Kökeni

Çetele kelimesi, Türkçede “çizik atmak, kertik açmak” anlamına gelen çet- ya da çent- fiilinden türetilmiştir. Halk arasında özellikle veresiye satışların kaydında kullanılan bu yöntem, ikiye bölünmüş bir çubuğa çentikler atarak hesap tutmaya dayanır. Sözcüğün biçim olarak Rumca üzerinden Türkçeye geçmiş olması muhtemeldir; ancak kök bakımından Türkçe fiillere dayanan yerli bir yapıdadır. Zamanla “çizik, işaret, basit kayıt” anlamlarıyla günlük dilde de yer edinmiştir.

Kullanım Alanları

Geleneksel Hesap Tutma (Esnaf Kültürü): Geçmişte ekmekçi, sütçü gibi esnafın, müşteri borçlarını veya teslimatları kayıt altına almak amacıyla uzunlamasına ikiye ayrılmış bir ağaç dalına çentik atarak oluşturduğu sistemdir.

Sayı Sayma (Tarihsel/Kültürel Bağlamda): Antik dönemden itibaren, “çetele” benzeri nesneler (“tessera”, “talea” gibi) sayı saymak veya miktar belirtmek için kullanılmıştır.

Okey Oyunu ve Günlük Sohbet Dili: Günlük dilde, özellikle okey gibi masa oyunlarında kullanılan kağıt-kalem takımı için mecazî ve esprili bir ifade olarak geçer.

İstatistik ve Veri Toplama: “Çetele tablosu”, belirli durumların tekrar sayısını kaydetmek amacıyla kullanılan basit bir gözlem ve veri toplama aracıdır. Eğitimde ve istatistiksel analizlerde yer alır.