Çeribaşı Camii

Çeribaşı Camii (veya Çeribaşı Mescidi), İstanbul ili Eyüpsultan ilçesi, Feshane Caddesi üzerinde yer alan, 16. yüzyılda inşa edilmiş, kapalı namaz alanı, hazire ve abdest alma yerinden oluşan dini bir yapıdır.

^{Çeribaşı Camii} (Eyüpsultan Belediyesi)

Mescidin vakfiye tarihi 952 (miladi 1545) olup banisi Zehra bint-i Abdullah Hatun'dur. Yapı, hayır işlerinde çalışan demirci çingeneler için inşa edildiği yönündeki halk rivayetleri nedeniyle Demirciler Mescidi, Çiviciler Mescidi veya Çingeneler Mescidi olarak da adlandırılmaktadır.

1792 yılından itibaren yaklaşık 200 yıl boyunca harap ve terk edilmiş durumda kalan yapı, Sultan III. Selim döneminde bir süre Halvetiye meşayihinden bir kişi tarafından Halveti ayinleri için kullanılmıştır. Yapı, 1996 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen onarımla tekrar ibadete açılmıştır.

Yapı, dış ölçüleri 8.60 m x 7.65 m olan dikdörtgen bir plana sahiptir. Duvarlar iç kısımlarda moloz taş, dış kısımlarda ise kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir. Kuzey ve doğu cepheleri tamamen kesme taş görünümündeyken batı cephesi moloz taş örgülüdür; güney cephesinde ise kemer seviyesine kadar moloz taş, üst kısımda kesme taş kullanılmıştır. Yapının çatısı ahşap kırma çatı formundadır ve iç mekânda kubbe şeklinde bir boşluğa sahiptir. Minaresi, alışılmışın dışında yapının kuzeydoğu köşesinde konumlanmıştır ve tek şerefelidir.

Mescidin güney ve doğu duvarlarında iki sıra, batı duvarında ise sadece üst sırada pencereler bulunmaktadır; kuzey duvarında pencere açıklığı yoktur. Üst pencereler dairesel camlıdır ve iç kısımları alçı, dış kısımları çimento esaslı malzeme ile yapılmıştır.

Alt pencerelerin kemerleri tuğla örgülüdür, ancak doğu cephesindeki kemerler çimento esaslı sıva ile kaplanmıştır. İç mekânda, kadınlar girişi tarafında duvara bitişik 3 metre genişliğinde ahşap bir kadınlar mahfili yer alır. Mihrap nişinin kemeri tuğladan inşa edilmiştir. Duvarların kalınlığı kuzey ve güneyde 0.95 m, doğu ve batıda 0.70 m'dir.

Mescidin güney tarafında, Feshane Caddesi'ne bakan küçük bir haziresi bulunmaktadır. Hazirede mescit banisi Zehra bint-i Abdullah Hatun'un yanı sıra 1605 (H. 1014) yılında vefat eden Şah Mehmed, 1760 tarihli Rukiye Monla ve 1851'de vefat eden Nefise Müşerref Kadın gibi isimlerin kabirleri yer almaktadır. Hazire sınırları taş şebekelerle çevrilidir.

Yapı ve haziresi, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun 15.01.1977 tarihli kararıyla tescil edilmiştir. Bölgedeki altyapı çalışmaları nedeniyle yol kotu zamanla yükselmiş, bu durum mescit girişinin zemin seviyesinin 1.20-1.40 m altında kalmasına neden olmuştur.

Günümüzde yapıya kuzey cephesinden eklenen kahverengi plastik giriş bölümü, metal saçaklar ve beton pencereler yapının özgün mimari kimliğiyle uyum sağlamayan niteliksiz eklemelerdir. Ayrıca cephelerde kullanılan çimento esaslı harçlar ve derz dolguları özgün malzemeye zarar vermektedir.