Ayten Alpman

Ayten Alpman (1930–2012), Türkiye’de caz ve pop müzik alanlarında etkinlik göstermiş Türk şarkıcıdır. 1950’li yıllardan itibaren müzik yaşamına başlamış, caz vokali ağırlıklı olmak üzere farklı müzik türlerinde kayıtlar gerçekleştirmiştir. Kariyeri boyunca sahne performansları, plak çalışmaları ve çeşitli müzik organizasyonları kapsamında yer almıştır.

Hayatı

Ayten Alpman, Devlet Tiyatroları müfettişi Fahrettin Alpman’ın kızı olarak 10 Ekim 1929 tarihinde Yeşilköy'de dünyaya gelmiştir. Nişantaşı Kız Lisesi'nde ve Erenköy Kız Lisesi'nde eğitim görmüştür. Küçük yaşlarda anne ve babası ayrılan sanatçı, Nişantaşı Kız Lisesi'nde öğrenciyken tanıştığı İlham Gencer sayesinde müziğe ilgi duymaya başlamıştır. Önce İngilizce şarkılar söyleyen Alpman, üvey babasının işi nedeniyle gittikleri Malatya’da bir ay kaldıktan sonra, İstanbul’da yaşayan anneannesinin yanına taşınmıştır.

Liseden sonra İlham Gencer'in solistlik teklifi ile 1949 yılında açılan İstanbul Radyosu'nda programa başlamıştır. Daha sonra Arif Mardin ile tanışmış ve onun teşviki ile caz şarkıları söylemeye başlamıştır. Alpman'ın radyoda söylediği ilk parçası ingilizce dilinde olan ''You Are Always In My Heart'' olmuştur. Ayten Alpman, sahneye ilk kez Taksim Belediye Gazinosu’nda düzenlenen bir tıp balosunda çıkmıştır. Arif Mardin’in yönlendirmesiyle caz şarkıları söyleyen sanatçı, profesyonel sahne çalışmasına ise 1952’de Yeşilköy Deniz Park Oteli’nde başlamış ve 3 ay sonra Kervansaray Gece Kulübü’ne geçmiştir.

Sanat ve Özel Hayatı

Ayten Alpman, lise öğrenimi yıllarında tanıştığı İlham Gencer ile 1953 yılında evlenmiştir. Bugün her ikisi de müzisyen olan çocukları Ayşe ve İlham Gencer dünyaya gelmiştir.^【1】  Alpman, eşinin Çatı Gece Kulübü'nü kurmasının ardından orada sahne almaya başlamıştır. İlk plağı "Sayanora / Passion Flower"ı 1959'da yayınlayan Alpman, 1960'ta İlham Gencer'den ayrılmış ve bir süre sonra İsmet Sıral Orkestrası ile müzikal hayatına devam etmiştir. Sanatçı, İsmet Sıral Orkestrasıyla 1963'te gittiği İsveç'te iki yıl boyunca İsmet Sıral'la, bir yıl da başka bir caz orkestrasıyla sahne almıştır.

Alpman Türkiye'ye döndüğünde, caz yerine yabancı şarkılara Türkçe sözlü uyarlama modası başlamıştı. Caz şarkıları söylemeyi bir süre daha sürdürse de Türkiye'de aranjman uyarlamalarının öncüsü olan Fecri Ebcioğlu'nun ısrarlarıyla bu türde Türkçe sözlü şarkılar söyleyen sanatçı, bu türde çıkardığı "İnan Bana/Ayrıldık Yalnızım" adlı 45'lik plağı müzikseverlerle buluşturmuş, Sezen Cumhur Önal ile birkaç 45'lik yapan Alpman, Fecri Ebcioğlu ile yaptıkları "Sensiz Olmam" şarkısıyla ilk büyük ilgi görmüştür.

Sanatçı,1968 yılında Süheyl Denizci'nin piyanisti Ümit Aksu ile evlenmiş ve Aksu'nun onun için bestelediği "Yalnız Kadın", dönemin nitelikli parçaları arasında sayılmaktaydı.

