Celal Oğlan Türküsü

Celal Oğlan Türküsü, Yozgat yöresine ait bir halk türküsüdür. Türkü, halk edebiyatında ağıt türü kapsamında değerlendirilmekte olup genç yaşta hayatını kaybeden Celal adlı bir kişinin ardından duyulan acıyı ve yokluğun yarattığı duygusal boşluğu dile getirir. Sözleri, bireysel bir kaybın toplumsal hafızada türkü formu aracılığıyla yaşatılmasına örnek teşkil eder.

Türkünün Konusu ve Hikâyesi

Celal Oğlan Türküsü, genç yaşta ölen sevilen bir kişinin ardından yakılan bir ağıt niteliğindedir. Türküde Celal’in ölümüyle birlikte geride kalanların yaşadığı hüzün ve çaresizlik, günlük hayatın içinden seçilen imgelerle ifade edilir. Özellikle “yonca” motifi üzerinden, Celal’in yokluğunun gündelik yaşamda yarattığı eksiklik vurgulanır. Türkü, zamanla sözlü gelenekte yayılmış ve anonimleşmiştir.

Ağıt Türü İçindeki Yeri

Ağıt, halk şiirinde koşmanın bir türü olarak kabul edilir ve çoğunlukla genç yaşta ölen ya da sevilen kişilerin ardından söylenir. Bu türdeki eserler, ölen kişinin özelliklerini ve toplum içindeki yerini yüceltici bir anlatımla aktarır. Ölüm, hastalık, cinayet veya şehitlik gibi olaylar ağıtların ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Kederli ve yürek yakıcı bir dil taşıyan ağıtlar, dinleyiciyi ölüm olgusu ve dünyanın geçiciliği üzerine düşünmeye sevk eder. Celal Oğlan Türküsü de bu özellikleri taşıyan bir halk şiiri örneğidir.

Tarihsel Arka Plan: Sagu Geleneği

İslamiyet öncesi Türk toplumlarında, ölünün ardından düzenlenen yuğ törenlerinde “sagu” adı verilen manzum şiirler söylenirdi. Sagular, ölen kişinin ardından duyulan acıyı, onun iyi özelliklerini ve kahramanlıklarını dile getirirdi. Hece vezniyle ve dörtlükler hâlinde söylenen bu eserler, biçim bakımından koşmalara benzer ve aaab / cccb / dddb şeklinde kafiye düzenine sahiptir. Halk edebiyatındaki ağıtlar ve divan edebiyatındaki mersiyeler, bu geleneğin devamı olarak değerlendirilir. Celal Oğlan Türküsü, bu tarihsel süreklilik içinde, sagu geleneğinin halk edebiyatındaki yansıması olarak ele alınabilir.

Simgesel Unsurlar ve Dil

Türküde yer alan “yonca” ve “sarmaşık” gibi unsurlar, hem çevrenin tasvirinde hem de özlemin ifade edilmesinde kullanılır. Yonca, gerçek anlamıyla günlük hayatın bir parçası olarak ele alınırken aynı zamanda Celal’in yokluğunu görünür kılan bir simge hâline gelir. “Bu yoncayı kim biçecek / Celal oğlan olmayınca” dizeleri, ölümün ardından ortaya çıkan boşluğu somut bir iş üzerinden anlatır. Sarmaşık ise halk şiirinde sevgilinin saçlarıyla özdeşleştirilen bir unsur olarak özlem ve bağlılık duygularını pekiştirir.

Anonimleşme Süreci

Celal Oğlan Türküsü, başlangıçta belirli bir kişi için yakılmış olsa da zamanla türküleşerek anonim bir nitelik kazanmıştır. Halk edebiyatında ağıtların önemli bir kısmı, belli bir kişi tarafından söylenmiş olsa bile sözlü aktarım sürecinde yaygınlaşarak anonimleşmiştir. Bu durum, eserin yöresel sınırları aşarak kültürel belleğin bir parçası hâline gelmesini sağlamıştır.

Türkünün Sözleri

• Aşağıdan guş geliyo Sesi bana hoş geliyo Celal'i götüren motor Geri dönmüş boş geliyo Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Evimizin önü yonca Yonca gahmış dam boyunca Bu yoncayı kim biçecek Celal oğlan olmayınca Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Evlerinin önü iğde İğdenin dalları yerde Düğünümüz başlayacak Celal oğlan acep nerde Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Aşşadan gelir deve Gevişini geve geve Sanki bende gelin m'oldum Celalgilin böyük eve Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• İpek mendil dane dane Yudular serdiler güne Ana Celal'im vurdular Başucunda döne döne Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Evimizin önü arpa Gırat gelir gırpa gırpa Celal oğlan can veriyo Ganadını çırpa çırpa Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Evlerinin önü mezar Celal oğlan ganda yüzer Furdular mavizernen Düşmanlar meydanda gezer Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• Babam Gayseri'den geldi Evimize tufan doldu Al cehizim yazılırken Duyuldu ki Celal öldü Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy
• İğde büyük dal atıyo Celal mezerde yatıyo Ne yatıyon Celal oğlan Nişanlını el satıyo oy ! Celal oy, oy eşim oy Kesillecce başım oy oy
• Yedi geyim çorap ördüm Yedi gaynım geysin deyi Sandıh açtım, poşu seçtim Celal güva girsin deyi Celal oy, oy eşim oy oy ! Kesillecce başım oy oy