Charles Bishop Vakası

Charles Bishop Vakası (2002 Tampa Cessna 172 Kazası), 5 Ocak 2002’de Florida’nın Tampa kentinde 15 yaşındaki öğrenci pilot Charles J. Bishop’ın yetkisiz şekilde kullandığı Cessna 172R tipi uçağı Bank of America Plaza binasına kasıtlı olarak çarpmasıyla meydana gelen bireysel intihar amaçlı bir havacılık olayıdır. Olayda hava aracında kazaya yol açabilecek mekanik bir arıza tespit edilmemiş; uçuşun izinsiz başlatıldığı, pilotun hava trafik kontrol çağrılarına ve Sahil Güvenlik uyarılarına yanıt vermediği, ardından uçağı bilinçli biçimde şehir merkezindeki yüksek katlı binaya yönlendirdiği belirlenmiştir. Kazanın 11 Eylül saldırılarından kısa süre sonra gerçekleşmesi ve pilotun intihar notunda ideolojik ifadeler kullanması başlangıçta terör bağlantısı şüphesi doğurmuş olsa da resmi soruşturmalar, eylemin herhangi bir örgütle bağlantılı olmadığını ve pilotun tek başına hareket ettiğini ortaya koymuştur.

^{Bank of America Binasının Görünümü (}NTSB⁾

Kazaya karışan hava aracı, Cessna Aircraft Company tarafından 2000 yılında üretilen 172R Skyhawk modelidir. Sabit kanatlı, tek motorlu ve dört oturma kapasiteli bu hava aracının kuyruk tescil numarası N2371N, gövde seri numarası 17280838 olarak kaydedilmiştir.

Hava aracı, Normal ve Utility sınıflarında standart uçuşa elverişlilik sertifikasına sahiptir. Maksimum kalkış ağırlığı 2300 libre olup 40 galon kullanılabilir yakıt taşıma kapasitesi bulunmaktadır. Aracın maksimum seyir hızı saatte 125 mildir. Hava aracının mülkiyeti, Florida eyaletinin Clearwater şehrinde merkezlenmiş National Aviation Holdings Inc. ticari kuruluşuna aittir.^【1】

^{Çarpışmadaki Uçak Cessna 172 Skyhawk (}James⁾

Hava aracının güç kaynağı, Textron Lycoming firması tarafından üretilen IO-360-L2A model, yakıt enjeksiyonlu ve 160 beygir gücündeki pistonlu motordan oluşmaktadır. Motorun seri numarası L-28670-51A olarak numaralandırılmıştır. Hava aracında bulunan Acil Durum Yer Belirleme Vericisi (ELT), Pointer Inc. üretimi 3000-11 model donanımdır ve cihazın batarya son kullanma tarihi 30 Ekim 2003 olarak belgelenmiştir. Çarpma neticesinde hava aracının gövde ve motor bileşenleri yapısal bütünlüğünü tamamen kaybetmiş ve enkaz tamamen hasarlı statüsünde sınıflandırılmıştır. Çarpma anındaki mekanik kuvvetlerin etkisiyle hava aracının kokpit bölümü ikiye yarılmıştır.^【2】

Hava aracının operasyonel bakım geçmişi kapsamındaki en son Faz 1 bakım prosedürü 27 Aralık 2001 tarihinde tamamlanmıştır. Bu bakım işlemi sırasında hava aracının toplam uçuş süresi 1705.5 saat olarak ölçülmüştür. Bir önceki Faz 2 bakım denetimi ise hava aracı 1661.8 uçuş saatine ulaştığında gerçekleştirilmiştir. Uçuş öncesi ve kaza esnasındaki teknik verilerin incelemesi sonucunda, hava aracında kazaya sebebiyet verebilecek herhangi bir mekanik arıza, donanım hatası veya sistem problemi saptanmamıştır.^【3】