Sözlerini Fikret Şeneş’in yazdığı, Alpman’ın 1972’de seslendirdiği “Bir Başkadır Benim Memleketim” şarkısının olduğu plak ilgi görmemiş ancak şarkı, 1974’teki Kıbrıs Çıkarması’nda TRT’de çok sık çalınınca, yeniden 45’lik olarak piyasaya sürüldü ve büyük satış rakamlarına ulaşmıştır. Mireille Mathieu'nun Fransızca olarak seslendirdiği eser, Türkçe sözleriyle de Ayten Alpman'la özdeşleşti.

Sanatçı, 1953 yapımı "Aşk Izdırabtır" ve 1974 yapımı "Tek Başına" adlı filmlerde rol almış, "İstersen", "Sensiz Olmam", "Tek Başına", "Yanımda Olsan", "Ben Varım", "Ben Böyleyim" ve "Yaz Yağmuru" isimli şarkılara imza atmıştır.

Ardından iki adet uzunçalar (longplay) çalışması yapan Ayten Alpman, son profesyonel sahne çalışmasını 1990'da İstanbul Yeniköy Bilsak Kulübü'nde gerçekleştirmiş ve 1995 yılında ses tellerinde oluşan nodüllerden ameliyat olmuştur. 1999 yılında en sevilen şarkılarından oluşan bir albümü Ada Müzik tarafından yayınlanmış, sanatçı sahne çalışmalarına profesyonel anlamda devam etmemiş sadece dönem dönem caz konserleri vermiştir. 2007 yılında yayınlanan “Bir Başkadır Ayten Alpman“ albümü, Ayten Alpman’ın meslek hayatında 30 yıl aradan sonra stüdyoya girdiği son albümü olmuştur.

Ayten Alpman, bir röportajında “Müzik insanın yaşamı, hayatı, kısacası her şeyidir. Müziksiz bir hayat olmaz, mutsuz da olsam mutlu da olsam müzik dinlerim. Yemek içmek ne ise müzik de o işte, bitmeyecek bir ihtiyaç, yaşamın sürmesi için gereken bir şey.” ifadelerini kullanmıştır.^【2】 

Aldığı Ödüller

Sanatçı, İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından 2007’de düzenlenen İstanbul Caz Festivali’nde “Yaşam Boyu Başarı Ödülü”nü almıştır.

Şarkıları

• Sayonara / Passion Flower
• Tomorrow (Özleyiş) / Manha De Carnival
• İnan Bana
• Ayrıldık Yalnızım
• Seni Unutmak Senden Kaçmak İstiyorum
• Kim Demiş Aşk Yalandır Diye
• Bu Sana Son Seslenişim
• Sevmedim Hayatı
• Hakkın Yok
• Beni Unutma
• Hayal
• Çağırdın Sana Koştum
• Sevince Her Şey Başka
• İstersen
• Ölünceye Kadar
• Ben Yürürüm Yana Yana
• Iraktır Yolların
• Yaz Yağmuru
• Sesini Duyur
• Erkekler Ağlamaz
• Pencere
• Her Yaşın Ayrı Bir Güzelliği Var
• Herkes Kendi Yolunda
• Seninleyim
• Söyleyemedim
• Son Bir Defa
• Neden Sanki Dünya Dar Gelir İnsana
• Yaşamak İçin
• Bir Başkadır Benim Memleketim
• Ve Tanrı Aşkı Yarattı
• Ömrüm Senindir
• Aynalar Aynalar
• Sensiz Olamam
• Arkadaş
• Tek Başına
• Ben Varım
• Ben Böyleyim
• Unutsana
• Yanımda Olsa
• Birazcık Umut
• O Sabah
• O Gün
• Hani Bazen (Cem Adrian ile düet)

Ölümü

Ayten Alpman, akciğer yetmezliği nedeniyle kaldırıldığı İstanbul Şişli Osmanoğlu Hastanesi'nde 20 Nisan 2012'de 83 yaşındayken yaşamını yitirmiştir.

Vefat eden Ayten Alpman için Teşvikiye Camisi'nde tören düzenlenmiştir. Törende, Ayten Alpman'ın eski eşi İlham Gencer, oğulları İlhan Gencer ve Bora Gencer ile kızı Ayşe Gencer Demirer taziyeleri kabul etmişlerdir. Alpman, törenin ardından Ulus Mezarlığı'na defnedilmiştir.