Suriye’de iç savaş sonrası dönemin en kritik başlıklarından biri, ülkenin toprak bütünlüğünün nasıl yeniden tesis edileceği sorusu etrafında şekilleniyor. Bu sürecin seyrini belirleyecek gelişmelerden biri ise, Suriye hükümeti ile terör örgütü YPG/PKK’nın omurgasını oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri (SDG) arasında 10 Mart’ta imzalanan mutabakatın fiilen uygulanmamasıyla başlayan askeri ve siyasi gerilim oldu.

SDG’nin merkezi hükümete entegrasyonunu öngören mutabakatın hayata geçirilememesi üzerine Suriye Ordusu, 8 Ocak’ta Halep’in güneyinde yer alan Eşrefiye, Şeyh Maksud ve Beni Zeyd mahallelerine yönelik bir operasyon başlattı. İlk bakışta sınırlı bir askeri müdahale olarak görülebilecek bu adım, SDG’nin Suriye topraklarının yaklaşık üçte birini kontrol ettiği dikkate alındığında, aslında daha geniş ölçekli ve uzun vadeye yayılacak bir askeri stratejinin ilk aşaması olarak değerlendirilmelidir.

SDG’nin Sahadaki Konumu ve ABD Desteği

SDG, 2017 yılından bu yana Fırat’ın doğusunda, Deyr ez Zor ve Rakka’daki petrol sahaları da dâhil olmak üzere Suriye’nin stratejik açıdan en kritik bölgelerinin önemli bir bölümünü ABD desteğiyle kontrol etmektedir.

Washington, DEAŞ’la mücadele gerekçesiyle SDG’ye askeri ve lojistik destek sağlamayı sürdürmüş; bu durum örgütün sahadaki etkinliğini ve alan hâkimiyetini pekiştirmiştir.^【1】 Ancak Suriye sahasındaki güç dengeleri 2025 yılı itibarıyla köklü biçimde değişmeye başlamıştır.

Yeni Suriye Devleti ve “Tek Devlet, Tek Ordu” Politikası

2025’te muhalif grupların Esed rejimini devirmesinin ardından kurulan yeni Suriye devleti, iktidarının ilk yılını geride bırakırken yeniden yapılanma, merkezi otoritenin tesisi ve toprak bütünlüğünün sağlanması hedefleri doğrultusunda önemli adımlar atmıştır.

Bu çerçevede Şam yönetimi, “tek devlet, tek ordu” ilkesi doğrultusunda öncelikle Lazkiye ve Tarsus bölgelerinde eski rejim kalıntılarına karşı operasyonlar başlatmış, ülkenin güneyinde ise Süveyda bölgesinde çıkan iç karışıklıklara müdahale etmiştir.

Bu politika çerçevesinde, SDG’nin de yeni devlet yapısına entegre edilmesi hedeflenmiş; ancak yapılan girişimlerden sonuç alınamamıştır. Bunun üzerine Suriye Ordusu, Halep çevresinde yer alan Eşrefiye, Şeyh Maksud ve Beni Zeyd bölgelerindeki SDG/YPG unsurlarına karşı askeri operasyon başlatmıştır.^【2】 

8 Ocak’ta başlayan ve üç gün içinde tamamlanan operasyon sonucunda söz konusu mahalleler tamamen YPG/PKK unsurlarından temizlenmiştir. Buna karşın, Fırat’ın batısında yer alan ve idari olarak Halep’e bağlı bulunan Deyr Hafir ve Meskene kasabalarından Suriye’nin ekonomi başkenti olarak bilinen Halep’e yönelik saldırıların devam etmesi, çatışmanın yeni bir aşamaya evrildiğini göstermiştir.^【3】 

Bu gelişmelerin ardından Suriye hükümeti, bir sonraki hedefin Deyr Hafir ve Meskene olduğunu kamuoyuna duyurmuş ve bu bölgeleri askeri bölge ilan etmiştir.^【4】 

Deyr Hafir ve Meskene: Yeni Cepheye Giden Yol

Deyr Hafir ve Meskene’ye yönelik olası bir operasyonun yakın olduğu görülürken, Suriye hükümeti bu süreçte hem önemli avantajlara hem de ciddi risklere sahiptir. Operasyonun başarısı, büyük ölçüde uluslararası konjonktür, coğrafi koşullar, cephe yoğunluğu ve Suriye Ordusu’nun son dönemde artan kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir.

