GAP HASSAS Tarım Uygulaması

GAP HASSAS Tarım Uygulaması, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı ile TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü'nün iş birliğiyle geliştirilen, Türkiye'nin ilk millî hassas tarım uygulamasıdır. Proje; millî uydular RASAT ve Göktürk-2 başta olmak üzere çok bantlı uydu görüntüleri, hava platformlarından alınan hiperspektral görüntüler, sensörler ve spektrometreler aracılığıyla toplanan verileri işleyerek çiftçilere ürün tespiti, rekolte tahmini, gübre ve sulama ihtiyacı ile bitki hastalığı tespiti konularında bilgi sunmaktadır.

^{Harran Ovası'nda GAP kapsamında gerçekleştirilen sulama çalışmaları (}Anadolu Ajansı⁾

GAP HASSAS Tarım Uygulaması'nın temel amacı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki tarımsal üretim işletmelerinin rekabet gücünü ve verimliliğini artırmak; toprak ve su gibi kaynakların israf edilmeden, bölge topraklarının ve ürünlerinin önceliklerine uygun şekilde kullanılmasını sağlamaktır. Proje, geleneksel tarım uygulamalarının bir tarlayı bütün olarak değerlendirip gübre ve tarım ilaçlarını alana eşit oranda uygulaması nedeniyle ortaya çıkan verimsizliği gidermeyi hedeflemektedir. Böylece tarladaki bölgesel farklılıklar göz önünde bulundurularak bazı bölümlerin ihtiyacından fazla, bazılarının ise az sulanması veya gübrelenmesi önlenmektedir.

Proje, GAP İdaresi Başkanlığı ile TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü arasında 13 Aralık 2014 tarihinde imzalanan iş birliği protokolü ve sözleşmesiyle resmen başlamıştır.^【1】Protokolü, dönemin GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanı Sadrettin Karahocağil ve TÜBİTAK UZAY Enstitü Müdürü Dr. Lokman Kuzu imzalamıştır. İmza töreninde konuşan TÜBİTAK Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Abdullah Çavuşoğlu, uzay teknolojilerinin yalnızca uzayla değil günlük hayatla da ilgili olduğunu, TÜBİTAK UZAY'ın yer gözlemi konusundaki tecrübesini kamu kurumlarına aktardığını vurgulamıştır. Protokolün ardından faaliyet planı hazırlanmış ve 16-18 Şubat 2015 tarihlerinde Proje Başlangıç Toplantısı ile Pilot Bölge Belirleme Çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Proje kapsamında, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla oluşturulan çalışma grubunda; dönemin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü başta olmak üzere üniversiteler ve TÜBİTAK yer almıştır. Projenin birinci aşamasında TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü'nün yanı sıra HAVELSAN da teknik iş birliğine dahil olmuştur. Projenin ikinci aşamasına geçişte (arazi uygulamaları) TÜBİTAK UZAY ile GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (GAP TAEM) arasında ayrı bir protokol imzalanmış; ilerleyen dönemde Harran Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi de teknik iş birliğine dahil olmuştur.

Proje kapsamında başta millî uydular RASAT ve Göktürk-2 olmak üzere çok bantlı uydu görüntüleri, hava platformlarından elde edilen hiperspektral görüntüler kullanılarak GAP bölgesinde yetiştirilen ürünlerin detaylı analizi gerçekleştirilmektedir. Bu analizler sonucunda; tarım arazilerinde ekilen ürünün tespiti, rekolte tahmini, toprağın gübre ihtiyacı, sulama ihtiyacı ve bitki hastalığı durumu belirlenebilmektedir. Veri toplama sürecinde kameralar, spektrometreler ve çeşitli sensörler de kullanılmış; toplanan veriler, proje kapsamında geliştirilen "Hassas Tarım Uygulama Yazılımı" ile işlenip yorumlanmıştır.

Projenin arazi uygulamaları, Şanlıurfa'nın Harran Ovası'nda seçilen pilot alanlarda yürütülmüştür. Pilot alanda mısır ürünü ekimi ve taban gübre uygulamasının ardından değişken oranlı üst gübreleme faaliyetleri gerçekleştirilmiş; buğday ve mısır hasadı yapılarak ürün verim haritaları oluşturulmuştur. Proje ekibine yönelik uydu görüntüsü işleme eğitimleri düzenlenmiş, GAP Bölgesi ve Harran Ovası'nın uydu görüntüleri temin edilerek geliştirilen yazılımla analiz çalışmaları yapılmıştır.

