Gaz Türbinli Motorlarda Yağlama Sistemi

Gaz türbinli motorlarda yağlama sistemi dönen parçaları soğumak, sürtünmeyi azaltmak, korozyonu önlemek, aşınan metal parçaları yağ ile taşıyarak filtrelerde toplamak için yağı motorun sump ve dişli kutusuna gönderir. Bu bölgelerde biriken yağı çekerek tekrar kullanıma hazırlar.

Gaz türbinli motorlarda yağlama sistemi 3 alt sistemden oluşur. Bunlar basınç istemi, scavenge (dönüş) sistemi ve vent sistemidir.

1) Yağ Basınç Sistemi

Basınç sistemini oluşturan ana komponentler yağ tankı, basınç pompası, basınç düzenleme valfi, yağ filtresi, filtre bypass valfi, son şans filtreleri ve yağ jetleridir.

Tankta depolanan yağ basınç pompasından ve filtreden geçerek motor şaftını yataklayan rulmanlara ve dişli kutusuna gönderilir.

Basınç sistemi, tam akışlı ve basınç regülatörlü olmak üzere 2'ye ayrılır. Basınç regülatörlü sistemlerde yağ motora sabit bir basınç ve debide gönderilir. Tam akışlı sistemde ise motora gönderilen yağ debisi ve basıncı motorun rpm değeri ile değişir.

Bazı gaz türbinli motorlarda yakıt- yağ soğutucu, yağ basınç hattında kullanılır ve yağ tankta sıcak şekilde depolanır. Bu yağlama sistemi mimarisine sıcak tank denir.

2) Scavenge (Dönüş) Sistemi

Scavenge (dönüş) sisteminın oluşturan ana komponentler, scavenge pompası, manyetik chip dedektörler, filtreler ve yakıt-yağ soğutucudur.

Motor yatakları ve dişli kutusundaki yağ-hava karışımı scavenge pompaları ile çekilir. Yağda bulunan metal parçacıkları manyetik chip dedektörler ve filtrelerde biriktirilir. Scavenge pompalarından geçen yağ-hava karışımı yakıt-yağ soğutucuya girer. Soğutucuda yağdan yakıta ısı transferi gerçekleşir. Soğutucudan çıkan yağ-hava karışımı tank içerisinde bulunan, hava ve yağı ayrıştıran deaerator'e gönderilir.

Bazı motorlarda yağ tankta soğuk olarak depolanır. Soğutucunun scavenge (dönüş) sisteminde olduğu bu mimariye soğuk tank denir. 

3) Vent Sistemi

Vent sistemi sump içerisine giren havanın atmosfere atılmasını sağlayan ve sump basıncını dengeleyen sistemdir.

Gaz türbinli motorlarda rulmanların içerisinde bulunduğu kapalı bölgeye sump denir. Sump bölgesinde hareketli ve sabit parçalar arasında sızdırmazlık elemanları kullanılır. Sump içerisindeki yağın sızdırmazlık elemanlarından dışarıya sızmasını önlemek için bu bölge dışarıdan hava ile basınçlandırılır. Basınçlı hava sızdırmazlık elemanlarından sump bölgesine girerek yağın içeride kalması sağlanır.

Bazı motor rulman yataklarında vent sistemi bulunmaz ve sump içerisine giren hava scavenge pompalar ile tanka gönderilir.

Scavenge pompaları ile tanka gönderilen yağ-hava karışımı tankı basınçlandırır. Tank içerisinde biriken hava tank vent hattı ile tahliye edilir.

Sump ve tank vent hattı içerisinde hava ile birlikte yağ buharı bulunur. Vent hattındaki hava- yağ buharının doğrudan atmosfere atılması yağ kaybına sebep olur. Bu nedenle vent hattı içerisindeki hava- yağ buharı karışımı atmosfere atlmadan önce santrifüj hava- yağ ayrıştırıcı olan deoiler'den geçer. Deoiler vent havası içerisindeki yağ buharını sisteme geri kazadırır, havayı ise atmosfere gönderir.