Burçak Evren (d. 1947, İstanbul), Türk sinema tarihçisi, araştırmacı, yazar, gazeteci ve sinema eleştirmenidir. Türk sinemasının tarihi, yönetmenleri, oyuncuları ve kültürel gelişimi üzerine araştırmalar yapmış, özellikle Türk sinemasının başlangıç dönemine ilişkin belgesel incelemeleriyle tanınmıştır. Gazetecilik, yayıncılık, akademik eğitim ve festival yönetimi alanlarında faaliyet göstermiş; sinema tarihi, Osmanlı toplumsal yaşamı ve İstanbul kültürü üzerine çok sayıda eser yayımlamıştır. 2026 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülmüştür.

Tam adı Mehmet Burçak Evren olan yazar ve araştırmacı, 1947 yılında İstanbul'da doğmuştur. Ortaöğrenimini İstanbul'da tamamlayan Evren, yükseköğrenim hayatına İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başlamıştır. Daha sonra öğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Klasik Arkeoloji ve Prehistorya Bölümünde sürdürerek buradan mezun olmuştur.

Burçak Evren, gazetecilik mesleğine 1969 yılında üniversite öğrenimi sırasında başlamıştır. Mesleki kariyeri boyunca Dünya, Yeni İstanbul, Yeni Ortam, Politika, Vatan, Güneş, Hürriyet, Cumhuriyet, Milliyet ve Pazar Postası gibi gazetelerde çeşitli kademelerde görev almıştır. Bu yayın organlarında kültür, sanat ve sinema konularında yazılar kaleme almıştır.

Gazetelerin yanı sıra Gelişim Yayınları ve Milliyet Grubu bünyesinde de yayıncılık faaliyetlerini sürdürmüştür. İlgili kurum ve yayınlarda sayfa sekreteri, art direktör, sanat sayfası yöneticisi, yazı işleri müdürü, yayın koordinatörü, genel yayın müdürü, dergi yöneticisi ve sinema yazarı unvanlarıyla çalışmıştır.

Burçak Evren, sinema tarihçiliğinde belgelere dayalı araştırma yöntemini esas almıştır.^【1】 Fuat Uzkınay'ın 1914 tarihli Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı filminin günümüze ulaşmadığı ve varlığına dair kesin belge bulunmadığı gerekçesiyle Türk sinemasının tek başlangıcı sayılmasına yönelik tartışmaları başlatmıştır. Manaki Kardeşler'in 1911 yapımı Sultan Reşad'ın Rumeli Seyahati filmini ve bu filmin Türkiye'deki Apollon Sineması gösterim ilanını belgeleyerek sinema tarihinin başlangıcını yeniden tarihlendiren bir öneri getirmiştir. Osmanlı döneminde film çeken Yanaki ve Milton Manaki ile Sigmund Weinberg, Evren'in tezlerinde Türk sinemasının öncü kadrosu içinde yer almıştır.^【2】

^{Burçak Evren (AA)}

Film okuma metodolojisinde, yapıtların ideolojik bakış açılarından arındırılarak incelenmesini ve eserle doğrudan bağ kurulmasını temel ilke kabul etmiştir. Türk sinema dilinin Lütfi Ömer Akad liderliğindeki Sinemacılar Dönemi yönetmenleriyle şekillendiğini ve Yeşilçam'ın kurumsal yapısının bu evrede oluştuğunu vurgulamıştır. Halide Edib Adıvar'ın romanından uyarlanan 1923 yapımı Ateşten Gömlek filmiyle ilk Türk kadın oyuncular sinemaya adım atmış; 1963 yapımı Susuz Yaz filmi ise kırsal alandaki mülkiyet ve su paylaşımı sorununu işleyen ilk toplumsal içerikli yapım niteliği kazanmıştır.^【3】

Televizyonun evlere girmesiyle Türk sinemasının 1974 yılında yaşadığı ilk kriz evresini "yitik yıllar" şeklinde kavramsallaştırmıştır. 1990'lı yıllarda yabancı filmlerin salon hakimiyeti sonucu gerçekleşen gerilemenin, auteur yönetmenlerin uluslararası ödülleriyle aşıldığını kaydetmiştir. Yeşilçam sinemasının üç kuşağı aynı anda kapsayan yapısına karşılık, dijital platform yapımlarının bu kuşaklararası bütünlüğü sağlamadığını tespit etmiştir.^【4】

Burçak Evren, henüz yirmi yaşındayken Meydan Larousse ansiklopedisinin sinema ve sanat maddelerini kaleme almaya başlamıştır. İlerleyen süreçte Oxford, Türkiye ve İstanbul ansiklopedileri başta olmak üzere otuza yakın ansiklopediye içerik üretmiştir. Dergicilik alanında Yeni Fotoğraf, Gelişim Sinema, Country Homes ve Tombak dergilerini çıkarmıştır. Milliyet Grubu bünyesinde dergi yöneticiliği yapmış, sonraki yıllarda Sinematürk dergisinin genel yayın yönetmenliğini üstlenmiştir.

Sivil toplum alanındaki kurumsallaşma çalışmalarına da katkı sağlayan Evren; Türkiye Sinema ve Audiovisuel Kültür Vakfı (TÜRSAK), Sinema Yazarları Derneği ve Ephemera Derneği gibi kuruluşların kurucu üyeleri arasında yer almıştır.