Kazaya karışan hava aracını idare eden Charles J. Bishop, Şubat 1986 tarihinde doğmuştur ve olay esnasında 15 yaşındadır. Pilot, Florida eyaletinin Tampa şehrinin kuzeyinde yer alan Palm Harbor bölgesinde annesiyle birlikte ikamet etmektedir ve East Lake Lisesi'nde dokuzuncu sınıf öğrencisidir. Havacılık kuralları kapsamında yalnız uçuş lisansı alabilmek için asgari yaş sınırı 16'dır. Pilotun yaşının küçük olması sebebiyle kaza tarihinde tek başına uçuş yapma yetkisi bulunmamaktadır. Resmi kaza kırım raporlarında pilotun uçuş sertifikası "Öğrenci Pilot" statüsünde sınıflandırılmıştır. Pilotun herhangi bir aletli uçuş (IFR) veya ek havacılık derecelendirmesi yoktur. Olay esnasında pilot, hava aracının sol koltuğunda (sorumlu pilot koltuğu) oturmaktadır.^【4】 

^{Çarpma sonrası 28'inci kattan sarkan uçak (}NTSB⁾

Pilotun uçuş kayıt defteri ve kaza raporu verilerinde toplam uçuş tecrübesi yaklaşık 17 saat olarak yer almaktadır. Uçuş eğitim müfredatı kapsamında kalkış, tırmanış, alçalma, dönüş manevraları, stall pratikleri ve iniş prosedürleri uygulanmıştır. Bütün eğitim uçuşları yetkili uçuş eğitmenleri eşliğinde ve çift kumandalı eğitim uçaklarında gerçekleştirilmiştir. Olay günü gerçekleştirilen uçuş, uçuş okulu yetkililerinin izni ve uçuş eğitmeninin gözetimi olmaksızın, tamamen yetkisiz bir şekilde başlatılmıştır. Havacılık eğitim tesislerinde uçuş öğretmenleri, öğrencileri uçuş öncesi hazırlık işlemleri için hava araçlarına yalnız göndermektedir. Bu uygulama öğrencilere hava araçlarına doğrudan ve gözetimsiz erişim imkanı sağlamaktadır. Kaza anında hava aracında pilottan başka bir yolcu veya mürettebat bulunmamaktaydı.^【5】

Kaza anında Tampa bölgesindeki atmosferik şartlar, Görerek Uçuş Kuralları (VFR) standartlarına tam uygunluk sergilemektedir. Çarpma esnasında gün ışığı koşulları hakimdir ve hava aracının yönelimini veya pilotun görüş mesafesini daraltıcı bir meteorolojik engel bulunmamaktadır. Çevresel ölçümler kapsamında yüzey rüzgarının yönü kuzeydoğu (NE) ekseninde kaydedilmiştir. Uçuş öncesinde hava trafik kontrol ünitelerine bildirilmiş veya sistem üzerinden onaylanmış bir uçuş planı mevcut değildir. Kalkış ve uçuş güzergahı üzerinde uçuş dinamiklerini bozabilecek şiddetli türbülans, yoğun yağış, sis veya pus gibi olumsuz hava olayları yaşanmamıştır. Hava aracının rotası üzerindeki atmosferik değerler, aletli uçuş (IFR) donanımlarının kullanımını zorunlu kılacak asgari havacılık limitlerinin altına düşmemiştir. Olay mahalli ve çevresindeki meteorolojik parametreler, standart uçuş operasyonlarının doğrudan dış fiziki referanslarla idare edilebilmesi için gerekli temel güvenlik gereksinimlerini karşılamaktadır.^【6】

^{Çarpma sonrası 28'inci kattan sarkan uçak (}NTSB⁾

Öğrenci pilot, kaza günü saat 16:40 sularında St. Petersburg-Clearwater Uluslararası Havalimanı'nda yer alan uçuş okuluna varmıştır. Saat 16:50'de uçuş okulu görevlisinden planlı eğitim uçuşu için gerekli olan hava aracı kayıt defterini teslim almıştır. Uçuş eğitmeni, trafik paterni eğitimi öncesinde pilota hava aracının uçuş öncesi zorunlu dış fiziki kontrollerini (preflight check) tamamlama talimatı vermiştir. Pilot, eğitmenin gözetimi olmadan hava aracının yanına gitmiş, uçuş öncesi kontrolleri uygulamamış, hava aracının yer bağlama halatlarını çözmüş ve motoru doğrudan çalıştırmıştır.^【7】