Değişen Uluslararası Konjonktür

Yeni Suriye yönetimi, diplomatik alanda kısa sürede kayda değer ilerlemeler sağlamıştır. ABD ve Avrupa ülkeleriyle geliştirilen ilişkiler, yeni hükümetin uluslararası meşruiyetini giderek yükseltirken, tam tersine SDG’nin meşruiyet zeminini daraltmıştır.

Suriye Devlet Başkanı Ahmet el Şara’nın ABD ziyareti kapsamında Başkan Donald Trump ile gerçekleştirdiği görüşme, ardından İsrail ile başlatılan normalleşme süreci^【5】 ve Suriye’nin DEAŞ karşıtı koalisyona katılması, Şam yönetiminin uluslararası sistemle entegrasyonunu güçlendiren önemli adımlar olmuştur. Ayrıca ABD ile Suriye Ordusu’nun ortak anti-DEAŞ operasyonlarına başlaması,^【6】  YPG/PKK’nın uzun süredir dayandığı “DEAŞ’a karşı tek etkili aktör” söylemini büyük ölçüde geçersiz kılmıştır.

Bölgesel düzeyde ise İran’daki gelişmeler ve ABD–İsrail ekseninde olası bir müdahale ihtimali, Suriye’yi daha kritik bir aktör hâline getirmiş; bu durum ülkenin stratejik değerini artırmıştır.

Coğrafi ve Sosyolojik Avantajlar

Fırat’ın batısında yer alan Deyr Hafir ve Meskene; Arap nüfusun ağırlıkta^【7】 olduğu, Halep’e lojistik ve coğrafi açıdan yakın, geniş ve düz arazi yapısına sahip bölgeler olarak öne çıkmaktadır. Bu özellikler, Suriye Ordusu’nun zırhlı ve mekanize unsurlarla operasyon yürütmesini kolaylaştırmaktadır.

Ayrıca bu bölgelerde SDG/YPG’nin toplumsal meşruiyet üretme kapasitesinin sınırlı olduğu; buna karşın Şam merkezli yönetimin siyasi ve idari entegrasyon kabiliyetinin daha yüksek olduğu değerlendirilmektedir. Bu durum, Deyr Hafir–Meskene hattını sosyolojik direnç açısından görece daha kırılgan bir alan hâline getirmektedir.

Çoklu Cephe Baskısı

YPG/PKK’nın kontrol etmek zorunda olduğu cephe hattı oldukça geniştir. Münbiç ve Tişrin Barajı çevresi, Rakka, Deyr ez Zor ve Haseke gibi bölgelerde olası Arap aşiret hareketlenmeleri ve Suriye Ordusu’nun yeni cepheler açma ihtimali, örgütün askeri gücünü tek bir noktada yoğunlaştırmasını zorlaştırmaktadır.

Bu çoklu baskı, SDG’nin savunma kapasitesini parçalamakta ve belirli bölgelerde kırılganlığı artırmaktadır.

Suriye Ordusu’nun Yeniden İnşası

Yeni Suriye devleti, kısa sürede merkezi otoriteyi yeniden tesis etmeyi başarmış; rejimi deviren silahlı grupların kendilerini feshederek Savunma Bakanlığı çatısı altında birleşmesi yönünde kritik bir eşik aşılmıştır.^【8】  Bu gelişme, “tek ordu” ilkesinin kurumsal zemine oturmasını sağlamıştır.

Suriye Ordusu, dağınık yapıdan merkezi komuta-kontrol sistemine geçerken; uzun yıllar süren çatışmalardan edinilen saha tecrübesi, özellikle şehir içi operasyonlarda etkinliği artırmıştır. Türkiye ile imzalanan askerî eğitim, danışmanlık ve teknik destek anlaşmaları da bu kapasite artışında önemli bir rol oynamıştır.

