Garantör Üniversite

Garantör üniversite, bir vakıf yükseköğretim kurumunun kuruluş aşamasında devlet üniversitesinin yetkili organınca karara bağlanarak belirlenen ve ilgili vakıf üniversitesinin faaliyetinin geçici olarak durdurulması halinde idaresini, faaliyet izninin kaldırılması halinde ise öğrencilerini devralan devlet üniversitesini ifade etmektedir.

^{İstanbul Bilgi Üniversitesinin Faaliyet İzninin Kaldırılması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 11384)} (Resmi Gazete)

Vakıf yükseköğretim kurumları, mali ve idari konuları dışında devlet yükseköğretim kurumlarıyla aynı anayasal hükümlere tabi olup kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Bu kurumlar kanunla kurulur ve ancak kanunla tüzel kişilikleri ortadan kaldırılabilir. Faaliyet izni kaldırılan bir vakıf üniversitesinin yönetimi, tüzel kişiliği sona erene kadar garantör üniversiteye veya Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen aynı ildeki başka bir devlet üniversitesine devredilmektedir. 22 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan karar ile kurucu vakfına kayyım atanan İstanbul Bilgi Üniversitesi'nin faaliyet izni kaldırılmış ve öğrencilerinin yasal garantör olan Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'ne devredilmesi süreci başlamıştır. ^【1】

Garantör üniversite uygulaması, 4 Kasım 1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7. maddesinin (o) bendi ile ek 11. maddesine dayanmaktadır. Vakıf üniversitelerinin kurulması ve denetlenmesi süreçleri Anayasa'nın 130. maddesi çerçevesinde şekillenmekte olup bu kurumlar kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla kurulabilmektedir. Vakıf yükseköğretim kurumlarının faaliyet izninin kaldırılması durumunda yürütülecek işlemler, Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği ve Garantör Devlet Üniversiteleri Yönergesi hükümleriyle düzenlenmektedir. 2547 sayılı Kanun’un ek 11. maddesi, vakıf üniversitelerinde eğitim-öğretim düzeyinin yetersizliği veya kurucu vakfa usulsüz kaynak aktarımı gibi durumlarda YÖK önerisi ve Cumhurbaşkanı kararı ile faaliyet izninin kaldırılmasına olanak tanımaktadır.^【2】

Vakıf yükseköğretim kurumlarının kuruluşu ve işleyişine ilişkin esaslar uyarınca, her vakıf üniversitesinin bir garantör devlet üniversitesi bulunması zorunludur. Belirlenecek garantör devlet üniversitesinin, kurulması planlanan vakıf yükseköğretim kurumuyla aynı ilde bulunması şarttır. Ayrıca bir devlet üniversitesinin ondan fazla vakıf yükseköğretim kurumuna garantör olmaması kuralı mevcuttur. Garantör üniversite, kuruluş aşamasında ilgili devlet üniversitesinin yetkili organınca alınan karar doğrultusunda kesinleşmektedir. Mevzuatta bu iki kurum arasındaki program benzerliklerinin dikkate alınmasının, ileride yaşanabilecek devir süreçlerinde akademik uyumu kolaylaştıracağı değerlendirilmektedir. ^【3】

Bir vakıf üniversitesinin faaliyet izni kaldırıldığında, kurumun mütevelli heyeti başkanı, üyeleri ve rektörünün görevleri derhal sona ermektedir. Bu aşamada yönetimi devralan garantör üniversitenin rektörü, vakıf üniversitesinin geçici mütevelli heyeti başkanı sıfatını kazanırken; garantör üniversitenin yönetim kurulu da vakıf üniversitesinin geçici mütevelli heyeti olarak görev yapmaktadır. Geçici mütevelli heyeti toplantılarına Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından belirlenen bir üye gözlemci olarak iştirak etmektedir. Bu idari yapı, vakıf üniversitesinin tüzel kişiliği sona erene kadar mevcudiyetini korumaktadır. Devir sürecinde kurumun mal varlıkları ve akademik altyapısı, mevzuat hükümlerine göre tasfiye veya devir işlemlerine tabi tutulmaktadır.^【4】