Motorun çalıştırılmasının ardından hava aracı yer taksi hareketlerine başlamıştır. Saat 16:50 (EST) itibarıyla hava aracı Alpha taksi yolunda tam açık flap konfigürasyonu ile ilerlemiş ve ardından Gulf taksi yoluna dönmüştür. Hava aracı 35R numaralı piste girmeden hemen önce tam açık konumdaki flaplar toplanmıştır. Pilot, yer hareketleri ve kalkış hazırlıkları sırasında Hava Trafik Kontrol (ATC) kulesi ile hiçbir telsiz teması kurmamıştır. Hava aracı, ATC kulesinden havacılık kuralları gereği zorunlu olan kalkış iznini almaksızın 35R pistinden yetkisiz bir şekilde havalanmıştır. Kalkış işleminin tamamlanmasının ardından hava aracı düşük irtifada güneydoğu yönüne doğru sağa dönüş manevrası gerçekleştirmiştir. Kalkış aşamasının tamamı radyo iletişimi olmadan ve hava aracı sistemleri yalnızca birincil radar (primary radar) takibi verecek konfigürasyonda uygulanmıştır.^【8】

^{Uçuş Kronolojisi (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Yetkisiz kalkışın ardından St. Petersburg-Clearwater Uluslararası Havalimanı yer kontrolörleri durumu saat 16:52'de Tampa Yaklaşma (Approach) kontrolörlerine bildirerek kurumlar arası uçuş takip koordinasyonunu başlatmıştır. İletişim dökümlerinde yer kontrolörlerinin Tampa birimlerine hava aracının radyo teması olmadan havalandığını ve uçuş niyetinin bilinmediğini aktardığı sabittir. Hava aracı, sistemler üzerinde yalnızca birincil radar (primary radar) verileri aracılığıyla izlenerek güneydoğu rotasında MacDill Hava Kuvvetleri Üssü hava sahasına doğru takip edilmiştir.^【9】

Güneydoğu ekseninde ilerleyen hava aracı, MacDill Hava Kuvvetleri Üssü sınırlarına girerek askeri tesislerin üzerinde uçuş gerçekleştirmiştir. Radar ve gözlem verilerinde hava aracının, üs kulesinin yaklaşık 20 fit yakınından geçtiği ve alanda park halinde bulunan KC-135 tipi askeri yakıt ikmal uçaklarının 50 ila 100 fit üzerinden uçtuğu kaydedilmiştir.

^{Charles J. Bishop (}FOX 13 Tampa Bay⁾

Bu hava sahası ihlali üzerine Tampa yaklaşma kontrolörleri, 121.5 MHz uluslararası acil durum frekansı üzerinden uçakla iki kez iletişim kurma girişiminde bulunmuş, ancak pilottan hiçbir radyo yanıtı alınamamıştır. Eş zamanlı olarak bölgede bulunan bir Sahil Güvenlik helikopteri hava aracına fiziki önleme manevrası uygulamış ve pilotu inmeye yönlendirmek amacıyla görsel el işaretleri kullanmıştır. Hava aracının pilotu bu görsel uyarı işaretlerine ve telsiz çağrılarına hiçbir tepki vermemiştir.^【10】

Sahil Güvenlik helikopterinin saat 17:02'deki önleme faaliyetlerinin sonuçsuz kalmasıyla hava aracı, kuzeydoğu yönüne dönerek rotasını doğrudan Tampa şehir merkezine çevirmiştir. Uçuşun tamamı 9 ila 12 dakika aralığında tamamlanmıştır. Saat 17:03 itibarıyla hava aracının acil durum yer belirleme vericisinin (ELT) sinyali ATC sistemleri tarafından duyulmuştur.

Kesinleşen radar izleri ve resmi raporlar doğrultusunda hava aracı saat 17:04'te Bank of America Plaza binasının 28. katına fiziki olarak çarpmıştır.^【11】Çarpma olayının yer birimleri tarafından doğrulanmasının hemen ardından Tampa Uluslararası Havalimanı'ndaki tüm ticari kalkış operasyonları güvenlik protokolleri kapsamında durdurulmuştur.

