gerçekleşmiştir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi'nin açılışında Başbakan Edi Rama ile birlikte, 16 Mayıs 2025 - Anadolu Ajansı

Zirvede Liderlerin Konuşmaları

Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, zirve açılışında yaptığı konuşmada Avrupa'nın bütünleşik hareket etmesi gerektiğini vurgulamıştır. Costa, şu ifadeleri kullanmıştır: “Kıtamız güçlerini birleştirmeli… Avrupa, Ukrayna’da adil ve kalıcı barışı sağlamalıdır. Uluslararası hukuk üstün gelmelidir. Ve biliyoruz ki, sevgili Volodymir (Zelenskiy, Ukrayna Cumhurbaşkanı), senin güvenliğin bizim güvenliğimizdir… Avrupa aynı zamanda kendi savunmasına daha fazla yatırım yapmalıdır, çünkü savunmasız bir barış bir yanılsamadır.”

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, son yıllarda Avrupa’nın uyanması gerektiğinin sıkça konuşulduğunu belirterek “Bugün Avrupa uyanmış durumda – tamamen uyanık. Ve Rusya Avrupa’dan ayrılmışken, Avrupa Siyasi Topluluğu kıtamızda barışı korumak için birleşmiştir.” ifadelerini kullanmıştır.

Von der Leyen, İstanbul’da süren Ukrayna-Rusya müzakerelerine ilişkin olarak şu değerlendirmede bulunmuştur: “Cumhurbaşkanı Zelenskiy bir görüşmeye hazırdı, fakat Cumhurbaşkanı Putin hiçbir zaman gelmedi ve bu onun gerçek tutumunu gösteriyor. Bu nedenle baskıyı artıracağız.” Ayrıca, Avrupa Komisyonu’nun yeni bir yaptırım paketi hazırladığını açıklamış ve bu yaptırımların, Rusya’nın uluslararası yaptırımları aşmak için kullandığı eski kargo gemilerinden oluşan gizli filo ile Nord Stream doğalgaz boru hattı konsorsiyumunu hedef alacağını bildirmiştir.

Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, zirvenin ev sahibi olarak yaptığı açılış konuşmasında, Avrupa Siyasi Topluluğu’nun sadece askeri güvenlik temelli bir yapı olmaması gerektiğini vurgulamış ve “Barışın düşmanları bizi silahların yüceltilmesine sürüklememelidir. Biz burada Balkanlar’da savaş, bombalar, toprak anlaşmazlıkları, yıkım ve karmaşayı yaşadık. Bu bizim yaşam süremizde oldu, uzak bir siyah-beyaz belgesel arşivinde değil. Ve gördük ki barışın rakibi yoktur. Belki de bu yüzden umut o diğer Avrupa’ya burada en büyük ölçüde bağlanmıştır.” demiştir. Rama ayrıca, Avrupa Siyasi Topluluğu’nun kapsamının bilimsel ve kültürel iş birliklerini de içerecek şekilde genişletilmesi yönünde bir öneri sunmuştur.

Avrupa Birliği Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, yaptığı değerlendirmede Arnavutluk’un Avrupa entegrasyonu sürecinde ilerleme kaydettiğini belirtmiş ve“Arnavutluk, Avrupa entegrasyonu sürecinde iyi ilerleme kaydetmektedir ve şu an genişleme için siyasi bir ivme oluşmuştur. Bu yalnızca Batı Balkanlar için değil, Avrupa Birliği için de gereklidir.” açıklamasında bulunmuştur.

Zirvede Ukrayna’daki savaş, Avrupa güvenlik yapılarının güçlendirilmesi, demokratik süreçlerin dış müdahalelerden korunması, uzun vadeli savunma kabiliyeti geliştirme hedefleri ve ortak siyasi yönetişim meseleleri gündeme gelmiştir. Zirvenin bir sonraki toplantısının 2025 sonbaharında Danimarka’da yapılması planlanmaktadır.