Türkiye’nin Destekleyici Rolü

Türkiye, Suriye’nin SDG’ye yönelik olası bir harekâtına destek vereceğini açıkça ifade etmiştir.^【9】 Ankara, hem “terörsüz Türkiye” sürecinin korunmasını hem de Suriye’nin toprak bütünlüğünün sağlanmasını stratejik öncelik olarak görmektedir.

Deyr Hafir ve Meskene operasyonları bağlamında Türkiye’nin, stratejik konumu hava desteği, lojistik kapasitesi nedeniyle kritik bir önem taşımaktadır. Türkiye söz konusu operasyon bölgelerine yaklaşık 30–40 kilometre mesafede konumlanmış olması, sahaya hızlı intikal ve kesintisiz destek sağlama avantajı sunmaktadır. Türkiye’nin ihtiyaç hâlinde sağlayabileceği silah ve mühimmat ikmali, yakıt temini, bakım-onarım desteği, haberleşme altyapısı, tıbbi tahliye imkânları ile personel ve teçhizat sevkiyatı gibi unsurlar, Suriye Ordusu’nun operasyonel sürekliliğini ve sahadaki etkinliğini doğrudan etkileyen kritik faktörler arasında yer almaktadır.

Türkiye, sahip olduğu coğrafi avantajlara ek olarak gelişmiş SİHA/İHA kapasitesi sayesinde sahada keşif, gözetleme, hedef tespiti ve hassas vuruş alanlarında operasyonel etkinliği artırabilecek önemli imkânlara sahiptir. Hava sahasının gözetim ve kontrolüne katkı sağlanması, harekatın genel başarısını güçlendirebilecek stratejik bir çarpan etkisi oluşturabilir.

Bu imkânlar doğrultusunda, Türkiye’nin süreçte doğrudan muharip bir aktör olmaktan ziyade, operasyonel koordinasyon ve caydırıcılık üzerinden belirleyici bir rol üstlenmesi muhtemeldir.

Operasyonun Zorlayıcı Unsurları

Tüm bu avantajlara karşın iki temel dezavantaj öne çıkmaktadır: ABD’nin olası diplomatik veya askeri müdahalesi ve SDG’nin sahip olduğu insan gücü ile askerî kapasitesi

Her iki durumun da yaşanma ihtimali söz konusu operasyonun süresini ve maliyetini artırma potansiyeli taşımaktadır.

ABD’nin Tutumu

ABD, Halep operasyonları sırasında tarafları 10 Mart mutabakatına bağlı kalmaya çağırmış ve ateşkes vurgusu yapmıştır.

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Eşrefiye ve Şeyh Maksud mahallelerinde yaşanan çatışmalara ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, Washington’un sahadaki gelişmeleri “ciddi bir endişeyle” takip ettiğini belirtmiş; tüm taraflara itidal çağrısında bulunarak sivillerin korunmasının öncelik olması gerektiğini vurgulamıştır. Barrack ayrıca, Suriye hükümeti ile SDG arasında 10 Mart 2025 tarihinde imzalanan entegrasyon anlaşmasının tamamlanma aşamasına yaklaşıldığını hatırlatarak, bu hedefin hâlen ulaşılabilir olduğunu ifade etmiştir.^【10】 

Bu duruma ek olarak ABD’nin Suriye’de bulunan askeri varlığı hala SDG için önemli bir güvenlik şemsiyesi oluşturmaktadır. ABD’nin resmî açıklamalarına göre Aralık 2024 itibarıyla Suriye’de yaklaşık 2.000 Amerikan askeri bulunmaktaydı.^【11】  Bununla birlikte, Başkan Donald Trump’ın Ocak 2025 tarihinde göreve gelmesinin ardından ABD’nin Suriye’deki askerî mevcudiyetini azaltmaya yönelik adımlar atacağı yönünde açıklamalar yapılmıştır. Sahadan gelen bilgiler de ise, ABD’nin Haseke vilayetinde bulunan El-Vazir ve Tel Beydar üslerinden çekildiğine dair haberleri de gündeme gelmiştir.^【12】 

Tüm bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, ABD’nin Suriye sahasında kara gücü olarak kullandığı SDG’yi kısa vadede tamamen gözden çıkarmadan ziyade, örgütün yeni Suriye yönetimine entegre edilmesi yönünde diplomatik baskı araçlarını kullanmayı sürdürmesi daha olası görünmektedir.