^{28. Kattan Fotoğraf (}NTSB⁾

Hava aracının takibi ve önlenmesi kapsamında görev alan Sahil Güvenlik helikopteri mürettebatı, gerçekleştirdikleri operasyonel uçuş adımlarını yerdeki Tampa hava trafik kontrolörlerine anlık olarak raporlamıştır. Hedef hava aracına yaklaşma prosedürleri uygulanırken helikopter ile uçak arasında havacılık telsiz frekansları üzerinden doğrudan bir radyo teması kurulamamıştır. Cessna 172 tipi hava aracının kent merkezindeki yapıya çarpmasını takiben, hava trafik kontrolörleri enkazın kesin konumunu belirlemek amacıyla Sahil Güvenlik biriminden durum doğrulaması talep etmiştir. Çarpma anından tam iki dakika sonra ilgili koordinatları havadan inceleyen helikopter pilotu, hava aracının Bank of America binasının dikey eksende yaklaşık üçte ikilik üst seviyesine çarptığını gözlemlemiş ve bu veriyi merkez ünitelerine ileterek olayın yapısal temas noktasını teyit etmiştir.^【12】

Hava aracı, Tampa şehir merkezinde yer alan Bank of America Plaza binasının 28. katındaki ofis süitine çarpmıştır. Resmi havacılık kaza verilerinde, uçuş rotasının bilinçli bir manevra ile doğrudan bina cephesine yönlendirildiği ve çarpma sekansı öncesinde donanımsal hiçbir mekanik arıza yaşanmadığı belgelenmiştir. Çarpmanın merkez noktasında oluşan kinetik enerji, binanın dış taşıyıcı destek kirişlerindeki beton katmanları yerinden sökmüş ve ofisin iç duvarlarını bükmüştür. Çarpışmanın hemen ardından hava aracının sağ kanat ve gövde bloğu ofis içerisine saplanmış, yatay ve dikey stabilizeleri içeren kuyruk kısmı ise dış kenardan Ashley Caddesi boşluğuna asılı kalmıştır. Kolluk kuvvetlerince hazırlanan resmi mekan diyagramları, enkaz dağılımının çok büyük bir bölümünün ve pilot bedeninin doğrudan söz konusu ofis süiti sınırları içerisinde konumlandığını göstermektedir.^【13】

^{Binanın İçindeki Uçağın Fotoğrafı (}NTSB⁾

İç mekandaki fiziki incelemelerde tavan panelleri, hava sirkülasyon kanalları ve aydınlatma donanımlarının zemin seviyesine düştüğü, mobilyaların ufalandığı ve tüm yüzeylerin gri renkli beton tozuyla kaplandığı belirlenmiştir. Çarpma sonrası herhangi bir alev alma veya ateşleme kaynağı oluşmamış ve yangın reaksiyonu yaşanmamıştır. Bununla birlikte, deforme olan kanat yapılarından ofis zeminine yakıt sızıntısı gerçekleşmiştir. Olay yerindeki risk analizinde, bu yakıt tipinin standart taşıt benzininden daha yüksek bir termal ısıda yandığı ve olası bir tutuşmanın binanın çelik ve beton destek ünitelerini zayıflatma potansiyeli taşıdığı saptanmıştır. Yakıt buharlaşmasını durdurmak ve kimyasal yanma reaksiyonunu engellemek amacıyla itfaiye personeli tarafından enkaz bölgesi üzerine yoğun köpük izolasyonu uygulanmıştır.^【14】

Sarkan yapısal kısımların yerçekimi etkisiyle dış sokağa düşmesini engellemek için kurtarma birimleri, uçağın gövdesini endüstriyel halat ve zincirlerle bina içerisindeki sağlam bir taşıyıcı kolona sabitlemiş, vinç mekanizmaları yardımıyla ana kütleyi ofis içerisine çekmiştir. Bir polis departmanı uçak teknisyeninin teknik gözetimi altında, bükülmüş metal yığınları halindeki enkaz parça parça kesilmiş ve tahliye için asansör sistemleri üzerinden zemin seviyesine indirilmiştir. Çıkarılan tüm fiziki materyaller, havacılık laboratuvarlarındaki yapısal analiz ve yeniden birleştirme prosedürleri için düz yataklı taşıma kamyonlarına yüklenerek Davis Adaları bölgesindeki Peter O. Knight Havalimanı'na transfer edilmiştir.^【15】

