Bitlis Abdurrahman Gazi Türbesi

Abdurrahman Gazi Türbesi, Bitlis ilinin Ahlat ilçesinde yer alan ve bölgenin İslam orduları tarafından fethi sırasında şehit düşen Abdurrahman Gazi adına inşa edilmiş bir anıt mezardır. Türbede medfun bulunan Abdurrahman Gazi, Hz. Muhammed’in sancaktarı Muaz bin Cebel’in oğlu olup, Hz. Ömer döneminde el-Cezire komutanı İyaz bin Ganem idaresindeki orduda görev almıştır. Ahlat'ın fethi sürecinde şehit olan Abdurrahman Gazi, şehit düştüğü mevkiye defnedilmiştir^【1】.

Bölge tarih boyunca farklı topluluklarca isimlendirilmiş; Urartular "Halads", Süryaniler "Kelath", İranlılar ve Türkler ise "Ahlat" adını kullanmışlardır. Abdurrahman Gazi’nin tam olarak defnedildiği nokta kesin olarak saptanamamış olsa da Osmanlı Devleti kayıtlarında bu bölge "Şehitler Tepesi" veya "Şehitler Zaviyesi" olarak geçmektedir. Tarihçi Vakidi, "Fitunu Şam" adlı eserinin 2. cildinde Abdurrahman Gazi’nin Ahlat’taki savaşlarda "Gazi" unvanını aldığını ve bugün türbenin bulunduğu alana yakın bir yerde medfun olduğunu kaydetmiştir^【2】.

Türbe, Selçuklu ve Osmanlı mimari tarzlarını yansıtan, tek katlı ve kesme taş malzemeden inşa edilmiş bir yapıdır. Kare bir plan şeması üzerine kurulan türbenin gövdesi, üst dört köşeden kesilen üçgen pahlar aracılığıyla sekizgen bir forma dönüştürülmüştür^【3】.

İç mekânın aydınlatılması; kuzey, güney ve batı cephelerinde bulunan ve üç kemerli niş içerisine alınan pencere açıklıklarıyla sağlanmaktadır. Pencereleri çevreleyen sivri kemerlerin üst köşelerinde dekoratif amaçlı ikişer adet taş rozet süslemesi yer almaktadır. Türbeye giriş, doğu cephesinde konumlandırılan sivri kemerli bir niş içerisinden açılan kapı vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir^【4】.

Türbe sekizgen bir kasnağa sahiptir ve bu kasnak kemer motifli iki ayrı kuşakla çevrelenmiştir. Yapının üst örtüsü, aşağıya doğru sundurma şeklinde inen bir saçak ve sekiz kenarlı prizmatik bir taş külah ile tamamlanmıştır.

Abdurrahman Gazi Türbesi, 1974 yılında Ahlatlı taş ustası Tahsin Kalender tarafından yöredeki geç dönem kümbet mimarisine sadık kalınarak onarılmıştır. Ahlat taş ustalığı geleneğinin temsilcisi olan ve 2012 yılında "Yaşayan İnsan Hazinesi" ilan edilen Kalender, yapıyı orijinal formuna uygun şekilde yeniden inşa etmiştir.^【5】

Günümüzde bölgenin en önemli dini ve kültürel miraslarından biri kabul edilen türbe, inanç turizmi kapsamında değerlendirilmektedir. Yapı, özellikle bahar aylarından itibaren yerli ve yabancı turistler tarafından yoğun şekilde ziyaret edilmektedir^【6】.