SDG’nin Silahlı Güç Kapasitesi

Çekirdek unsurunu terör örgütü PKK’nın Suriye kolu olan Halk Savunma Birlikleri (YPG) ve Kadın Savunma Birlikleri (YPJ)’nin oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) sahip olduğu örgütsel ve silahlı birliklerinin kapasitesi, Fırat’ın doğusunda ve batısında gerçekleştirilmesi planlanan olası operasyonların en zorlu yanlarından birisidir. Örgütün silahlı unsurlarının ne kadar olduğuna dair farklı raporlar bulunmaktadır. 2024 yılında Avrupa Birliği İltica Ajansı (EUAA) tarafından yayımlanan rapora göre SDG’nin toplam askerî kapasitesi yaklaşık 100 bin kişiden oluşmaktadır.^【13】 Diğer açık kaynak analizlerinde ise SDG’ye bağlı silahlı unsur sayısının 60.000 civarında olduğu^【14】 ve bu grubun önemli bir kısmının doğrudan PKK’nın Suriye kolu YPG mensuplarından meydana geldiği değerlendirilmektedir.

Bu askeri kapasite yalnızca insan gücüyle sınırlı değildir. ABD öncülüğündeki koalisyonun DEAŞ’la mücadele gerekçesiyle SDG’ye sağladığı yoğun silah, mühimmat ve teçhizat desteği, örgütün sahadaki operasyonel etkinliğini belirgin biçimde artırmıştır.^【15】  Hafif ve orta piyade silahlarının yanı sıra tanksavar sistemleri, zırhlı araçlar, ağır makineli tüfekler, havanlar, mühimmat ve gelişmiş haberleşme ekipmanları SDG’nin envanterinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu destek, SDG’nin klasik bir düzensiz silahlı yapıdan ziyade, konvansiyonel unsurlarla hibrit bir askerî kapasiteye evrilmesini mümkün kılmıştır.

SDG, Suriye’nin kuzeydoğusunda tek merkezden yönetilen, yarı kurumsallaşmış bir yapı oluşturmuştur. Örgüt, ortak komuta-kontrol mekanizmaları, lojistik hatlar ve eğitim süreçleri sayesinde belirli bir düzeyde bütünlük sağlanmış olsa da, tamamen homojen bir ordu karakteri taşımamaktadır. SDG’nin kadroları; ağırlıklı olarak YPG ve YPJ unsurlarında oluşurken; Arap, Süryani ve diğer yerel unsurlar ile Esed rejiminden kalma militanlar bulunmaktadır.

Bu silahlı güç yapılanması dikkate alındığında, Suriye Ordusu’nun Fırat’ın batısına yönelik muhtemel bir harekâtı karşısında, PKK/YPG unsurlarına bağlı ve özellikle ağır silahlarla teçhiz edilmiş birlikleri Deyr Hafir–Meskene hattında konuşlandırma eğiliminde olabileceği değerlendirilmektedir. Söz konusu bölgelerin Fırat’ın batısına açılan kritik geçiş alanları olması nedeniyle ileri savunma ve baskı unsuru olacağı tahmin edilmektedir. Ancak bu konuşlanmanın, SDG’nin ana kuvvet yoğunluğuna sahip Rakka ve Deyr ez Zor bölgelerine kıyasla sınırlı ve takviye ağırlıklı olduğu ifade edilebilir.

Bu nedenle, kesin rakamlarla ifade etmek mümkün olmamakla birlikte, Deyr Hafir ve Meskene hattındaki SDG varlığının örgütün toplam askerî kapasitesinin çok sınırlı bir bölümünü oluşturacağı; söz konusu hattın esas olarak lokal düzeyde konuşlandırılmış gruplar ve sınırlı takviyelerle temsil edileceği düşünülebilir.