Burçak Evren'in sinema alanındaki yayımlanmış kitapları Türk sineması tarihi, yönetmenler, oyuncular ve tema incelemelerine odaklanmaktadır. Bu kapsamda Türk Sinema Sanatçıları Ansiklopedisi (1983), Türk Sinemasında Yeni Konumlar (1990), Türkiye’ye Sinemayı Getiren Adam: Sigmund Weinberg (1990), Başlangıçtan Günümüze Türkçe Sinema Dergileri (1993), Sinemada Erotizm (1995), Oscar Ödülleri Tarihi 1927-1994 (1995), Yeşilçam’la Yüz Yüze (1995) ve Değişim Dönemecinde Türk Sineması (1997) yayımlanmıştır. Sanatçı biyografilerine yönelik olarak Yeşilçam’ın Gölgesinde Seyfi Havaeri, Aytaç Arman (2006), Yusuf Sezgin (2006), Türk Sinema Yönetmenleri Sözlüğü (2006) ve İlk Türk Filmleri (2007) eserlerini kaleme almıştır. Ayrıca 2012 yılında Datça Altın Badem Film Kültür Festivali kapsamında Fatma Girik, Filiz Akın, Kemal Sunal, Sadri Alışık ve Türkan Şoray biyografi kitaplarını yayıma hazırlamıştır.

^{Burçak Evren (AA)}

Sinema yayınlarının yanı sıra Osmanlı tarihi, kent kültürü ve toplumsal yaşam üzerine araştırma kitapları kaleme almıştır. Galata Köprüleri Tarihi (1994), Yabancı Gezginler ve Osmanlı Kadını (1997), 20’li Yılların Bozkır Kasabası: Ankara (1998), Üç İstanbul Sergileri (1998), Yaşasın Cumhuriyet Sergileri (1998) ve Eski İstanbul Sinemaları: Düş Şatoları (1998) bu alandaki telif eserlerindendir. Bununla birlikte Osmanlı Esnafı (1999), Eski İstanbul’da Kahvehaneler (1999), İstanbul’un Deniz Hamamları ve Plajları (2000), Surların Öte Yanı Zeytinburnu (2003) ve İstanbul'daki İtalyan İzi - Presenze Italiane a İstanbul (2008) başlıklı incelemeleri yayımlanmıştır.

Yazılı eserlerinin yanı sıra belgesel sinema alanında senaristlik ve danışmanlık faaliyetleri yürütmüştür. 2004 yapımı Bir Filmin Hikayesi adlı belgesel projede danışman olarak görev almıştır. 2006 yılında Bossert: Karatepe'nin İzinde belgesel filminin senaryosunu yazmıştır. Yine 2006'da Troia belgeselinin senaryosunu Sevinç Baloğlu ile birlikte kaleme almıştır.^【5】

Burçak Evren, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema-TV Bölümünde sinema dersleri vermiş ve farklı üniversitelerde lisansüstü ile doktora düzeyinde eğitim faaliyetleri yürütmüştür. Eğitmenlik çalışmalarının yanı sıra festival organizasyonlarında üst düzey yöneticilik sorumlulukları üstlenmiştir. Bu doğrultuda, 2006 ve 2007 yıllarında Bursa'da gerçekleştirilen 1. ve 2. Uluslararası İpek Yolu Film Festivali'nin başkanlık ile festival direktörlüğü görevlerini üstlenmiştir.

Sinema eğitimi ve kültür etkinlikleri çerçevesinde çeşitli atölye ve söyleşi programlarında yer almıştır. 10. Kısa'dan Hisse Kısa Film Festivali bünyesinde Atatürk Kültür Merkezi Yeşilçam Sineması'nda "Film Okuma Atölyesi" düzenlemiştir. Anadolu Ajansı tarafından AAtölye'de gerçekleştirilen Sinema Atölyesi serisinin "Türk Sinemasının Doğuşu" temalı dördüncü oturumuna konuk konuşmacı olarak katılmıştır. Ayrıca 2. Esenler Film Günleri kapsamında yönetmen Lütfi Akad'ın sineması üzerine düzenlenen anma söyleşisinde konuşmacı olmuştur. Bunların yanı sıra Akademi Beyoğlu Gençlik Merkezi'ndeki "Uçakan'ın Vizöründen Sinema Söyleşileri" ile Fatih Belediyesi Neslişah Sultan Kültür Merkezi'nde düzenlenen "Burada Sinema Konuşuyor" söyleşilerine katılmıştır.

^{2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri (}Anadolu Ajansı⁾

Burçak Evren, sinema alanında gerçekleştirdiği araştırmaları ve Türk sinemasına sunduğu katkıları dolayısıyla 2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülmüştür.

Ayrıca Esenler Belediyesi tarafından 2021 yılında düzenlenen 2. Esenler Film Günleri'nin açılış töreninde kendisine Onur Ödülü takdim edilmiştir. Bunların yanı sıra, gerçekleştirdiği atölye çalışmasının ardından 10. Kısa'dan Hisse Kısa Film Festivali bünyesinde tarafına anı plaketi sunulmuştur.