Faaliyet izni kaldırılan kurumun öğrencileri, YÖK Genel Kurulu kararı ile garantör üniversiteye veya aynı ildeki üçüncü bir üniversiteye devredilmektedir. Vakıf üniversitesindeki mevcut programların garantör üniversitede bulunmaması durumunda, bu programlar vakıf üniversitesindeki eğitim diliyle garantör üniversite bünyesinde açılmaktadır. Öğrencilerin yatay geçiş, çift anadal ve yan dal gibi hakları devir sürecinde saklı tutulmaktadır. Türkçe eğitim gören öğrencilerin yerleştirildiği üniversitede Türkçe program olmaması halinde yabancı dildeki programa geçiş hakları bulunmakla birlikte, bu öğrencilerin ilgili üniversitenin dil yeterlilik koşullarını sağlamaları gerekmektedir. Uluslararası ortak diploma programına kayıtlı öğrenciler ise aynı adı taşıyan ancak ortak diploma özelliği taşımayan programları tercih edebilmektedir.^【5】

Üçüncü üniversite, faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesindeki öğrencilerin aktarımı ve eğitim süreçlerinin yürütülmesinde garantör üniversitenin kapasitesinin yetersiz kalması durumunda devreye giren bir kurumdur. Bu üniversite YÖK tarafından belirlenmekte ve devredilen öğrencilerin eğitimi konusunda garantör üniversite ile benzer görev ve sorumlulukları üstlenmektedir. Üçüncü üniversitenin de kapatılan kurumla aynı ilde bulunan bir devlet üniversitesi olması esastır. Kapasite yetersizliği kriteri, fiziksel mekan yeterliliğinden ziyade genellikle ilgili programların mevcudiyeti üzerinden değerlendirilmektedir.

Devredilen öğrenciler, eğitim ücretlerini eğitime devam ettikleri devlet üniversitesine ait özel bir hesaba ödemeye devam etmektedir. Eğitim ücretleri, kapatılan vakıf üniversitesinin belirlediği ücret üzerinden her yıl TÜFE oranında artırılarak peşin veya taksitle tahsil edilmektedir. Öğrenci, ücretini vakıf üniversitesine peşin ödediğini banka dekontu veya makbuz gibi belgelerle ispatladığı takdirde ilgili yıl için ek ücret talep edilememektedir.

Üniversitelerin eğitim faaliyetleri Katma Değer Vergisi (KDV) kanunu uyarınca istisna kapsamında olduğundan, devlet üniversitesine ödenen ücretlere KDV uygulanmamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararı uyarınca, giriş puanı yerleştiği devlet üniversitesinin puanına eşit veya daha yüksek olan öğrencilerin ücret ödeme zorunluluğu eşitlik ilkesi bağlamında tartışmalı görülmektedir.

Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinin tüzel kişiliği devam ettiği sürece mezun olan öğrenciler, vakıf üniversitesinin diplomasını almaya devam etmektedir. Bu diplomalar, vakıf üniversitesinin yönetimi devlet üniversitesine geçtiği için devralan üniversitenin rektörü tarafından imzalanmaktadır. Vakıf üniversitesindeki öğrenci sayısının, faaliyet izninin kaldırıldığı tarihteki sayının %10’unun altına düşmesi durumunda, vakıf üniversitesinin kuruluş kanununun yürürlükten kaldırılması süreci başlamaktadır. Tüzel kişiliğin resmen sona ermesinin ardından mezuniyet hakkı kazanan öğrencilere ise eğitim gördükleri devlet üniversitesinin diploması verilmektedir.

Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi (ÖSYS) ile yerleşen öğrencilerin yalnızca öğrenim ücretine ilişkin burs hakları garantör veya üçüncü üniversite tarafından aynen uygulanmaktadır. Bunun dışındaki yemek, yurt, ulaşım ve tercih bursu gibi ek sosyal desteklerin sağlanmasına ilişkin karar yetkisi tamamen devralan devlet üniversitesine aittir. Burslu öğrencilerin kendi istekleriyle Türkçe programdan yabancı dildeki programa geçmeleri halinde hazırlık sınıfı için vakıf üniversitesinin belirlediği tam ücreti ödemeleri gerekmektedir. Kazanılmış hak teşkil eden bursların korunması ilkesi gereği, öğrencilerin mağduriyet yaşamaması adına idarenin bu destekleri sürdürmesi önerilmektedir.