Elaiussa Sebaste Antik Kenti, Türkiye’nin güneyinde Mersin ilinin Erdemli ilçesine bağlı Ayaş Mahallesi sınırları içinde, Akdeniz kıyısında yer alan antik bir yerleşimdir. Yerleşim, ilk olarak küçük bir ada üzerinde kurulmuş, zamanla ana kara ile bağlantı kurarak gelişmiştir. Kentin adı, Yunanca “zeytinlik” anlamına gelen Elaiussa sözcüğü ile Roma İmparatoru Augustus’a ithafen kullanılan Sebaste adının birleşiminden oluşmaktadır.

Konum ve Doğal Çevre

Elaiussa Sebaste Antik Kenti, Akdeniz kıyısında, doğal liman özelliği taşıyan bir konumda bulunmaktadır. Kentin denizle olan ilişkisi, ticaret ve ulaşım açısından tarih boyunca belirleyici olmuştur. Antik yerleşim, çevresindeki tarımsal alanlar ve özellikle zeytin üretimine elverişli doğal koşullarla dikkat çekmektedir.

Tarihsel Gelişim

Hellenistik Dönem

Kentin kuruluşu MÖ 2. yüzyıla tarihlenmektedir. Bu dönemde Elaiussa, küçük ölçekli bir ada yerleşimi niteliği taşımış ve bölgesel ticaret ağı içerisinde sınırlı bir rol üstlenmiştir.

Roma Dönemi

Roma döneminde Elaiussa Sebaste, kıyı yerleşimi ve liman kenti kimliğiyle öne çıkmıştır. Bu süreçte kamusal yapılar ile altyapı unsurlarının inşa edildiği, kentsel dokunun genişlediği anlaşılmaktadır. Liman faaliyetleri ve zeytinyağı üretimi, kentin ekonomik yaşamında belirleyici unsurlar arasında yer almıştır.

Bizans Dönemi

Bizans döneminde yerleşim varlığını sürdürmüş; ancak zamanla çevredeki diğer kıyı yerleşimlerinin gelişmesiyle birlikte eski önemini kademeli olarak kaybetmiştir. Bu döneme ait dini yapılar ve mezarlık alanları, kentin geç antik çağdaki kullanımına işaret etmektedir.

Mimari ve Arkeolojik Kalıntılar

Elaiussa Sebaste Antik Kenti’nde tiyatro, agora, tapınak kalıntıları, hamam yapıları, bazilikalar, nekropol alanları ve liman tesisleri tespit edilmiştir. Kentte yer alan nekropol alanı, kaya mezarları, lahitler ve anıtsal mezar yapılarıyla dikkat çekmektedir. Bu alanın düzenlenerek ziyarete açılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

Hamam yapısına ait sütunların ayağa kaldırılmasına yönelik restorasyon çalışmaları, kentteki mimari elemanların korunması ve anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Su İletim Sistemleri

Elaiussa Sebaste, Ayas ve Korykos (Kızkalesi) yerleşimleriyle bağlantılı bir su iletim sistemine sahiptir. Roma döneminde inşa edilen bu sistem, kemerler ve kanallar aracılığıyla kente su taşınmasını sağlamıştır. Su iletim yapıları, antik dönemde kent altyapısının önemli bir parçasını oluşturmaktadır.^【1】 

Arkeolojik Kazılar ve Çalışmalar

Antik kentte bilimsel kazı ve araştırmalar 1995 yılından itibaren sistemli olarak sürdürülmektedir. Çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle ve uluslararası bilimsel ekiplerin katılımıyla yürütülmektedir. Her yıl düzenli olarak gerçekleştirilen sezon kazılarında mimari kalıntıların belgelenmesi, korunması ve restorasyonu hedeflenmektedir.

Kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan amfora parçaları, birleştirme ve konservasyon işlemlerinin ardından değerlendirilmekte ve kentin ticari ilişkilerine ışık tutmaktadır.

Arkeolojik Buluntular

Kazı çalışmalarında ticari kullanıma ilişkin amfora parçaları ele geçirilmiştir. Bu buluntular üzerinde birleştirme ve koruma çalışmaları yürütülmekte; elde edilen veriler kentin deniz ticaretiyle olan ilişkilerine dair arkeolojik kanıtlar sunmaktadır.^【2】