Ferit Devellioğlu (1906-1985), Türk sözlükbilimi, dilbilimi ve çeviri alanlarında gerçekleştirdiği çalışmalarla tanınan araştırmacı ve yazardır. Bilinen en önemli eseri Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lügat eseridir.^【1】

Ferit Devellioğlu, 1906 yılında İstanbul’da doğmuştur. Eğitim hayatına Beyazıt Rüştiyesi’nde başlamış, burayı bitirdikten sonra Kumkapı Fransız Mektebi’nde eğitimine devam etmiştir. Devellioğlu’nun dil ve dil bilgisi birikiminin temellerinin, rahibeler ve rahipler tarafından yönetilen ve ikiden fazla yabancı dille eğitim veren Kumkapı St. Jeanne d’Arc Fransız Okulu ile Kumkapı Assomption Fransız Koleji’nde atıldığı kabul edilmektedir. Ortaöğrenimini Galatasaray Lisesi’nde (Mekteb-i Sultânî) tamamlayarak mezun olmuştur. Çocukluk ve gençlik yıllarını Müslüman ve gayrimüslim halkın bir arada yaşadığı çok kültürlü bir semt olan Kumkapı’da geçirmesi, onun geniş bir kültürel birikim elde etmesine zemin hazırlamıştır.^【2】

^{Ferit Devellioğlu İnfografik (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Galatasaray Lisesi’nden mezuniyetinin ardından altı yıl boyunca bir Fransız bankası olan Banque Générale Pour le Commerce Etrenger bünyesinde mütercim olarak görev yapmıştır. 1932 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla kurulan Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin (günümüzdeki Türk Dil Kurumu) 1933 yılındaki I. Türk Dil Kurultayı kararları doğrultusunda "lûgat-ıstılah" (sözlük-terim) kolunda uzman olarak çalışmaya başlamıştır. Türk Dil Kurumu’ndaki 43 yıllık hizmet süresi boyunca sözlük kolu uzmanlığının yanı sıra başkâtiplik ve yayın kolu şefliği mevkilerinde bulunmuştur. Kurumdaki görevinden 1974 yılında ayrılmış ve 1976 yılında resmen emekli olmuştur. Ayrıca Mehmet Ali Ağakay tarafından hazırlanan 1955 basımlı Türkçe Sözlük çalışmasına katkıda bulunmuş, bu sözlüğün 1969 ve 1974 yıllarındaki beşinci ve altıncı baskılarını hazırlayan kurulda yer almıştır.^【3】

Devellioğlu’nun bilim dünyasındaki en önemli ve tanınmış eseri, ilk baskısı 1962 yılında yapılan Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat’tır. 60.000’den fazla sözcük içeren bu kapsamlı çalışma, yazarın ifadesine göre Kemal Edip Kürkçüoğlu ve Osman Nedim Tuna’nın kişisel notlarından da faydalanılarak hazırlanmıştır. Eser, müellifin vefatından sonra 1993 yılında Aydın Sami Güneyçal tarafından önemli ilavelerle yenilenmiştir. Sözlüğün 2010 yılındaki baskısı ise yine Güneyçal gözetiminde akademisyenlerin katkılarıyla genişletilmiş; alfabetik dizin, terkip ve deyimlerin eklenmesiyle hacmi 1712 sayfaya ulaştırılmıştır.^【4】

Yazarın sözlükçülük alanındaki bir diğer önemli verimi, 1941 ile 1980 yılları arasında altı kez basılan Türk Argosu adlı inceleme ve sözlük çalışmasıdır. Bu eser, Türkiye Türkçesi tarihinde A. Fikri ve O. Cemal Kaygılı’nın çalışmalarından sonra yayımlanan üçüncü argo sözlüğü olma özelliğini taşımaktadır. Kitapta argonun tanımı, kökeni, etimolojisi, Türk edebiyatındaki yeri ve İstanbul argosunun özellikleri gibi başlıklar bilimsel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Dönemin tanınmış isimlerinden Nahit Sırrı Örik ve Hikmet Dizdaroğlu, bu çalışma hakkında tanıtım ve değerlendirme yazıları kaleme almışlardır.^【5】

Devellioğlu, Fransız doğumlu Türkolog Tadeusz Kowalsky’nin Dobruca’da Türk Etnik Unsurları (1942) adlı eserini Türkçeye çevirerek Türk diyalektolojisi ve halk bilimi alanına kazandırmıştır. Sözlük çalışmalarının yanı sıra çeşitli akademik dergilerde makaleler yayımlamıştır. Bu makaleler arasında "Türkçemizde Babil Kuleleri" (1959), "Dil Yargıcına Öğütlerim" (1960), "Türk Argosunda Müzik" (1967) ve "Yeni Bir Sözlük Üzerine" (1970) gibi başlıklar dikkat çekmektedir.^【6】

^{Ferit Devellioğlu / Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lügat} (İş Bankası Kültür Yayınları)

Devellioğlu, dilbilimsel yetkinliğinin yanı sıra Türk müziği alanında da derin bir bilgi birikimine sahiptir. Sözlüklerinde hicaz, nihâvend, rast gibi müzik terimlerini sadece "müzik makamıdır" şeklinde geçiştirmemiş; tıbbî, hukukî ve edebî terimlerde olduğu gibi müzik terimlerinin de bilimsel izahlarını yapmış ve gerekli örnekleri sunmuştur. Bu akademik birikimi ile Cem Dilçin gibi diğer araştırmacıların yetişmesine ve çalışmalarına da katkı sağlamıştır.^【7】

• Fransızca-Türkçe Halk Tabirleri Sözlüğü (1937)
• Türk Argosu / Türk Argo Sözlüğü (1941, 1970)
• Dobruca’da Türk Etnik Unsurları (1942, çeviri)
• Osmanlıca-Türkçe Küçük Lûgat (1949)
• Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat (1962)
• Osmanlıca-Türkçe Okullar Yazışma Sözlüğü (1964)
• En Yeni Okul Sözlüğü (1972)
• Onikibin Kelimelik Türkçe Sözlük (1972)
• Fransızca-Türkçe Deyimler Sözlüğü (1973)
• Osmanlıca-Türkçe Okul Sözlüğü (1975)
• En Yeni Büyük Türkçe Sözlük (1975)^【8】