Kurumsal Eşbaşkanlık ve Organizasyon

Zirve, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama’nın eşbaşkanlığında yürütülmektedir. Zirve öncesinde Avrupa Konseyi Başkanı Costa, Batı Balkanlar bölgesine gerçekleştirdiği diplomatik tur sırasında bölge ülkelerine Avrupa Birliği ile entegrasyon konusunda siyasi destek mesajları vermiştir. Katılımın yüksek düzeyde olmasını sağlamak amacıyla bölgesel iş birliğine vurgu yapılmıştır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Genel Oturum Konuşması 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 16 Mayıs 2025 tarihinde Tiran’da düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu 6. Zirvesi’nin genel oturumunda bir konuşma gerçekleştirmiştir. Konuşmasında, uluslararası güvenlik, Avrupa savunma mimarisi, enerji iş birliği ve Gazze’de kalıcı ateşkes konuları ele alınmıştır.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, zirvenin açılış programında, 16 Mayıs 2025 - Anadolu Ajansı

Erdoğan, "Kalıcı ateşkes, insani yardım sevkiyatının teminat altına alınması, Gazze'nin yeniden yaşanabilir hale getirilmesi için tüm imkanlarımızı seferber etmeliyiz." ifadelerini kullanmıştır. Gazze'de 20 aydır devam eden insani felaketin altını çizerek, Avrupa ülkelerinden daha fazla ilgi ve sorumluluk beklediklerini belirtmiştir.

Avrupa'nın savunma politikalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, Avrupa Birliği’nin savunma girişimlerinin NATO’nun merkezi rolünü zayıflatmaması gerektiğini vurgulamıştır. "ReArm ve SAFE gibi girişimlerin bu anlayışla yürütülmesinin Avrupa güvenliğinin hayrına olacağına inanıyoruz." demiştir.

Türkiye’nin stratejik önemi ve Avrupa ile ekonomik bağları üzerine konuşan Erdoğan, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi gerekliliğine işaret etmiş, vize kısıtlamalarının gözden geçirilmesini talep etmiştir: "İnsanlarımızın ve dolayısıyla mal, hizmet ve sermayenin hareketliliğini kısıtlayan Schengen gibi vize uygulamalarının da gözden geçirilmesi şart."

Enerji konusunda ise Türkiye’nin, bölgenin en gelişmiş altyapısına sahip ülkesi olduğunu belirterek, "Türkiye, Avrupa'nın kesintisiz tedarik zincirlerinin muhafazasına ciddi katkı sağlıyor." değerlendirmesinde bulunmuştur. Ukrayna savaşı konusunda diplomatik girişimlere dikkat çekerek, “Sayın Trump, Putin ve Zelenskiy ile ayrı ayrı görüşmelerimiz oldu. Zelenskiy dün Ankara'daydı. Görüşmemiz sonrasında teknik görüşmelere başlama kararı aldık. Mart 2022'den bu yana ilk kez akan kanı durdurma noktasında önemli fırsat penceresi aralandı.” Demiştir.

Suriye’ye yönelik açıklamalarında, ABD Başkanı Donald Trump’ın yaptırımların kaldırılacağını duyurmasını olumlu karşılamış; Avrupa Birliği’ne de benzer yönde adım atması çağrısında bulunmuştur. Suriye’nin yeniden inşasına yönelik finansal destek beklentisini dile getirmiş, geri dönüşlerin güvenli ve gönüllü olması gerektiğini vurgulamıştır. Erdoğan konuşmasını, "Dayanışmayı, kaynaklarımızı iyi kullanmayı ve samimi işbirliğini sağladığımızda kıta olarak üstesinden gelemeyeceğimiz tehdit ve sınama kalmayacağına inanıyorum. Bu düşüncelerle toplantımızın güvenli, müreffeh ve istikrarlı bir Avrupa için hayırlar getirmesini temenni ediyorum" sözleriyle tamamlamıştır.