Proje kapsamında Türkiye'de ilk defa hassas tarım konusunda bir uygulama yazılımı ve buna bağlı Çiftçi/Danışman Arayüzü geliştirilmiş, bu arayüz gaphassas.gov.tr adresi üzerinden hizmete sunulmuştur. Elde edilen verilerin işlenmesi, analizi, yorumlanması, yaygınlaştırılması ve sistem yönetimi amacıyla "GAP Hassas Tarım Projesi Füzyon Merkezi" kurulmuştur. Web uygulaması, kullanıcıların tarımsal işlemlerini kolay bir arayüzle kaydedip izleyebildiği, uydu görüntüleriyle arazi ihtiyaçlarını analiz edebildiği ve toplanan verilerin algoritmalarla işlenerek kullanıcıya öneriler sunduğu bir sistem olarak tasarlanmıştır.

^{GAP Bölgesi'nde teknoloji destekli tarım uygulamaları (}Anadolu Ajansı⁾

Projenin ilk aşamasının kabulü 22 Kasım 2017 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada hassas tarım uygulamaları için çeşitli yöntemler başarıyla denenmiştir. Projenin ikinci aşamasında, ilk aşamada elde edilen çıktıların yaygınlaştırılması amaçlanmış; Harran Ovası'nda seçilecek alanlarda uydu ve İHA (insansız hava aracı) görüntüleri kullanılarak geliştirilecek algoritmalarla gübre ihtiyacı analizi yapılması ve otomatik gübreleme uygulamaları planlanmıştır. Bu aşamada ayrıca biçerdöver rekolte ölçümleriyle girdi maliyetinin azaltılması ve verimin artırılmasına yönelik analizler hedeflenmiştir.

^{GAP Hassas Tarım 2. Faz Tanıtım Töreni'nde Bakan Kacır ve Bakan Yumaklı (}Anadolu Ajansı⁾

Projenin ikinci fazı, 22 Kasım 2024 tarihinde Şanlıurfa'daki GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde (GAPTAEM) düzenlenen "GAP Hassas Tarım 2. Faz Tanıtım Töreni" ile kamuoyuna duyurulmuştur. Törene T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ve T.C. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı katılmıştır. Etkinlikte, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı koordinasyonunda, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü, HAVELSAN ve Harran Üniversitesi iş birliğiyle geliştirilen yerli ve millî akıllı tarım yazılımı tanıtılmıştır. TÜBİTAK UZAY'ın projeye katkıları nedeniyle Uzaktan Algılama Grup Lideri Dr. Kaan Kalkan'a bir plaket takdim edilmiştir.

13 Şubat 2026 tarihinde, millî GAPHASSAS yazılımının Konya Ovası Projesi (KOP) Bölgesi'nde de uygulanmasına yönelik bir değerlendirme toplantısı Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi ev sahipliğinde gerçekleştirilmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı koordinasyonunda düzenlenen toplantıya GAP BKİ Başkanı Dr. Hasan Maral, KOP Bölge Kalkınma İdaresi Başkan Yardımcısı Kasım Akyol, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü Yerel ve Kırsal Kalkınma Koordinasyon Dairesi Başkanı Funda Külerü ile Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Selçuk Söylemez katılmıştır. Toplantıda, uzun yıllardır Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde başarıyla kullanılan GAPHASSAS yazılımının KOP Bölgesi'nde de uygulanabilirliği değerlendirilmiştir.

Harran Üniversitesi'nin akademik birimlerinin koordinasyonunda geliştirilen ve uzun süreli araştırmalar ile arazi uygulamalarıyla desteklenen GAPHASSAS yazılımı; tarımsal üretimin daha etkin yönetilmesini, girdi maliyetlerinin azaltılmasını ve kuraklık, sulama yetersizliği, gübreleme eksikliği ile hastalık kaynaklı gelişim problemleri gibi olası anomalilerin erken teşhis edilerek zamanında müdahale edilmesini mümkün kılmaktadır. Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü öğretim üyelerinin koordinasyonunda yürütülen arazi denemelerinden elde edilen bulgular, GAP illerindeki uygulamalara yol göstermiştir.

GAP HASSAS Tarım Uygulaması, Millî Teknoloji Hamlesi vizyonunun Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki en somut örneklerinden biridir. Proje; millî uydu teknolojisi (RASAT, Göktürk-2), yerli yazılım geliştirme kapasitesi ve tarımsal Ar-Ge'yi tek bir sistemde birleştirerek "teknolojiyi alan değil üreten ülke" hedefine bölgesel bir katkı sunmaktadır. Projenin 2026 itibarıyla Konya Ovası Projesi bölgesine yaygınlaştırılıyor olması, Güneydoğu Anadolu'da geliştirilen millî bir teknolojinin ülke geneline taşınabilir bir model hâline geldiğini göstermektedir.