Elektrik Tesisatı

Elektrik tesisatı, elektrik enerjisinin üretim noktasından başlayarak kullanıcıya güvenli ve verimli şekilde iletilmesini sağlayan iletim, dağıtım ve koruma sistemlerinin tümüdür. Bu sistem, kablolar, ana ve tali panolar, prizler, anahtarlar, sigortalar, topraklama ve aydınlatma elemanlarından oluşur. Elektrik tesisatı, hem konutlarda hem endüstriyel alanlarda insan yaşamı ve iş güvenliği açısından temel bir alt yapı bileşenidir.

Tesisatın Mimari Uyum Açısından Önemi

Elektrik tesisatı, mimari planlarla uyumlu olarak tasarlanmalı ve uygulanmalıdır. Tesisat elemanlarının yerleştirileceği alanlar; kolon, kiriş, perde beton gibi taşıyıcı unsurlar üzerinde değil, öncelikli olarak duvar yüzeylerinde yer almalıdır. Bu yaklaşım, yapısal güvenliğin korunması, yangın riskinin azaltılması ve estetik bütünlük açısından önemlidir. Ayrıca, taşıyıcı elemanların içinden yapılan uygunsuz kablo geçişleri hem yapı mukavemetini azaltmakta hem de uygulama hatalarına yol açabilmektedir.

Güvenlik ve Yangın Riski

Elektrik tesisatları, yangınların önemli bir nedenidir. İstanbul’da elektrik kaynaklı yangın oranı 1990 öncesi %12 iken, bu oran günümüzde %23 seviyelerine ulaşmıştır. Bu artışın nedenleri arasında, artan elektrikli cihaz kullanımı, eskiyen tesisatların yenilenmemesi ve standart dışı uygulamalar yer almaktadır. Tesisatların uygun kesitte kablolarla, doğru sigorta değerleriyle yapılması ve düzenli kontrolü, yangın riskini büyük ölçüde azaltır.

Tarihî Gelişim: Tarsus Örneği

Türkiye’de elektrik altyapısı Osmanlı’nın son dönemlerinde gelişmeye başlamıştır. Tarsus’ta 1906 yılında başlayan çalışmalar, 1910 yılında Türkiye'nin ilk hidroelektrik santrallerinden biri olan Tarsus Elektrik Santrali'nin devreye alınmasıyla sonuçlanmıştır. Santral, 75 kW gücünde olup, yüksek gerilimle şehir merkezine elektrik taşıyıp, alçak gerilime indirilerek dağıtım sağlamıştır. Bu sistem, dönemin modern altyapı anlayışının önemli bir örneğidir ve belediye ile özel sektörün birlikte yönettiği bir model sunmuştur.

Tasarım ve Uygulama Kriterleri

Modern yapılarda elektrik tesisatı tasarımında dikkat edilmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Ana panolar bina girişine, dağıtım panoları ise birim girişlerine yerleştirilmelidir.
• Anahtarlar kapı arkasına değil, girişe yakın ve erişimi kolay yerlere konumlandırılmalıdır.
• Kolon, kiriş ve perde betonlardan zorunlu olmadıkça geçiş yapılmamalıdır. Zorunlu geçişler kalıp aşamasında gerçekleştirilmelidir.
• Ağaç evlerde sıva üstü tesisatlarda çelik spiral boru ya da EMT borular gibi yangına dayanıklı sistemler tercih edilmelidir.
• Topraklama sistemleri, özellikle yüksek katlı yapılarda statik elektriği deşarj edecek şekilde planlanmalıdır.

Yangınlardan Korunma Önerileri

• Statik elektrik kaynaklı yangınlar için bina topraklaması yapılmalı, çalışanlara antistatik ekipman sağlanmalıdır.
• Tesisatın periyodik bakımı yapılmalı, projeye aykırı sonradan eklemelerden kaçınılmalıdır.
• Elektrik kablolarında aşırı yükleme, sigorta uyumsuzluğu ve eski kablolar yangın riski yaratır. Uygun kesit ve izolasyon şartları sağlanmalıdır.