^{Charles Bishop Vakası İnfografiği (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Olay yerinde hayatını kaybeden pilotun bedeni üzerindeki tıbbi incelemeler Hillsborough County Tıbbi Denetçi Ofisi tarafından yürütülmüştür. Kolluk kuvvetlerince enkaz alanında yapılan ilk incelemelerde pilotun baş bölgesinde ağır yaralanmalar meydana geldiği ve çarpma anındaki fiziksel kuvvetler neticesinde yaşamını yitirdiği saptanmıştır. Tıbbi Denetçi Ofisi, polis teşkilatı ve diğer soruşturma birimlerinden elde edilen olay yeri verilerine dayanarak olayı resmi kayıtlarda intihar olarak sınıflandırmıştır.^【16】

Federal Havacılık İdaresi (FAA) Toksikoloji ve Kaza Araştırma Laboratuvarı tarafından pilotun kan, karaciğer ve diğer iç organ dokuları üzerinde kapsamlı kimyasal analizler gerçekleştirilmiştir. Laboratuvar testleri sonucunda pilotun kanında karbonmonoksit, siyanür ve etanol maddelerine rastlanmamıştır. Farmakolojik taramalar kapsamında amfetamin, afyon türevleri, esrar, kokain, antidepresanlar, antihistaminikler, barbitüratlar ve nikotin gibi uyuşturucu veya uyarıcı nitelikteki yasal ve yasadışı hiçbir bileşen tespit edilmemiştir. Ek olarak, kan ve karaciğer örneklerinde isotretinoin maddesine yönelik yapılan testler negatif çıkmıştır. Analiz raporları, kaza anında pilotun fizyolojik durumunu bozabilecek herhangi bir kimyasal ajanın kan dolaşımında bulunmadığını kesin olarak belgelemiştir.^【17】

^{Binanın İçindeki Uçağın Fotoğrafı (}NTSB⁾

Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu (NTSB) kaza kırım araştırmaları, kurumun sivil havacılık kazalarındaki yasal yetki sınırları dahilinde gerçekleştirilmiş ve ulaştırma güvenliğini artırma misyonu çerçevesinde tamamlanmıştır. Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu (NTSB) tarafından yürütülen detaylı incelemeler sonucunda ATL02FA032 numaralı resmi kaza kırım raporu yayımlanmıştır. Soruşturma verilerinde, olay öncesinde veya uçuş sekansı esnasında hava aracında kazaya sebebiyet verebilecek hiçbir mekanik, yapısal veya sistemsel arıza saptanmamıştır. Uçuş rotasının doğrudan ticari bir yapıya yönlendirilmesinin bilinçli bir manevra olduğu belirlenmiş ve hava aracının kasten söz konusu binaya uçurulduğu resmi formlara işlenmiştir. NTSB standartları kapsamında kazanın temel nedeni, hava aracının öğrenci pilot tarafından intihar amacıyla yetkisiz ve kasıtlı kullanımı olarak sınıflandırılmıştır.^【18】

Havacılık otoritelerinin teknik incelemelerine paralel olarak yürütülen adli soruşturmalar da olayın kök nedenini doğrulamıştır. Tampa Polis Departmanı ve ilgili kolluk birimleri tarafından hazırlanan nihai raporlarda, çarpma eyleminin tek taraflı ve tamamen kasıtlı olduğu tespit edilmiştir. Adli makamların incelemeleri sonucunda, kazanın planlanması veya gerçekleştirilmesi aşamalarında uçağı idare eden pilot dışında hiçbir şahsın fiziki veya lojistik dahiliyeti bulunmadığı kesinleşmiştir. Olayın gelişim süreci adli birimlerce ayrıntılı bir biçimde analiz edilmiş ve kaza, kolluk kuvvetleri tarafından da dış müdahale içermeyen bireysel bir intihar vakası olarak tescil edilmiştir.^【19】

Kazanın 11 Eylül 2001 terör saldırılarından sadece aylar sonra, izinsiz havalanan bir uçağın yüksek katlı bir ofis binasına çarpması şeklinde gerçekleşmesi, ulusal güvenlik makamlarında ciddi bir terör endişesi ve alarm durumu yaratmıştır. Olayın hassasiyetini artıran başlıca operasyonel faktörlerden biri, hava aracının kalkışından kısa bir süre sonra MacDill Hava Kuvvetleri Üssü'nün kısıtlı hava sahasını ihlal etmiş olmasıdır. Söz konusu askeri tesis, o dönemde Afganistan'daki operasyonları ve Usame bin Ladin'in aranması faaliyetlerini yöneten ABD Merkez Komutanlığı'na (CentCom) ve Özel Operasyonlar Komutanlığı'na ev sahipliği yapmaktadır. Hava aracının bu yetkisiz rotası, askeri savunma aparatlarının derhal durumu izlemeye almasına yol açmıştır.^【20】

^{Uçağın Binanın İçine Çekilmesi (}NTSB⁾

Kaza sonrasında pilotun üzerinde bulunan iki sayfalık el yazısı intihar notu, eylemin ideolojik motivasyon iddialarını gözler önüne sermiştir. Belgede, 11 Eylül saldırılarını desteklediği belirtilerek, Usame bin Ladin'in yarattığı terörde "kesinlikle haklı olduğu" ve "güçlü bir ulusa diz çöktürdüğü" ifadelerine yer verilmiştir. Pilot, notunda ABD'nin Filistin halkına ve Irak'a yönelik tutumlarının sonuçlarına katlanması gerektiğini öne sürmüştür. İntihar mektubunda ayrıca, El Kaide ve diğer örgütlerin kendisine katılma teklifinde bulunduğu ancak bu teklifleri reddettiği, eylemi onların adına fakat tamamen tek başına gerçekleştirdiği iddia edilmiştir. En dikkat çekici iddialardan biri ise, Usame bin Ladin'in 1967 Arap-İsrail Savaşı'ndan kalma eski bir nükleer bomba ile Super Bowl etkinliğini havaya uçurmayı planladığına dair tehdit içerikli beyanıdır.^【21】

İntihar notunda yer alan uluslararası terör ağı bağlantısı beyanlarına rağmen, kolluk kuvvetleri tarafından yürütülen tahkikatlar neticesinde pilotun hiçbir terörist örgütle gerçek bir irtibatı bulunmadığı saptanmıştır. Resmi incelemelerde, El Kaide ile yapıldığı öne sürülen görüşmelerin asılsız olduğu ve eylemcinin yalnız hareket eden sorunlu bir genç olduğu teyit edilmiştir. Adli makamlar, kazanın organize veya bağlantılı bir terör saldırısı olmadığını, spesifik olarak bireysel ve asılsız siyasi iddialarla bezenmiş bir intihar eylemi olduğunu kesinleştirmiştir.^【22】

^{Uçağın Son Hali (}NTSB⁾

Charles Bishop Vakası diğer adıyla 2002 Tampa Cessna 172 kazası, teknik bir arıza veya dış müdahaleden çok, yetkisiz erişim, yetersiz gözetim ve bireysel kasıt unsurlarının birleştiği bir havacılık olayıdır. Resmi incelemeler, hava aracının uçuşa elverişli olduğunu, pilotun yaşı ve eğitim seviyesi nedeniyle tek başına uçuş yetkisine sahip olmadığını ve çarpmanın bilinçli bir manevra sonucunda gerçekleştiğini ortaya koymuştur. 11 Eylül saldırılarından kısa süre sonra yaşanması ve intihar notundaki ideolojik ifadeler nedeniyle olay başlangıçta terör şüphesiyle değerlendirilmişse de adli ve havacılık soruşturmaları, herhangi bir örgütsel bağlantı bulunmadığını kesinleştirmiştir. Bu yönüyle kaza, hem uçuş okullarında öğrenci erişimi ve yer güvenliği uygulamalarının önemini hem de olağandışı hava sahası ihlallerinde hızlı kurumlar arası koordinasyonun gerekliliğini gösteren dikkat çekici bir vaka olarak kayıtlara geçmiştir.